Phủ Thông là xã ở trung tâm vùng Bạch Thông cũ, tỉnh Thái Nguyên, nằm trên quốc lộ 3 cách khu đô thị Bắc Kạn khoảng 18 km về phía bắc; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Phủ Thông và các xã Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình. Diện tích 96,94 km², dân số 13.320 người.
Tổng quan
Đồn Phủ Thông trên quốc lộ 3 là một trong những địa danh chiến trận được nhắc nhiều nhất của Bắc Kạn thời chống Pháp — có cả một bài hát mang tên "Chiến thắng Phủ Thông". Ngày nay, khu phố Phủ Thông là trung tâm của xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên, gồm thị trấn Phủ Thông (huyện lỵ huyện Bạch Thông 1997–2025) và ba xã Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình. Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Phủ Thông.
Xã rộng 96,94 km², dân số 13.320 người, mật độ khoảng 137 người/km² — đông dân nhất trong các xã thuộc vùng Bạch Thông cũ. Năm 2026, Phủ Thông được tỉnh xếp vào nhóm 19 đô thị loại III. Cánh đồng Lục Bình là một trong những dải đất thấp, bằng phẳng trồng lúa, màu của vùng núi Bắc Kạn cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên kế thừa. Xã mới giữ tên thị trấn Phủ Thông — đơn vị trung tâm, đông dân và là nơi đặt huyện lỵ cũ. Ba tên Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình được giữ ở các thôn Vi Hương, Tân Tiến, Lục Bình; nhiều tên trước năm 1964 cũng trở lại làm tên thôn (xem dưới).
Chữ Hán. Wikipedia tiếng Trung (mục 白通县, dẫn danh sách đơn vị) ghi thị trấn Phủ Thông là 府通: phủ 府 là phủ (đơn vị hành chính, dinh thự), thông 通 là thông suốt — cũng là chữ thông trong Bạch Thông (白通, tên huyện ghi trong Đồng Khánh địa dư chí) và Thông Hóa (tên phủ thời Nguyễn trùm cả đất Bắc Kạn). Chưa tìm được tài liệu địa phương giải thích vì sao khu phố này gọi là "Phủ" Thông, nên không suy đoán.
Tên cũ trở thành tên thôn. Theo Quyết định 150-NV ngày 12/5/1964, xã Hòa Bình đổi thành Vi Hương, Hồng Quân thành Lục Bình, Quyết Thắng thành Tú Trĩ, Chiến Thắng thành Phương Linh. Khi sắp xếp thôn năm 2026, các tên Hồng Quân, Quyết Thắng, Chiến Thắng lại được dùng cho thôn mới; tên Phương Thông (xã gộp năm 1980) cũng thành tên thôn.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Phủ Thông.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Hiệp Lực và Vĩnh Thông ở phía đông; Phong Quang và Đồng Phúc ở phía tây; Cẩm Giàng ở phía nam; Thượng Minh và Hiệp Lực ở phía bắc.
Xã nằm trong thung lũng thượng nguồn sông Cầu: suối Lục Bình và suối Vi Hương (Wikipedia viết "Vị Hương") từ vùng này chảy xuống hợp lưu thành sông Cẩm Giàng — một đoạn đầu nguồn của sông Cầu. Cánh đồng Lục Bình được Wikipedia nêu cùng cánh đồng Mỹ Thanh là những dải đất thấp bằng phẳng của huyện Bạch Thông cũ. Trên quốc lộ 3 ở phía bắc xã có đèo Giàng, ranh giới cũ giữa Bạch Thông và Ngân Sơn. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.
Lịch sử
Châu Bạch Thông
Thời Trần, vùng này thuộc huyện Vĩnh Thông; thời Lê đổi thành châu Bạch Thông, thời Nguyễn thuộc phủ Thông Hóa (tỉnh Thái Nguyên). Ngô Thì Sĩ (1726–1780) có bài thơ Bạch Thông châu. Năm 1900 châu Bạch Thông thuộc tỉnh Bắc Kạn mới lập. Sau Cách mạng Tháng Tám, nhiều người Hoa ở Phủ Thông tham gia "Nam Dương Hoa kiều hiệp hội".
Phủ Thông thời chống Pháp
Trong Chiến dịch Việt Bắc 1947, đường Phủ Thông – Bắc Kạn là nơi diễn ra nhiều trận phục kích nhỏ. Theo Wikipedia, đêm 30/11/1947, tiểu đoàn 160 cùng một đại đội trung đoàn 72 và du kích thị xã Bắc Kạn tập kích đồn Phủ Thông, diệt hơn 50 lính; ngày 15/12/1947, trung đoàn 165 phục kích ở đèo Giàng trên quốc lộ 3, phá hủy 17 xe. Bài hát "Chiến thắng Phủ Thông" ra đời sau trận đánh năm 1948. Đồn Phủ Thông nay là một điểm du lịch lịch sử của tỉnh. Đêm 4/9/1963, một toán biệt kích của Việt Nam Cộng hòa nhảy dù xuống Phủ Thông và bị dân quân tự vệ tiêu diệt, bắt giữ.
Các mốc hành chính
- 1/3/1980: thị trấn Phủ Thông và xã Phương Linh nhập thành xã Phương Thông; sau đó chia lại thành thị trấn Phủ Thông và xã Phương Linh (Wikipedia ghi hai mốc khác nhau là 1990 và 1995).
