Trung Sơn là xã vùng cao thuộc tỉnh Thanh Hóa, giữ nguyên địa giới khi sắp xếp năm 2025 theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15. Xã rộng 76,81 km², dân số 3.254 người, giáp hai tỉnh Sơn La và Phú Thọ; là nơi đặt nhà máy thủy điện Trung Sơn trên sông Mã.
Tổng quan
Trung Sơn là xã ở góc tây bắc vùng Quan Hóa cũ, nơi đất Thanh Hóa tiếp giáp cả Sơn La lẫn Phú Thọ. Sông Mã chảy qua giữa xã, và chính tại đây Tập đoàn Điện lực Việt Nam xây dựng thủy điện Trung Sơn (260 MW), hoàn thành năm 2017, với vốn vay Ngân hàng Thế giới.
Khi sắp xếp năm 2025, xã được giữ nguyên, trực thuộc tỉnh từ 1/7/2025. Diện tích 76,81 km², dân số 3.254 người – ít nhất trong các xã vùng Quan Hóa cũ – mật độ khoảng 42 người/km².
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: tên Trung Sơn ra đời ngày 6/3/1963, khi Quyết định 30-CP chia xã Trung Thành (huyện Quan Hóa) thành hai xã Trung Thành và Trung Sơn. Tên xã mới giữ chữ "Trung" của xã mẹ và thêm chữ "Sơn" – một kiểu đặt tên phổ biến khi tách xã thời kỳ này. Quyết định không ghi lời giải thích chính thức cho tên.
Phân tích Hán Việt: Trung thường đọc là 中 – ở giữa; Sơn là 山 – núi. Cách hiểu thông thường của Trung Sơn là "vùng núi ở giữa"; nếu "Trung" của xã mẹ Trung Thành vốn là 忠 thì cách viết sẽ khác – các nguồn đã tra không ghi chữ Hán, nên 中山 chỉ là cách đọc thường gặp.
Tên bản: bốn chòm đầu tiên năm 1963 là Chiềng Páng, Pượn, Táu Bán, Xước; nay xã có sáu bản Bó, Chiềng, Co Me, Pạo, Pượn, Ta Bán – vẫn còn Pượn, Ta Bán (Táu Bán) và Chiềng từ lớp tên cũ.
Trùng tên: "Trung Sơn" là tên khá phổ biến: cả nước còn phường Trung Sơn (Ninh Bình), xã Trung Sơn (Phú Thọ) và xã Trung Sơn (Tuyên Quang). Cái tên cũng gắn với thủy điện, nên khi nói "Trung Sơn" ở Thanh Hóa cần phân biệt xã với công trình. Ghi địa chỉ luôn kèm tên tỉnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã nằm hai bên bờ sông Mã; giáp Mường Lý và Trung Lý ở phía nam, Trung Thành ở phía đông, Phú Thọ ở phía đông bắc, Sơn La ở phía tây và tây bắc.
Hồ thủy điện Trung Sơn có mực nước dâng bình thường ở cao độ 160 m, diện tích mặt hồ khoảng 13,13 km², dung tích toàn bộ 385 triệu m³; lòng hồ trải trên đất Mường Lát, Quan Hóa (Thanh Hóa) và Mộc Châu (Sơn La), điểm cuối cách biên giới Việt – Lào khoảng 9,5 km. Hồ làm thay đổi căn bản cảnh quan thung lũng sông Mã trong xã. Xung quanh là núi đất cao, dốc, rừng che phủ lớn.
Lịch sử
- Trước 1963: thuộc xã Trung Thành, huyện Quan Hóa; xa hơn là châu Quan Hóa thời Nguyễn.
- 6/3/1963: lập xã Trung Sơn (Quyết định 30-CP) với bốn chòm Chiềng Páng, Pượn, Táu Bán, Xước.
- 18/11/1996: khi tách huyện, Trung Sơn ở lại huyện Quan Hóa (không chuyển sang Mường Lát hay Quan Sơn).
- 2011–2017: hiệp định vay vốn Ngân hàng Thế giới cho thủy điện Trung Sơn ký ngày 28/6/2011; công trình khởi công tháng 11/2012, hoàn thành tháng 6/2017.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên xã; từ 1/7/2025 trực thuộc tỉnh.
