Xã Lai Vung

Tổng quan

Lai Vung là một xã ven sông Hậu ở phía tây nam tỉnh Đồng Tháp, đối diện vùng Thốt Nốt của Cần Thơ. Cần phân biệt ngay: xã này không phải thị trấn Lai Vung cũ – thị trấn huyện lỵ ấy nay thuộc xã Hòa Long. Xã Lai Vung được ghép từ bốn xã ở hai huyện cũ: Tân Thành, Tân Phước của Lai Vung và Định An, Định Yên của Lấp Vò; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Tân Thành cũ.

Xã rộng 71,2 km², dân số 80.649 người, mật độ khoảng 1.133 người/km² – đông dân nhất trong các xã thuộc vùng Lai Vung – Lấp Vò cũ. Hai nét nhận diện của xã là làng chiếu Định Yên và vùng công nghiệp ven sông Hậu ở Tân Thành, nơi quốc lộ 54 chạy qua.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên lịch sử được chuyển chỗ. Không xã cũ nào trong bốn đơn vị hợp thành mang tên Lai Vung; tên xã mới mượn tên vùng, tên huyện cũ. Đây là trường hợp đáng chú ý: thị trấn Lai Vung cũ nhập vào xã Hòa Long, còn tên Lai Vung lại dành cho dải xã phía tây ven sông Hậu.

Tên có từ bao giờ. Theo Wikipedia tiếng Việt, địa danh Lai Vung đã có trong Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức (đầu thế kỷ XIX), ở câu “Cường Oai giang, tục gọi là sông Lai Vung” – tức Lai Vung vốn là tên dân gian của một con sông và vùng chợ ven sông. Wikipedia dẫn tài liệu Monographie de la province de Sadec (1903) cho biết chợ Lai Vung khi ấy thuộc làng Tân Lộc, tổng An Thới; ngày nay Tân Lộc là tên một ấp của xã Lai Vung. Năm 1916 chính quyền Pháp lập quận Lai Vung – lần đầu tên này thành tên đơn vị hành chính.

Nguồn gốc từ ngữ. Hai âm lai và vung không nên giải bằng chữ Hán: âm “vung” không có chữ Hán Việt (tra âm “vung” trên Wiki Ngôn Ngữ), còn “lai” tuy có chữ 來 (đến) nhưng không có tư liệu nào cho thấy tên này viết bằng chữ ấy. Theo các nhà nghiên cứu địa phương được Wikipedia tiếng Việt dẫn, Lai Vung bắt nguồn từ tiếng Khmer Sla tamvun – chỉ loại cau để khô trên cây, vốn bán nhiều ở vùng này; người Khmer gọi vùng là Srôk Sla tamvun (xứ cau khô). Người Việt đọc trại dần thành Lai Vung. Wikipedia cũng ghi các bản dịch thư tịch cũ từng chép nhầm thành Lai Vum, Lai Phong… Đây là cách giải thích được nêu trong nguồn, chưa phải kết luận thống nhất của giới ngôn ngữ học.

Trùng tên: cả nước không có xã, phường nào khác tên Lai Vung.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Lai Vung giáp xã Hòa Long ở phía đông, xã Phong Hòa ở phía nam, xã Lấp Vò ở phía bắc; phía tây là sông Hậu, bên kia sông là các phường Thốt Nốt, Tân Lộc của Cần Thơ và phường Mỹ Thới của An Giang.

Đất phù sa ven sông Hậu bằng phẳng, nhiều rạch nhỏ ăn ra sông. Vùng Định Yên – Định An phía bắc gắn với nghề dệt chiếu; vùng Tân Thành – Tân Phước phía nam là vườn cây ăn trái và đất đã chuyển sang khu, cụm công nghiệp ven sông. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Đồng bằng sông Cửu Long, hai mùa mưa – khô rõ rệt.

