Xã Yên Phong

Tổng quan

Cái tên Yên Phong ở tỉnh Thái Nguyên mới xuất hiện năm 2020 — ghép từ hai xã Yên Nhuận và Phong Huân — và đến năm 2025 lại trở thành tên của một xã lớn hơn, gồm Yên Phong, Đại Sảo và Yên Mỹ của huyện Chợ Đồn cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của xã Yên Phong.

Xã rộng 115,98 km², dân số 7.379 người, mật độ khoảng 64 người/km². Địa bàn nằm ở vùng đầu nguồn sông Phó Đáy, giữa khu Bằng Lũng (xã Chợ Đồn) ở phía tây bắc, vùng Bạch Thông – Thanh Mai ở phía đông và vùng Định Hóa ở phía nam.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên kế thừa — vốn là tên ghép. Xã mới giữ tên xã Yên Phong cũ, đơn vị đông dân nhất (3.362 người) trong ba xã hợp thành. Bản thân tên Yên Phong có từ ngày 1/2/2020: theo Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14, xã Yên Nhuận (29,14 km², 2.013 người) nhập với phần lớn xã Phong Huân (16,26 km², 653 người — gồm năm thôn Nà Tấc, Pác Cộp, Nà Chợ, Nà Mạng, Khuổi Xỏm) thành xã Yên Phong. Chữ Yên lấy từ Yên Nhuận, chữ Phong lấy từ Phong Huân.

Chữ Hán và nghĩa. Vì là tên ghép, chữ Hán phụ thuộc cách viết hai tên cũ — chưa có tài liệu xác nhận. Theo chữ thông dụng, yên thường là 安 (yên ổn), phong có thể là 豐 (đầy đủ, sung túc) hoặc 風 (gió, phong tục). Từ điển trên wiki.ngonngu.com có mục Yên Phong, nhưng là tên huyện cũ của Bắc Ninh — không liên quan đến xã này.

Tên các xã cũ. Theo Quyết định 150-NV ngày 12/5/1964, xã Thành Công đổi thành Yên Mỹ và xã Đại Thắng đổi thành Đại Sảo. Năm 2026, các thôn của xã được đặt tên theo số (Thôn 1 đến Thôn 10), không giữ tên các xã cũ.

Trùng tên: cả nước còn xã Yên Phong ở Bắc Ninh; khi ghi địa chỉ cần kèm "tỉnh Thái Nguyên".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Bạch Thông và Thanh Mai ở phía đông; Chợ Đồn và Nghĩa Tá ở phía tây; Kim Phượng và Lam Vỹ ở phía nam; Bạch Thông và Chợ Đồn ở phía bắc. Hai xã phía nam đều thuộc vùng Định Hóa cũ.

Xã thuộc vùng đầu nguồn sông Phó Đáy — sông chảy vào sông Lô, có lưu vực khoảng 250 km² ở phần phía nam huyện Chợ Đồn cũ. Theo Wikipedia mục Bắc Kạn, lưu vực Phó Đáy trên đất Bắc Kạn cũ chỉ có ba sông suối dài từ 10 km trở lên, tổng lượng dòng chảy năm khoảng 314 triệu m³ — nhỏ nhất trong bốn lưu vực của tỉnh cũ (sau sông Năng, sông Cầu, sông Bằng Giang – Kỳ Cùng). Cùng với xã Nghĩa Tá ở phía tây, Yên Phong là nơi các dòng đầu nguồn Phó Đáy hình thành. Địa hình đồi núi xen thung lũng hẹp. Ba xã cũ: Yên Phong 46,43 km², Yên Mỹ 36,97 km², Đại Sảo 32,58 km². Có ao Thôm Nhật (0,9 ha). Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Vùng đất thuộc châu Chợ Đồn từ năm 1916, khi châu được lập từ một số tổng của Bạch Thông, Chợ Rã và tổng An Biện Thượng của Định Hóa. Trong kháng chiến chống Pháp, huyện Chợ Đồn là một trong các An toàn khu của Trung ương.

• 1964: Thành Công → Yên Mỹ, Đại Thắng → Đại Sảo.
• Sau 1975: huyện Chợ Đồn (tỉnh Bắc Thái) có 21 xã, trong đó có Đại Sảo, Yên Mỹ, Yên Nhuận, Phong Huân.
• 1/1/1997: huyện thuộc tỉnh Bắc Kạn tái lập.
• 1/2/2020: xã Phong Huân giải thể — thôn Bản Cưa nhập vào Bằng Lãng, năm thôn còn lại cùng xã Yên Nhuận lập xã Yên Phong.
• 16/6/2025: Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập xã Đại Sảo (32,58 km², 2.253 người), Yên Mỹ (36,97 km², 1.764 người), Yên Phong (46,43 km², 3.362 người) thành xã Yên Phong, hoạt động từ 1/7/2025.

Từ tháng 6/2026, 17 thôn được sắp xếp thành 10 thôn đánh số từ 1 đến 10 (ví dụ Thôn 1 từ Bản Loon và Nà Luông, Thôn 2 từ Trung Tâm và Nà Khảo, Thôn 6 từ Mỹ Sơn và Đon Mạ, Thôn 10 từ Khuổi Huân và Bằng Tấc).

Dân cư – xã hội

Xã có 7.379 người. Vùng Chợ Đồn cũ có người Tày đông nhất, cùng người Dao, Mông, Kinh; tên các thôn cũ phần lớn là tên Tày (Bản Quăng, Pác Đá, Khuân Toong, Phiêng Quắc, Khau Toọc, Nà Lẹng, Ủm Đon, Phiêng Dìa…). Theo phân loại năm 2026, sáu thôn 1, 2, 3, 4, 5 và 10 thuộc diện đặc biệt khó khăn.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là sinh kế chính: lúa ở thung lũng ven suối đầu nguồn Phó Đáy, ngô, chăn nuôi, trồng rừng. Giống lúa Bao thai là đặc sản Wikipedia gắn với vùng Chợ Đồn; chân giò Chợ Đồn có tên trong danh sách món ăn của tỉnh. Xã nằm giữa hai trung tâm cũ là Bằng Lũng (Chợ Đồn) và Chợ Chu (Định Hóa).

Văn hóa

Đời sống văn hóa mang đặc trưng Tày của vùng ATK: nhà sàn, hát then – đàn tính, hát lượn, lễ cầu mùa, mừng cơm mới; người Dao giữ lễ cấp sắc. Đầu xuân có hội xuân ATK Chợ Đồn ở phía bắc và lễ hội Lồng tồng ATK Định Hóa ở phía nam. Khu di tích ATK Định Hóa (di tích quốc gia đặc biệt) ở vùng Định Hóa giáp ranh.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Yên Phong, tỉnh Thái Nguyên. Người dân các xã Đại Sảo, Yên Mỹ, Yên Phong cũ làm thủ tục tại UBND xã Yên Phong, đặt ở trụ sở cũ của xã Yên Phong.

Bản đồ Xã Yên Phong

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Yên Phong được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Chợ Đồn trước đây

• Xã Bạch Thông 8.251
• Xã Chợ Đồn 16.252
• Xã Đồng Phúc 11.722
• Xã Nam Cường 10.793
• Xã Nghĩa Tá 7.787
• Xã Quảng Bạch 3.815
• Xã Yên Thịnh 5.476