Xã Bạch Thông

Tổng quan

Có một điều dễ gây nhầm: xã Bạch Thông mang tên huyện Bạch Thông cũ nhưng không chứa huyện lỵ Phủ Thông, và một phần ba đơn vị hợp thành lại đến từ huyện Chợ Đồn. Xã của tỉnh Thái Nguyên này gồm hai xã Dương Phong, Quang Thuận ở rìa tây nam huyện Bạch Thông và xã Đồng Thắng của huyện Chợ Đồn; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Dương Phong.

Xã rộng 127,84 km², dân số 8.251 người, mật độ khoảng 65 người/km². Địa bàn nằm giữa khu đô thị Bắc Kạn ở phía đông và vùng Chợ Đồn ở phía tây; cánh đồng Đông Viên thuộc Đồng Thắng cũ là một trong những dải đất trồng lúa bằng phẳng của vùng Chợ Đồn.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên lịch sử. Không xã cũ nào trong ba đơn vị mang tên Bạch Thông; xã mới lấy tên huyện cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, tên Bạch Thông có từ thời Lê, khi huyện Vĩnh Thông (thời Trần) đổi thành châu Bạch Thông. Châu này thời Nguyễn thuộc phủ Thông Hóa; năm 1900 thuộc tỉnh Bắc Kạn, châu lỵ đặt ở thị xã Bắc Kạn; năm 1948 thành huyện Bạch Thông, tồn tại đến 2025. Danh sĩ Ngô Thì Sĩ (1726–1780) có bài thơ Bạch Thông châu. Các tên khác gắn với vùng này — Phủ Thông, Vĩnh Thông — được dùng cho hai xã lân cận.

Chữ Hán và nghĩa. Wikipedia tiếng Trung ghi huyện là 白通, dẫn Đồng Khánh địa dư chí (cuối thế kỷ XIX). 白 (bạch) là trắng, sáng, rõ; 通 (thông) là thông suốt, qua lại được. Nghĩa mặt chữ là "trắng – thông"; chưa có tài liệu giải thích vì sao vùng này được đặt tên như vậy.

Tên các xã cũ. Theo Quyết định 150-NV ngày 12/5/1964: xã Thanh Phong đổi thành Dương Phong, Hồng Phong thành Quang Thuận (huyện Bạch Thông); ở huyện Chợ Đồn, xã Đồng Thắng đổi thành Đông Viên, Đức Thượng thành Rã Bản. Năm 2020, Đông Viên và Rã Bản hợp nhất lại lấy đúng tên cũ Đồng Thắng. Năm 2026, tên Thanh Phong, Đông Viên, Rã Bản đều được giữ làm tên thôn.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Bạch Thông.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Phong Quang và phường Bắc Kạn ở phía đông; Chợ Đồn và Yên Phong ở phía tây; Yên Phong và Thanh Mai ở phía nam; Phong Quang và Đồng Phúc ở phía bắc.

Địa hình đồi núi xen thung lũng; phía bắc là sườn nam khối núi Phja Bjoóc — dãy núi đồ sộ chạy qua ba huyện Ba Bể, Bạch Thông, Chợ Đồn cũ, có ngọn Phja Iểng cao 1.527 m. Vùng Đồng Thắng cũ có cánh đồng Đông Viên, được Wikipedia nêu cùng cánh đồng Nam Cường, Phương Viên là những dải đất thấp trồng lúa, màu của vùng Chợ Đồn. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Hai xã Dương Phong, Quang Thuận thuộc châu rồi huyện Bạch Thông; xã Đồng Thắng (Đông Viên, Rã Bản) thuộc châu Chợ Đồn — châu được lập năm 1916 từ một số tổng của Bạch Thông, Chợ Rã và tổng An Biện Thượng của Định Hóa. Trong kháng chiến chống Pháp, huyện Chợ Đồn là một trong các An toàn khu (ATK) của Trung ương.

• 1964: Thanh Phong → Dương Phong, Hồng Phong → Quang Thuận; Đồng Thắng → Đông Viên, Đức Thượng → Rã Bản.
• 1965–1996: hai huyện Bạch Thông, Chợ Đồn thuộc tỉnh Bắc Thái; từ 1/1/1997 thuộc tỉnh Bắc Kạn.
• 1/2/2020: Đông Viên và Rã Bản nhập thành xã Đồng Thắng (Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14).
• 16/6/2025: Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập Đồng Thắng (Chợ Đồn), Dương Phong và Quang Thuận (Bạch Thông) thành xã Bạch Thông, hoạt động từ 1/7/2025.

Từ tháng 6/2026, xã chia thành 11 thôn: Bình An, Quang Thuận, Đồng Thuận, Thanh Phong, Dương Phong, Bản Pè, Đông Viên, Toàn Thắng, Rã Bản, Khau Chủ, Đại Thắng (hai thôn sau giữ nguyên).

Dân cư – xã hội

Xã có 8.251 người. Như hai vùng Bạch Thông và Chợ Đồn cũ, cư dân phần đông là người Tày, cùng người Dao, Nùng, Kinh. Tên các thôn cũ gộp năm 2026 — Phiêng An, Nà Lìu, Nà Hin, Nà Vài, Nà Lốc, Nà Thoi, Nà Đinh, Khuổi Cò, Bản Mún, Nà Coọng, Tổng Ngay, Tổng Mú, Bản Chói, Nà Tải, Nà Phung, Khuổi Nhang — phần lớn là tên Tày. Khi sắp xếp, một số thôn (Tổng Ngay, Hợp Thắng) được chia hộ cho hai thôn mới khác nhau, thay vì nhập trọn.

Kinh tế

Nông nghiệp là sinh kế chính: lúa trên cánh đồng Đông Viên và các thung lũng ven suối, ngô, chăn nuôi; đồi núi là đất rừng sản xuất và rừng phòng hộ. Vùng Bạch Thông cũ được tỉnh định hướng phát triển cam, quýt; vùng Chợ Đồn cũ có giống lúa đặc sản Bao thai.

Văn hóa

Văn hóa Tày của vùng thể hiện qua nhà sàn, hát then – đàn tính, hát lượn, các lễ cầu mùa. Xã nằm giữa hai không gian lễ hội đầu xuân của khu vực Bắc Kạn cũ: lễ hội Lồng tồng Phủ Thông (vùng Bạch Thông) và hội xuân ATK Chợ Đồn (vùng Chợ Đồn).

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Bạch Thông, tỉnh Thái Nguyên. Lưu ý: khu phố Phủ Thông (huyện lỵ Bạch Thông cũ) nay thuộc xã Phủ Thông, không thuộc xã Bạch Thông. Người dân các xã Dương Phong, Quang Thuận, Đồng Thắng cũ làm thủ tục tại UBND xã Bạch Thông, đặt ở trụ sở cũ của xã Dương Phong.

Bản đồ Xã Bạch Thông

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bạch Thông được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bạch Thông, Huyện Chợ Đồn trước đây

• Xã Cẩm Giàng 11.342
• Xã Chợ Đồn 16.252
• Xã Đồng Phúc 11.722
• Xã Nam Cường 10.793
• Xã Nghĩa Tá 7.787
• Xã Phong Quang 6.144
• Xã Phủ Thông 13.320
• Xã Quảng Bạch 3.815
• Xã Vĩnh Thông 4.631
• Xã Yên Phong 7.379
• Xã Yên Thịnh 5.476