Xã Đồng Phúc

Tổng quan

Xã Đồng Phúc thuộc tỉnh Thái Nguyên trải từ bờ nam vùng hồ Ba Bể lên các đỉnh núi trên 1.000 m, nơi còn quần thể chè Shan tuyết cổ thụ Bằng Phúc. Đây là xã duy nhất của vùng Ba Bể cũ được ghép thêm một xã thuộc huyện khác: ngoài ba xã Quảng Khê, Hoàng Trĩ, Đồng Phúc của huyện Ba Bể, xã còn nhận trọn xã Bằng Phúc của huyện Chợ Đồn. Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Đồng Phúc.

Với 199,11 km², Đồng Phúc thuộc nhóm ba đơn vị cấp xã rộng nhất tỉnh (cùng Bằng Thành và Văn Lang); dân số 11.722 người, mật độ khoảng 59 người/km². Một phần địa bàn nằm trong Vườn quốc gia Ba Bể.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên kế thừa. Xã mới giữ tên xã Đồng Phúc cũ của huyện Ba Bể — nơi đặt trụ sở. Ba tên Quảng Khê, Hoàng Trĩ, Bằng Phúc không còn là tên hành chính, nhưng Quảng Khê và Bằng Phúc vẫn là tên thôn (thôn Quảng Khê; các thôn Bằng Phúc 1, 2, 3), và cái tên Bằng Phúc còn sống trong thương hiệu chè Shan tuyết Bằng Phúc. Tình cờ, chữ phúc có mặt trong cả tên Đồng Phúc lẫn Bằng Phúc.

Chữ Hán và nghĩa. Âm phúc trong tên địa danh thường là 福 — phúc, điều may mắn tốt lành. Âm đồng có nhiều chữ khả dĩ: 同 (cùng, chung) — khi đó Đồng Phúc là "cùng hưởng phúc"; hoặc các chữ khác như 銅 (đồng, kim loại), 童 (trẻ nhỏ). Chưa tìm được tài liệu ghi chữ Hán của tên xã, nên không ghi chữ Hán chính thức; cách hiểu "cùng phúc" chỉ là phổ biến nhất.

Lịch sử tên. Đồng Phúc, Quảng Khê, Hoàng Trĩ là những tên đã có trong danh sách xã của huyện Chợ Rã năm 1965 và không đổi qua các đợt đổi tên năm 1964 (khác với nhiều xã láng giềng như Khang Ninh, Phúc Lộc, Địa Linh). Năm 1964, xóm Pác Ngoi của xã Quảng Khê được cắt sang xã Nam Mẫu mới lập.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Đồng Phúc.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Thượng Minh và Phủ Thông ở phía đông; Nam Cường và Quảng Bạch ở phía tây; Phong Quang, Bạch Thông và Chợ Đồn ở phía nam; Chợ Rã và Ba Bể ở phía bắc.

Địa hình núi cao, chia cắt mạnh thuộc cánh cung sông Gâm; vùng Bằng Phúc nằm trên các sườn núi cao trên 1.200 m, quanh năm nhiều mây mù. Phía tây nam vùng Ba Bể là khối núi Phja Bjoóc — đỉnh núi cao nhất Bắc Kạn cũ (khoảng 1.575 m) — được gọi là "nóc nhà" của ba huyện Ba Bể, Chợ Đồn, Bạch Thông. Sông Chợ Lèng, một trong hai dòng cấp nước cho hồ Ba Bể, chảy qua vùng này; xã có thôn Chợ Lèng. Trên địa bàn có hồ thủy điện Tà Làng (mặt nước khoảng 1,5 ha).

Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh, có sương muối; vùng cao mát quanh năm, thích hợp cây chè Shan.

Lịch sử

Ba xã Đồng Phúc, Quảng Khê, Hoàng Trĩ thuộc châu Chợ Rã (từ 1900), huyện Chợ Rã (từ 1948), huyện Ba Bể (từ 1984); xã Bằng Phúc thuộc châu rồi huyện Chợ Đồn — vùng gắn với An toàn khu (ATK) Chợ Đồn thời kháng chiến chống Pháp. Các huyện này lần lượt thuộc tỉnh Bắc Thái (1965–1996); riêng huyện Chợ Rã/Ba Bể có giai đoạn thuộc Cao Bằng (1978–1996). Từ 1/1/1997 cả hai huyện thuộc tỉnh Bắc Kạn tái lập. Năm 1992, Vườn quốc gia Ba Bể được thành lập; một phần đất Đồng Phúc nằm trong vườn.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của bốn xã thành xã Đồng Phúc, hoạt động từ 1/7/2025:

• xã Quảng Khê, xã Hoàng Trĩ, xã Đồng Phúc (huyện Ba Bể);
• xã Bằng Phúc (huyện Chợ Đồn).

