Phú Lệ là xã vùng cao thuộc tỉnh Thanh Hóa, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Phú Sơn, Phú Thanh và Phú Lệ của huyện Quan Hóa cũ. Xã rộng 139,5 km², dân số 6.677 người, phía bắc giáp tỉnh Phú Thọ một phần theo dòng sông Mã.
Tổng quan
Năm 1988, xã Phú Lệ của huyện Quan Hóa được chia làm ba; ba mươi bảy năm sau, ba xã ấy – Phú Lệ, Phú Sơn, Phú Thanh – được hợp lại thành xã Phú Lệ của tỉnh Thanh Hóa, hoạt động từ 1/7/2025. Đây là trường hợp sắp xếp "trả lại" địa giới cũ rõ nhất ở vùng Quan Hóa.
Xã rộng 139,5 km², dân số 6.677 người, mật độ khoảng 48 người/km². Trụ sở đặt tại xã Phú Thanh cũ. Xã nằm ở phía bắc vùng Quan Hóa cũ, giáp tỉnh Phú Thọ và giáp xã Pù Luông – vùng khu bảo tồn thiên nhiên nổi tiếng của tỉnh.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên Phú Lệ – tên của xã gốc sau năm 1954, trước khi tách ba năm 1988. Hai tên Phú Sơn, Phú Thanh vốn được đặt năm 1988 bằng cách giữ chữ "Phú" của xã mẹ, nay không còn ở cấp xã. Vùng Quan Hóa có hẳn một "họ" địa danh mang chữ Phú: Phú Lệ, Phú Sơn, Phú Thanh, Phú Xuân, Phú Nghiêm.
Phân tích Hán Việt: Phú trong địa danh hầu như luôn là 富 – giàu có. Âm Lệ có nhiều chữ: 麗 (đẹp, rực rỡ), 例 (lệ, lề lối), 淚 (nước mắt)… Trong tiếng Hán, 富麗 là từ ghép có thật, nghĩa là giàu đẹp, lộng lẫy; với một địa danh, cách đọc "giàu và đẹp" là hợp lẽ nhất. Tuy nhiên, các nguồn đã tra không ghi chữ Hán của tên xã, nên 富麗 được ghi là cách hiểu thường gặp, không phải văn bản gốc.
Lịch sử tên: tên Phú Lệ có mặt trong danh sách 16 xã của huyện Quan Hóa sau năm 1954. Năm 1988, phần còn lại sau khi tách vẫn giữ tên này; năm 2025 tên lại bao trùm cả vùng.
Trùng tên: cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Phú Lệ.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Cổ Lũng và Pù Luông ở phía đông (vùng Bá Thước cũ), Phú Xuân ở phía nam, Hiền Kiệt và Nam Xuân ở phía tây nam, Trung Thành ở phía tây; phía bắc giáp tỉnh Phú Thọ với một phần ranh giới là sông Mã.
Địa hình là núi đất và núi đá vôi xen thung lũng. Vùng này nằm sát hệ núi đá vôi Pù Luông – Cúc Phương, nơi có nhiều hang động karst. Wikipedia tiếng Việt kể hang Dồn ở bản En (xã Phú Thanh cũ) trong hệ thống hang của huyện Quan Hóa. Sông Mã đoạn chảy qua phía bắc xã làm ranh giới tự nhiên với Phú Thọ.
Lịch sử
Thời Nguyễn, vùng này thuộc châu Quan Hóa; từ năm 1948 là huyện Quan Hóa. Sau năm 1954, Phú Lệ là một xã của huyện.
Ngày 29/2/1988, Quyết định 19/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng chia Phú Lệ thành ba xã, gần như đều nhau về quy mô:
| Xã | Diện tích | Dân số | Chòm bản |
|---|---|---|---|
| Phú Lệ | 6.130 ha | 2.700 | Đuốm, Hang, Sại, Tân Phúc |
| Phú Sơn | 6.170 ha | 2.600 | Chiềng, Khoa, On, Tai Giác |
| Phú Thanh | 6.180 ha | 2.500 | Chắng, Đỏ, En, Páng, Trung Tân, Uôn |
Ba xã cùng ở lại huyện Quan Hóa khi tách huyện năm 1996. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 hợp Phú Sơn, Phú Thanh, Phú Lệ thành xã Phú Lệ; xã hoạt động từ 1/7/2025 với 15 bản.
