Phường Hương Trà

Tổng quan

Hàng sưa cổ thụ gần 300 năm trước sân đình làng Hương Trà, bên bờ sông Tam Kỳ, là hình ảnh người ta hay nhắc khi nói về phường Hương Trà. Phường chiếm phần phía nam đô thị Tam Kỳ cũ, gồm hai phường An Sơn, Hòa Hương và xã Tam Ngọc – nơi có đập chính của hồ Phú Ninh và thôn Phú Ninh đã cho tên mình cho hồ nước lớn này.

Theo phiếu dữ liệu, phường rộng 14,64 km², dân số 33.523 người, mật độ khoảng 2.290 người/km². Trụ sở đặt tại số 510 đường Hùng Vương. Hương Trà là một trong bốn phường kế thừa thành phố Tam Kỳ, cùng Tam Kỳ, Bàn Thạch và Quảng Phú, thuộc Thành phố Đà Nẵng.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường lấy theo làng Hương Trà, một làng cổ nằm bên tả ngạn sông Tam Kỳ, thuộc phường Hòa Hương cũ. Không đơn vị hành chính cũ nào trong ba đơn vị hợp thành mang đúng tên Hương Trà, nhưng tên làng này đã được dùng cho khu du lịch sinh thái và nhiều khối phố (Hương Trà Tây, Hương Trung…) trước khi thành tên phường.

Theo một bài báo năm 2022 dẫn lời gia đình giữ sắc phong, làng được lập năm 1767 (thế kỷ XVIII). Cũng theo bài báo, người xưa trồng cây sưa – người miền Trung gọi là cây hương, "cây hương vườn" – trước ngõ và cây chè sau vườn, nên đặt tên làng là Hương Trà để con cháu nhớ ơn hai loài cây ấy. Đây là cách giải thích được dân làng lưu truyền; chưa thấy văn bản Hán Nôm gốc đối chiếu.

Theo chữ nghĩa, tên được hiểu là 香茶: hương 香 là thơm, mùi thơm (cũng là tên gọi dân gian của cây sưa, loài gỗ thơm); trà 茶 là cây chè, nước chè. Âm hương còn có những chữ khác như 鄉 (làng quê), nhưng tư liệu về làng chỉ gắn tên với cây sưa và cây chè.

Chữ hương cũng có trong tên phường Hòa Hương cũ (lập năm 1983 từ thị trấn Tam Kỳ), phường có làng Hương Trà trên địa bàn; còn xã Tam Ngọc mang chữ "Tam" chung của loạt xã thuộc huyện Tam Kỳ sau năm 1976.

Trùng tên: thị xã Hương Trà cũ của Thừa Thiên Huế nay là phường Hương Trà, thành phố Huế. Khi ghi địa chỉ cần kèm "thành phố Đà Nẵng" hoặc "thành phố Huế" để khỏi nhầm.

Địa lý

Phường nằm ở phía nam vùng Tam Kỳ cũ, hai bên sông Tam Kỳ. Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc phường giáp phường Quảng Phú, phía nam giáp xã Phú Ninh, phía đông giáp xã Tam Xuân, phía tây giáp phường Tam Kỳ và xã Chiên Đàn.

Phần An Sơn, Hòa Hương là đất phố và làng ven sông; phần Tam Ngọc cũ chuyển dần lên vùng gò đồi thấp phía tây nam, tiếp giáp vùng hồ Phú Ninh. Đập chính của hồ Phú Ninh – đập đất đá cao 36 m, dài 360 m – nằm ở địa phận xã Tam Ngọc cũ; hồ chặn dòng thượng lưu sông Tam Kỳ, khởi công năm 1977, khánh thành năm 1986, tưới cho khoảng 23.000 ha đất nông nghiệp vùng Tam Kỳ, Phú Ninh, Núi Thành, Thăng Bình, Quế Sơn.

Lịch sử

Làng ven sông Tam Kỳ

Làng Hương Trà được ghi nhận lập năm 1767; đình làng xưa rộng khoảng ba mẫu, có tiền đường, hậu tẩm, văn miếu, cổng tam quan. Bến đò trên sông Tam Kỳ từng là lối đi lại chính của làng. Trong kháng chiến, đình là nơi hội họp của các phong trào yêu nước, trong đó có Việt Nam Quang phục hội; thời chống Mỹ, vùng này là căn cứ của đội công tác nội ô thị xã Tam Kỳ.

