Ngọc Trạo là xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ bốn xã Thành An, Thành Long, Thành Tâm và Ngọc Trạo của huyện Thạch Thành cũ. Xã rộng 79,62 km², dân số 23.475 người.
Tổng quan
Năm 1941, Tỉnh ủy Thanh Hóa chọn một bản Mường ở phía nam huyện Thạch Thành làm căn cứ du kích. Đội du kích Ngọc Trạo ra đời ở đó trở thành đội du kích thoát ly đầu tiên của tỉnh, tiền thân của lực lượng vũ trang Thanh Hóa. Tên bản ấy nay là tên xã Ngọc Trạo, gồm bốn xã cũ Thành An, Thành Long, Thành Tâm và Ngọc Trạo.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 79,62 km², dân số 23.475 người, mật độ khoảng 295 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở xã Thành An cũ. Xã có 26 thôn và là nơi có khu di tích lịch sử quốc gia Chiến khu Ngọc Trạo.
Các xã cùng gốc Thạch Thành: Kim Tân, Vân Du, Thạch Quảng, Thạch Bình, Thành Vinh.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên xã Ngọc Trạo dù trụ sở đặt ở Thành An. Ba xã còn lại theo khuôn tên "Thành…" của huyện Thạch Thành (chữ Thành lấy từ tên huyện), còn Ngọc Trạo là tên duy nhất trong nhóm không theo khuôn ấy — vì nó là tên làng có trước, được giữ làm tên xã. Theo Wikipedia tiếng Việt, "Ngọc Trạo" vốn là tên của một bản Mường thuộc huyện Thạch Thành; tiểu sử Tôn Viết Nghiệm ghi rõ ông quê "làng Ngọc Trạo (tổng Trạc Nhật cũ)". Việc chọn tên này cho xã mới gắn với giá trị lịch sử của chiến khu, tên đã quen thuộc với cả tỉnh.
Phân tích Hán Việt: âm Ngọc thường ứng với chữ 玉 (ngọc, đá quý). Âm Trạo có các chữ như 棹 (mái chèo) hay 濯 (gột rửa), nhưng không có tài liệu nào cho biết tên làng được viết bằng chữ nào. Vì đây là tên một làng Mường, chữ Hán (nếu từng có) có thể chỉ là cách ghi âm, nên ghép nghĩa từng chữ dễ thành gượng ép. Cách viết thận trọng nhất: tên gốc làng Mường, nghĩa chưa thống nhất.
Lịch sử tên: làng Ngọc Trạo thuộc tổng Trạc Nhật trước 1945; sau Cách mạng là một trong 23 xã của huyện Thạch Thành, và từ 1/7/2025 là tên xã mới.
Trùng tên: không xã phường nào ở tỉnh khác mang tên Ngọc Trạo.
Địa lý
Xã nằm ở phía nam và đông nam vùng Thạch Thành cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông giáp các xã Tống Sơn, Hà Long (vùng Hà Trung cũ); phía bắc giáp Vân Du, Kim Tân; phía tây giáp Kim Tân, Vĩnh Lộc; phía nam giáp Vĩnh Lộc, Biện Thượng, Tống Sơn. Xã vì vậy nằm ở chỗ giao của ba vùng cũ Thạch Thành – Vĩnh Lộc – Hà Trung.
Địa hình đồi núi thấp xen thung lũng, có núi đá vôi thuộc dải Tam Điệp chạy về phía đông nam — địa thế rừng núi kín đáo từng được chọn làm căn cứ du kích. Khí hậu nhiệt đới gió mùa.
Lịch sử
Chiến khu Ngọc Trạo
Năm 1941, sau Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8, Tỉnh ủy Thanh Hóa quyết định lập chiến khu du kích tại Ngọc Trạo làm căn cứ địa cách mạng của tỉnh. Đây là một trong những chiến khu du kích đầu tiên được thành lập sau hội nghị này. Đội du kích Ngọc Trạo là đội du kích thoát ly đầu tiên của Thanh Hóa; nhiều chiến sĩ của đội sau trở thành cán bộ nòng cốt ở các huyện và tham gia giành chính quyền năm 1945. Tháng 5/1945, Ngọc Trạo cùng Quỳnh Lưu (Ninh Bình) và Mường Khói (Hòa Bình) là ba đỉnh của tam giác chiến khu Quang Trung, còn gọi chiến khu Hòa – Ninh – Thanh.