Tổng diện tích năm 1988 của ba xã là 18.480 ha, lớn hơn diện tích xã mới (13.950 ha theo số liệu sắp xếp). Các nguồn đã tra không giải thích khoản chênh này.
Dân cư – xã hội
Theo quyết định chia tách năm 1988, ba xã cộng lại có khoảng 7.800 người; số liệu sắp xếp năm 2025 ghi 6.677 người. Hai con số lấy từ hai nguồn, hai thời điểm khác nhau, và các nguồn đã tra không giải thích vì sao số sau thấp hơn – cần đối chiếu khi sử dụng.
Cư dân chủ yếu là người Thái – tư liệu dân cư tỉnh ghi người Thái Đen sống tập trung ở Quan Hóa, Quan Sơn, Bá Thước, Lang Chánh – cùng người Mường và người Kinh. Người Thái lập bản ven sông suối, ở nhà sàn, làm ruộng nước ở thung lũng và nương trên đồi. Trường học, trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục phục vụ cư dân từng cụm bản.
Kinh tế
Sản xuất nông – lâm nghiệp là chính: lúa nước ở thung lũng, ngô, sắn trên đồi, chăn nuôi trâu bò, lợn, gia cầm; trồng và bảo vệ rừng. Wikipedia tiếng Việt mô tả kinh tế huyện Quan Hóa cũ thiên hẳn về nông nghiệp (khoảng 85%), đồi núi chiếm khoảng 95% diện tích, giao thông chia cắt – bối cảnh chung của các xã như Phú Lệ.
Vị trí giáp vùng Pù Luông mở ra khả năng kết nối du lịch sinh thái – cộng đồng, khi Pù Luông đã trở thành điểm đến du lịch được biết đến rộng rãi của Thanh Hóa.
Văn hóa – danh thắng
Hệ thống hang động núi đá vôi là nét cảnh quan đặc trưng; hang Dồn ở bản En được Wikipedia tiếng Việt nhắc trong các hang của Quan Hóa. Theo tư liệu về Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, vùng này có sự đa dạng văn hóa của cộng đồng người Thái cùng cảnh quan ruộng bậc thang thấp trên sườn dốc thoải.
Văn hóa Thái hiện diện qua nhà sàn, tiếng Thái, ẩm thực và các sinh hoạt cộng đồng bản. Các nguồn đã tra không ghi di tích được xếp hạng hay lễ hội mang tên riêng của xã.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Phú Lệ, tỉnh Thanh Hóa". Cư dân hai xã Phú Sơn, Phú Thanh cũ đổi tên xã trên giấy tờ sang Phú Lệ, giữ tên bản.
Bản đồ Xã Phú Lệ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Phú Lệ được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Phú Sơn | Huyện Quan Hóa | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Phú Lệ | Huyện Quan Hóa | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Phú Thanh | Huyện Quan Hóa | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Phú Lệ mới gồm những xã cũ nào?
Ba xã Phú Sơn, Phú Thanh và Phú Lệ của huyện Quan Hóa cũ, theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15. Ba xã này vốn tách từ một xã Phú Lệ năm 1988.
Tên Phú Lệ có nghĩa là gì?
Thường hiểu là 富麗 – giàu và đẹp: Phú 富 là giàu, Lệ 麗 là đẹp. Chưa có văn bản gốc ghi chữ Hán của tên xã.
Hang Dồn ở đâu?
Ở bản En, thuộc xã Phú Thanh cũ, nay là xã Phú Lệ.
Xã Phú Lệ giáp tỉnh nào?
Giáp tỉnh Phú Thọ ở phía bắc, một phần ranh giới là sông Mã.
Diện tích, dân số xã Phú Lệ?
139,5 km² và 6.677 người, mật độ khoảng 48 người/km².
Cùng Huyện Quan Hóa trước đây
- Xã Hiền Kiệt 7.217
- Xã Hồi Xuân 10.432
- Xã Nam Xuân 5.852
- Xã Phú Xuân 5.166
- Xã Thiên Phủ 6.485
- Xã Trung Sơn 3.254
- Xã Trung Thành 5.513
← Toàn bộ 166 xã, phường của Thanh Hóa Tra tên xã cũ → mới