Thôn Phú Ninh (xã Tam Ngọc cũ) vốn là một làng ven sông Tam Kỳ thuộc tổng Phước Lợi, phủ Tam Kỳ. Khi xây công trình thủy lợi chặn sông gần làng này, đập và hồ được đặt tên Phú Ninh; năm 2005 tên ấy được dùng tiếp cho huyện Phú Ninh.

Các đơn vị cũ

Sau năm 1976, thị trấn Tam Kỳ và xã Tam Ngọc thuộc huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Ngày 3/12/1983, khi thị xã Tam Kỳ được lập, phường An Sơn và phường Hòa Hương ra đời từ thị trấn cũ; xã Tam Ngọc về thị xã. Năm 2006 cả ba thuộc thành phố Tam Kỳ.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15, toàn bộ phường An Sơn, phường Hòa Hương và xã Tam Ngọc hợp thành phường Hương Trà từ 1/7/2025. Các thôn của Tam Ngọc cũ (Đồng Hành, Đồng Phú, Hòa Lang, Ngọc Bích, Thọ Tân) sau đó được chuyển thành khối phố.

Dân cư – xã hội

Phường có 33.523 dân. Dân cư dày ở phần An Sơn, Hòa Hương giáp trung tâm Tam Kỳ, thưa dần về phía Tam Ngọc cũ, nơi vẫn còn ruộng, vườn và đồi. Cư dân chủ yếu là người Kinh, đời sống tín ngưỡng xoay quanh đình làng, nhà thờ tộc họ và thờ cúng tổ tiên, như ở các làng cổ ven sông Quảng Nam. Trường học, trạm y tế kế thừa từ các phường, xã cũ; người dân dùng chung hệ thống y tế, giáo dục cấp vùng của đô thị Tam Kỳ.

Wikipedia ghi giám mục Giuse Trần Văn Toản (sinh năm 1955), giám mục chính toà Giáo phận Long Xuyên, là người gốc địa bàn này.

Kinh tế

Phần phố sống bằng thương mại, dịch vụ dọc đường Hùng Vương và các tuyến nội thị. Phần Tam Ngọc cũ còn sản xuất nông nghiệp: lúa nước nhờ kênh dẫn từ hồ Phú Ninh, rau màu, cây ăn quả, chăn nuôi hộ gia đình. Du lịch sinh thái gắn với làng Hương Trà và hàng sưa cổ thụ được thành phố Tam Kỳ cũ định hướng phát triển, với ý tưởng xây dựng thương hiệu "thành phố hoa sưa vàng".

Văn hóa – di tích

• Đình làng Hương Trà – thờ thần hoàng làng; hiện còn tượng Quan Công và hai phiến đá tạc hình voi, mỗi con nặng khoảng 700–800 kg; nhiều đồ thờ đã thất lạc qua chiến tranh.
• Hàng sưa cổ thụ ở Vườn Cừa, làng sinh thái Hương Trà – tuổi gần 300 năm, tán che sang tới bờ sông; sưa nở hoa vàng quanh tiết Thanh minh (tháng 3).
• Lễ hội "Tam Kỳ – Mùa hoa sưa" – tổ chức vào dịp giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch), gắn với không gian làng Hương Trà.
• Mộ Giày (mộ thầy Lánh) ở khối phố Hương Trà Tây – theo truyền thuyết, dân làng lập để tưởng nhớ một ông thầy có phép thuật.
• Đập hồ Phú Ninh – công trình đại thuỷ nông của Quảng Nam, nay là điểm tham quan.

Giao thông

Đường Hùng Vương là trục nối phường với trung tâm Tam Kỳ. Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam chạy qua vùng Tam Kỳ; các đường liên xã cũ từ Tam Ngọc nối lên khu vực hồ Phú Ninh.

Hành chính

Địa chỉ mới: [tổ dân phố], phường Hương Trà, thành phố Đà Nẵng. Thủ tục làm tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường, số 510 đường Hùng Vương.

Bản đồ Phường Hương Trà

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hương Trà được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Tam Kỳ trước đây

• Phường Bàn Thạch 36.800
• Phường Quảng Phú 29.401
• Phường Tam Kỳ 44.075