Từ năm 2026, xã gồm 13 thôn: Bản Vàng, Bằng Phúc 1, Bằng Phúc 2, Bằng Phúc 3, Chợ Lèng, Đại Phúc, Đoàn Kết, Hợp Thành, Nà Hai, Phúc Sơn, Quảng Khê, Thành Công, Trung Hòa.

Dân cư – xã hội

Xã có 11.722 người trên địa bàn rộng nhất vùng Ba Bể cũ, dân cư sống rải theo các thung lũng và sườn núi. Như cả khu vực Bắc Kạn cũ, cư dân phần đông là người Tày, cùng người Dao, Nùng, Kinh. Theo phân loại năm 2026, trừ hai thôn Bằng Phúc 1 và Chợ Lèng, mười một thôn còn lại thuộc diện đặc biệt khó khăn.

Trường học, trạm y tế kế thừa từ bốn xã cũ; do địa bàn rộng, nhiều điểm trường lẻ ở các thôn xa và học sinh học bán trú.

Kinh tế

Chè Shan tuyết Bằng Phúc là sản phẩm nổi bật nhất. Theo đánh giá năm 2024 của Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc (dẫn theo VietnamPlus, 2026), xã còn 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bố ở bảy thôn, trên độ cao trên 1.200 m; tuổi cây trung bình khoảng 97 năm, nhiều cây trên trăm tuổi. Tháng 12/2025, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận một quần thể 12 cây là Cây Di sản Việt Nam. Sản phẩm làm ra gồm trà xanh truyền thống, hồng trà, bạch trà, trà túi lọc; địa phương hướng tới xây dựng chỉ dẫn địa lý "Chè Shan tuyết Bằng Phúc". Wikipedia xếp Bằng Phúc cùng Tân Cương, La Bằng, Trại Cài, Khe Cốc vào các vùng chè tiêu biểu của tỉnh.

Nông nghiệp còn có lúa nước, ngô, chăn nuôi; ở Quảng Khê cũ, hợp tác xã Phúc Ba trồng dưa lưới trong nhà lưới (3.000 m² năm 2021, theo VnBusiness). Rừng sản xuất và rừng đặc dụng chiếm phần lớn diện tích. Theo báo Nông nghiệp và Môi trường (2023), khi làm tuyến đường thành phố Bắc Kạn – hồ Ba Bể qua Bằng Phúc, gần 100 cây chè cổ trong vùng giải phóng mặt bằng đã được di dời; cuối năm 2022 huyện Chợ Đồn cũ ban hành phương án bảo tồn 433 cây chè cổ thụ giai đoạn 2023–2025.

Văn hóa

Không gian văn hóa của xã nối hai vùng: vùng hồ Ba Bể ở phía bắc (lễ hội Lồng tồng Ba Bể, nhà sàn Tày, hát then – đàn tính) và vùng ATK Chợ Đồn ở phía nam. Người Dao vùng cao giữ lễ cấp sắc — di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được ghi nhận ở huyện Ba Bể cũ. Nghề làm chè thủ công của các hộ ở Bằng Phúc (tổ tự quản làng nghề Bằng Phúc) là nét văn hóa sản xuất riêng của xã, gắn với những vườn chè cổ thụ quanh nhà.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Người dân các xã Quảng Khê, Hoàng Trĩ, Đồng Phúc (Ba Bể cũ) và Bằng Phúc (Chợ Đồn cũ) làm thủ tục tại UBND xã Đồng Phúc, đặt ở trụ sở cũ của xã Đồng Phúc.

Bản đồ Xã Đồng Phúc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đồng Phúc được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Ba Bể, Huyện Chợ Đồn trước đây

• Xã Ba Bể 11.773
• Xã Bạch Thông 8.251
• Xã Chợ Đồn 16.252
• Xã Chợ Rã 14.507
• Xã Nam Cường 10.793
• Xã Nghĩa Tá 7.787
• Xã Phúc Lộc 10.354
• Xã Quảng Bạch 3.815
• Xã Thượng Minh 11.030
• Xã Yên Phong 7.379
• Xã Yên Thịnh 5.476