Các xã thời hiện đại
Ngọc Trạo, Thành An, Thành Long, Thành Tâm đều có trong danh sách 23 xã của huyện Thạch Thành sau 1945. Năm 2004, khi thị trấn nông trường Vân Du giải thể, một phần dân số nông trường được chuyển về xã Thành Tâm quản lý. Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, bốn xã hợp thành xã Ngọc Trạo, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 23.475 người, sống ở 26 thôn. Ngọc Trạo vốn là bản Mường; vùng Thạch Thành nói chung có người Mường và người Kinh cùng sinh sống. Trường học các cấp cơ sở, trạm y tế kế thừa từ bốn xã cũ.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chủ yếu: lúa ở các thung lũng, mía và cây công nghiệp, cây ăn quả trên đất đồi — phù hợp với vị trí của Thạch Thành trong vùng mía thâm canh và vùng cây ăn quả của tỉnh — cùng chăn nuôi, trồng rừng. Vị trí sát vùng Vĩnh Lộc và Hà Trung giúp xã gần các thị trường đồng bằng; khu di tích chiến khu có thể kết hợp với Thành nhà Hồ ở phía nam trong các tuyến tham quan lịch sử.
Văn hóa – di tích
- Khu di tích lịch sử quốc gia Chiến khu Ngọc Trạo — quần thể gồm tượng đài, nhà trưng bày hiện vật về chiến khu, phù điêu đá tái hiện hoạt động xây dựng đội du kích và chiến đấu của quân dân.
Văn hóa Mường của bản Ngọc Trạo cũ — cồng chiêng, nhà sàn, tiếng Mường — là một phần đời sống văn hóa của xã.
Nhân vật
Tôn Viết Nghiệm (1918–1995), người Mường quê làng Ngọc Trạo, là chiến sĩ du kích chiến khu Ngọc Trạo; sau Cách mạng làm Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính huyện Thạch Thành, rồi Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh Thanh Hóa, đại biểu Quốc hội các khóa II, III, IV, V (1960–1976).
Bản đồ Xã Ngọc Trạo
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ngọc Trạo được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Ngọc Trạo | Huyện Thạch Thành | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Thành An | Huyện Thạch Thành | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Thành Long | Huyện Thạch Thành | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Thành Tâm | Huyện Thạch Thành | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ngọc Trạo mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã Thành An, Thành Long, Thành Tâm và Ngọc Trạo thuộc huyện Thạch Thành cũ, theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15.
Tên Ngọc Trạo có nghĩa là gì?
Ngọc Trạo vốn là tên một bản (làng) Mường thuộc tổng Trạc Nhật cũ. Nghĩa gốc của tên chưa có nguồn xác nhận; ghép nghĩa theo chữ Hán dễ gượng ép.
Chiến khu Ngọc Trạo có ý nghĩa gì?
Lập năm 1941, là một trong những chiến khu du kích đầu tiên sau Hội nghị Trung ương 8; đội du kích Ngọc Trạo là đội du kích thoát ly đầu tiên của Thanh Hóa, tiền thân lực lượng vũ trang tỉnh. Nay là khu di tích lịch sử quốc gia.
Diện tích, dân số xã Ngọc Trạo là bao nhiêu?
Diện tích 79,62 km², dân số 23.475 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Trụ sở xã Ngọc Trạo ở đâu?
Tại trụ sở xã Thành An cũ.
Cùng Huyện Thạch Thành trước đây
- Xã Kim Tân 40.780
- Xã Thạch Bình 39.553
- Xã Thạch Quảng 15.766
- Xã Thành Vinh 27.008
- Xã Vân Du 24.146
← Toàn bộ 166 xã, phường của Thanh Hóa Tra tên xã cũ → mới