Xã Mậu Lâm

Tổng quan

Mậu Lâm là xã ở phía đông bắc vùng Như Thanh cũ, nằm giữa dãy núi Nưa ở phía bắc – đông bắc và sông Mực ở phía nam. Đây là một trong số ít xã mới của Thanh Hóa chỉ ghép từ hai xã cũ — Phú Nhuận và Mậu Lâm — và cũng là vùng tiếp giáp giữa miền đồi Như Thanh với đồng bằng Nông Cống.

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 64,27 km², dân số 18.911 người, mật độ khoảng 294 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở xã Phú Nhuận cũ. Xã có 25 thôn.

Các xã cùng gốc huyện Như Thanh: Như Thanh, Xuân Du, Xuân Thái, Yên Thọ, Thanh Kỳ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên xã Mậu Lâm, dù trụ sở đặt ở Phú Nhuận. Cả hai xã đều nằm trong danh sách 16 xã của huyện Như Xuân được tách ra lập huyện Như Thanh năm 1996.

Phân tích Hán Việt: Mậu trong địa danh thường là 茂 — tươi tốt, rậm rạp, sum suê (như "mậu thịnh"). Lâm là 林 — rừng. Ghép lại, mậu lâm 茂林 là "rừng cây tươi tốt" — một cụm từ có sẵn trong văn chương chữ Hán (như "mậu lâm tu trúc": rừng rậm, trúc cao). Với một xã miền đồi giáp núi Nưa, nghĩa này rất hợp cảnh, tuy chưa có văn bản xác nhận chữ Hán của tên. Âm mậu còn có chữ 貿 (buôn bán) hay 戊 (can Mậu), nhưng ít khả năng dùng ở đây.

Tên nhập vào: Phú Nhuận — thường hiểu là 富潤: Phú 富 là giàu có, Nhuận 潤 là thấm nhuần, tươi nhuận; một tên mang ý mong no đủ. Tên này cũng trùng với một địa danh quen thuộc ở Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng hai nơi không liên quan.

Trùng tên: không xã phường nào ở tỉnh khác mang tên Mậu Lâm.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Nông Cống ở phía đông, và giáp Thắng Lợi, Trung Chính với ranh giới là núi Nưa; phía bắc giáp Trung Chính, Tân Ninh (ranh giới núi Nưa) và Xuân Du; phía tây giáp Như Thanh; phía nam giáp Như Thanh và Nông Cống.

Địa hình chia hai phần: sườn dãy núi Nưa ở phía bắc với rừng và đồi dốc, và dải đất thấp ven sông Mực — thượng nguồn sông Yên — ở phía nam, nơi có ruộng lúa và vườn đồi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của vùng bán sơn địa tây nam Thanh Hóa.

Sông Mực – sông Yên

Sông Mực là tên dân gian của đoạn thượng nguồn sông Yên. Toàn dòng sông Yên dài 94,2 km, khoảng 50 km chảy qua vùng rừng núi và hơn 40 km qua đồng bằng, lưu vực rộng gần 2.000 km²; sông bắt nguồn từ vùng Như Xuân, qua Như Thanh, Nông Cống, Quảng Xương và Nghi Sơn rồi ra biển ở cửa Lạch Ghép. Ở thượng lưu, hồ chứa sông Mực (hồ Bến Mẩy) được xây từ năm 1977 đến 1981 để cấp nước tưới cho vùng sông Yên.

Dãy núi Nưa ở phía bắc là ranh giới tự nhiên với vùng Triệu Sơn và Nông Cống cũ; ngọn cao nhất của dãy là Na Sơn, trên đó ở độ cao khoảng 550 m có một mạch nước ngầm chảy quanh năm.

Lịch sử

Dãy núi Nưa ở rìa bắc xã gắn với truyền thống khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248); đền Phủ Na thờ bà nằm ở chân núi phía xã Xuân Du, còn Am Tiên ở phía Triệu Sơn.

Phú Nhuận và Mậu Lâm vốn là hai xã của huyện Như Xuân. Ngày 18/11/1996, cả hai cùng 14 xã khác được tách ra lập huyện Như Thanh. Hai xã giữ nguyên qua đợt sắp xếp năm 2019 của tỉnh (khi đó Như Thanh chỉ nhập Hải Vân vào Bến Sung, Phúc Đường vào Xuân Phúc, Xuân Thọ vào Cán Khê). Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, Phú Nhuận và Mậu Lâm hợp thành xã Mậu Lâm, hoạt động từ 1/7/2025.

Theo lược sử huyện Như Xuân, cả Mậu Lâm và Phú Nhuận đều có trong danh sách 12 xã của huyện sau năm 1954; lược sử không ghi lần chia tách nào của hai xã trước khi chúng nhập làm một năm 2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 18.911 người trong 25 thôn. Vùng Như Thanh có người Kinh, người Mường, người Thái cùng sinh sống. Trường học các cấp cơ sở và trạm y tế kế thừa từ hai xã cũ; trung tâm Như Thanh (Bến Sung) ở ngay phía tây.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là sinh kế chính: lúa ở ruộng ven sông Mực, mía, sắn, cây ăn quả trên đất đồi (Như Thanh thuộc vùng cây ăn quả tập trung của tỉnh), rừng trồng trên sườn núi Nưa, chăn nuôi. Vị trí giáp đồng bằng Nông Cống và gần quốc lộ 45 giúp việc tiêu thụ nông sản thuận lợi.

Văn hóa – di tích

Đời sống văn hóa của xã gắn với vùng núi Nưa, nơi có các di tích thờ Bà Triệu và các thắng cảnh tâm linh nằm rải ở cả phía Như Thanh lẫn phía Triệu Sơn. Chưa có tư liệu được kiểm chứng về di tích xếp hạng nằm hẳn trong xã. Các điểm gần nhất: Phủ Na ở Xuân Du, Am Tiên ở Tân Ninh, hang lò cao kháng chiến Hải Vân ở Như Thanh.

Giao thông

Các tuyến đường liên xã nối Mậu Lâm với quốc lộ 45 ở trung tâm Như Thanh và với vùng Nông Cống ở phía đông.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Mậu Lâm, tỉnh Thanh Hóa". Cư dân hai xã Phú Nhuận và Mậu Lâm cũ đều thuộc trọn xã mới. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã (đặt ở Phú Nhuận cũ) hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến.

Bản đồ Xã Mậu Lâm

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Mậu Lâm được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Như Thanh trước đây

• Xã Công Chính 29.201
• Xã Như Thanh 26.231
• Xã Thanh Kỳ 12.531
• Xã Xuân Du 22.331
• Xã Xuân Thái 4.418
• Xã Yên Thọ 23.029