Huyện Quan Hóa mà Trung Sơn thuộc về suốt hơn sáu thập kỷ từng rộng khoảng 2.741 km² trước năm 1996; sau khi tách Mường Lát và Quan Sơn, huyện còn 990,70 km², dân số 50.678 người (2022). Khi bỏ cấp huyện, 15 đơn vị của Quan Hóa được sắp xếp thành tám xã, trong đó chỉ Trung Sơn và Phú Xuân giữ nguyên địa giới.
Dân cư – xã hội
Xã có sáu bản: Bó, Chiềng, Co Me, Pạo, Pượn, Ta Bán. Cư dân phần lớn là người Thái, cùng người Mông và các dân tộc khác của vùng Quan Hóa – Mường Lát. Tư liệu dân cư tỉnh cho biết ngoài Mường Lát, người Mông có một số chòm ở các huyện Quan Sơn và Quan Hóa.
Dự án thủy điện Trung Sơn, theo tài liệu dự án dẫn trên Wikipedia, ảnh hưởng tới khoảng 10.600 người (2.327 hộ), trong đó 7.012 người chịu tác động trực tiếp ở khu vực chính, 533 hộ phải tái định cư. Dự án kèm các chương trình xã hội – môi trường để giảm nhẹ tác động; đời sống, nơi ở của nhiều bản trong xã đã thay đổi theo tiến trình này.
Kinh tế
Thủy điện Trung Sơn là dự án đa mục tiêu: phát điện và cắt lũ. Thông số chính theo Wikipedia: bốn tổ máy tuabin Francis, tổng 260 MW; điện lượng trung bình khoảng 1.018,61 triệu kWh/năm; đập cao 84,5 m, dài 513 m; dung tích phòng lũ thường xuyên 112 triệu m³; đường dây 220 kV dài 65 km đấu nối lưới quốc gia; đường vào công trình dài 20,4 km. Tổng vốn xấp xỉ 7,8 nghìn tỷ đồng, trong đó 330 triệu USD vay Ngân hàng Thế giới. Chủ đầu tư là Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn, trực thuộc Tổng công ty Phát điện 2 (EVN).
Ngoài công trình, sinh kế người dân dựa vào nông – lâm nghiệp: lúa, ngô trên đất dốc, chăn nuôi và rừng.
Văn hóa
Đời sống văn hóa xã mang sắc thái Thái vùng thượng du sông Mã: bản theo sông suối, nhà sàn, ruộng nước nhỏ ở thung lũng. Tên bản Chiềng – từ thường gặp trong địa danh Thái – có mặt cả ở Trung Sơn và nhiều xã lân cận. Nguồn đã tra không ghi di tích xếp hạng hay lễ hội riêng của xã.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Trung Sơn, tỉnh Thanh Hóa". Xã không đổi ranh giới; cần ghi kèm tỉnh vì trùng tên với nhiều đơn vị ở Phú Thọ, Tuyên Quang, Ninh Bình.
Bản đồ Xã Trung Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Trung Sơn được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Trung Sơn | Huyện Quan Hóa | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Trung Sơn có thay đổi khi sắp xếp năm 2025 không?
Không. Xã giữ nguyên theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, trực thuộc tỉnh Thanh Hóa từ 1/7/2025.
Tên Trung Sơn có nghĩa là gì?
Thường hiểu là 中山 – vùng núi ở giữa; tên đặt năm 1963, giữ chữ Trung của xã mẹ Trung Thành, thêm Sơn 山 (núi). Chưa có văn bản ghi chữ Hán chính thức.
Thủy điện Trung Sơn có công suất bao nhiêu?
260 MW với bốn tổ máy, điện lượng khoảng 1.018 triệu kWh/năm; hoàn thành tháng 6/2017.
Xã Trung Sơn giáp những tỉnh nào?
Giáp Phú Thọ ở phía đông bắc và Sơn La ở phía tây, tây bắc.
Diện tích, dân số xã Trung Sơn?
76,81 km² và 3.254 người, mật độ khoảng 42 người/km².
Cùng Huyện Quan Hóa trước đây
- Xã Hiền Kiệt 7.217
- Xã Hồi Xuân 10.432
- Xã Nam Xuân 5.852
- Xã Phú Lệ 6.677
- Xã Phú Xuân 5.166
- Xã Thiên Phủ 6.485
- Xã Trung Thành 5.513
← Toàn bộ 166 xã, phường của Thanh Hóa Tra tên xã cũ → mới