- 1997: huyện lỵ Bạch Thông chuyển về thị trấn Phủ Thông.
- 1/2/2020: Phương Linh nhập vào thị trấn Phủ Thông; Tân Tiến và Tú Trĩ nhập thành xã Tân Tú (Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14).
- 16/6/2025: Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Phủ Thông và các xã Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình thành xã Phủ Thông, hoạt động từ 1/7/2025.
Từ 1/7/2026, xã chia thành 11 thôn: Cao Lộc, Chiến Thắng, Đèo Giàng, Hoa Sơn, Hồng Quân, Lục Bình, Phúc Hòa, Phương Thông, Quyết Thắng, Tân Tiến, Vi Hương.
Dân cư – xã hội
Xã có 13.320 người. Cư dân gồm người Tày (đông nhất vùng Bắc Kạn cũ), Nùng, Kinh, Dao; theo Wikipedia, người Nùng chiếm đa số ở xã Tú Trĩ cũ. Khu phố Phủ Thông cũ gồm các phố Phố Chính, Đầu Cầu, Ngã Ba, Nà Hái. Theo phân loại năm 2026, sáu thôn Cao Lộc, Hoa Sơn, Hồng Quân, Lục Bình, Phương Thông, Phúc Hòa thuộc diện đặc biệt khó khăn.
Là huyện lỵ cũ, khu trung tâm tập trung trường học, trung tâm y tế và các cơ quan vốn phục vụ cả huyện Bạch Thông.
Kinh tế
Khu phố dọc quốc lộ 3 là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng Bạch Thông cũ. Cánh đồng Lục Bình là vùng lúa, màu chính; vùng đồi trồng rừng, cây ăn quả. Wikipedia ghi tỉnh Bắc Kạn cũ tập trung phát triển cam, quýt ở Bạch Thông. Từ Phủ Thông có đường tỉnh 258 đi Ba Bể.
Văn hóa – di tích
- Lễ hội Lồng tồng Phủ Thông — lễ hội xuống đồng đầu xuân của huyện Bạch Thông cũ, thu hút đông khách; Wikipedia xếp vào nhóm lễ hội tiêu biểu của phía bắc tỉnh cùng Mù Là, chợ tình Xuân Dương, hội xuân ATK Chợ Đồn.
- Đồn Phủ Thông — di tích lịch sử thời chống Pháp, nằm trong danh sách điểm du lịch lịch sử của tỉnh.
- Đèo Giàng — nơi diễn ra trận phục kích ngày 15/12/1947; tên đèo nay là tên một thôn.
Người Tày, Nùng ở đây giữ hát then – đàn tính, hát lượn, nhà sàn. Tên phố Chiến Thắng Phủ Thông ở khu đô thị Bắc Kạn cũ cũng gợi lại chiến thắng ở đây.
Giao thông
Quốc lộ 3 chạy qua khu trung tâm: về phía nam khoảng 18 km tới khu đô thị Bắc Kạn, về phía bắc qua đèo Giàng tới Nà Phặc, Vân Tùng, Cao Bằng. Đường tỉnh 258 nối Phủ Thông với Chợ Rã – Ba Bể.
Nhân vật
Hoàng Trường Minh (1922–1989), tên thật Hoàng Khải Lủn, người Tày, quê xã Phương Thông cũ (nay thuộc xã Phủ Thông); từng là Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, Cao Lạng, Lạng Sơn, Phó Chủ tịch Quốc hội khóa VIII, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội. Một con phố ở khu đô thị Bắc Kạn mang tên ông.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên. Người dân thị trấn Phủ Thông và các xã Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình cũ làm thủ tục tại UBND xã Phủ Thông.
Bản đồ Xã Phủ Thông
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Phủ Thông được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Vi Hương | Huyện Bạch Thông | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
| Thị trấn Phủ Thông | Huyện Bạch Thông | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
| Xã Lục Bình | Huyện Bạch Thông | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
| Xã Tân Tú | Huyện Bạch Thông | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Phủ Thông gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm toàn bộ thị trấn Phủ Thông và các xã Vi Hương, Tân Tú, Lục Bình của huyện Bạch Thông (tỉnh Bắc Kạn cũ), theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15.
Tên Phủ Thông viết chữ Hán thế nào?
Wikipedia tiếng Trung ghi 府通: phủ là phủ (đơn vị hành chính), thông là thông suốt — cùng chữ thông với Bạch Thông, Thông Hóa. Lý do gọi là Phủ Thông chưa có tài liệu giải thích.
Đồn Phủ Thông nổi tiếng vì sao?
Đây là nơi diễn ra các trận đánh thời chống Pháp, như trận tập kích đêm 30/11/1947; bài hát 'Chiến thắng Phủ Thông' ra đời sau trận chiến năm 1948. Đồn nay là điểm du lịch lịch sử.
Từ Phủ Thông đến khu đô thị Bắc Kạn bao xa?
Khoảng 18 km theo quốc lộ 3 về phía nam.
Diện tích và dân số xã Phủ Thông là bao nhiêu?
Diện tích 96,94 km², dân số 13.320 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Bạch Thông trước đây
- Xã Bạch Thông 8.251
- Xã Cẩm Giàng 11.342
- Xã Phong Quang 6.144
- Xã Vĩnh Thông 4.631
← Toàn bộ 92 xã, phường của Thái Nguyên Tra tên xã cũ → mới