Lịch sử

Hai nguồn gốc hành chính

Bốn xã cũ thuộc hai dòng lịch sử khác nhau. Định Yên (và Định An tách ra sau này) vốn thuộc tổng An Phú, ban đầu nằm trong quận Thốt Nốt, tỉnh Long Xuyên, rồi thuộc quận Lấp Vò. Tân Phước, Tân Lộc thuộc tổng An Thới của quận Lai Vung (lập 1/4/1916, tỉnh Sa Đéc). Năm 1970 quận Đức Thành – tên quận Lai Vung thời Việt Nam Cộng hòa – có xã Tân Phước và Tân Thành.

Sau 1975

Năm 1976 huyện Lấp Vò (tỉnh Đồng Tháp) có các xã Định Yên và Phước Thành. Quyết định 36-HĐBT (6/3/1984) chia Định Yên thành hai xã Định Yên và Định An. Quyết định 149-HĐBT (27/9/1988) chia Phước Thành thành Tân Phước và Tân Thành. Năm 1989 huyện Thạnh Hưng (tên Lấp Vò từ 1981) được chia: Tân Phước, Tân Thành về huyện Lai Vung tái lập; Định An, Định Yên ở lại Thạnh Hưng, đến năm 1996 lại mang tên Lấp Vò.

Sắp xếp 2025

Khoản 32 Điều 1 Nghị quyết 1663/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) sắp xếp toàn bộ xã Tân Thành và xã Tân Phước (huyện Lai Vung), xã Định An, xã Định Yên thành xã Lai Vung; xã vận hành từ 1/7/2025 trong tỉnh Đồng Tháp mới. Theo Wikipedia tiếng Việt, năm 2026 xã gộp ấp Tân Lợi vào ấp Tân Lộc, còn 19 ấp.

Dân cư – xã hội

Với 80.649 người, Lai Vung là một trong những xã đông dân nhất tỉnh Đồng Tháp mới. Dân cư tập trung dọc quốc lộ 54 và bờ sông Hậu; tên các ấp mang hai lớp rõ rệt – nhóm “An…” (An Bình, An Hòa, An Khương, An Lạc, An Phong…) và nhóm “Tân…” (Tân Bình, Tân Định, Tân Lộc, Tân Thạnh…) – phản ánh việc ghép hai vùng Định Yên – Định An và Tân Thành – Tân Phước.

Theo Wikipedia tiếng Việt, trên địa bàn có Trường THPT Lai Vung 3 (quốc lộ 54, ấp Tân Bình) và các trường tiểu học Định Yên. Ở vùng Định Yên, nghề dệt chiếu gắn với nhiều thế hệ gia đình, nên đời sống làng nghề vẫn là nét xã hội đặc trưng.

Kinh tế

Chiếu Định Yên. Làng chiếu Định Yên nổi tiếng khắp miền Tây; ca dao còn câu: “Định Yên có vựa chiếu to, / Có chồng xứ Định khỏi lo chiếu nằm”. Wikipedia tiếng Việt kể rằng xưa người dệt dệt xong vài đôi là mang ra chợ bán ngay, cả ban đêm, hình thành “chợ chiếu ban đêm” mà dân gọi vui là chợ ma; cảnh chợ đêm ấy nay không còn.

Công nghiệp ven sông Hậu. Theo Wikipedia tiếng Việt, Khu công nghiệp Sông Hậu được xây dựng tại ấp Tân Lộc, xã Tân Thành cũ; cụm công nghiệp Cái Đôi – Tân Thành ở các ấp Tân Định, Tân Bình được quy hoạch chuyển thành khu công nghiệp, tận dụng lợi thế sông Hậu, quốc lộ 54, quốc lộ 80 và đường tỉnh 851. Đây là vùng công nghiệp chính của vùng Lai Vung cũ.

Nông nghiệp gồm lúa và cây ăn trái, trong đó có cây có múi – thế mạnh chung của vùng Lai Vung cũ.

Văn hóa – di tích

Chùa Hội Phước: theo Wikipedia tiếng Việt, chùa xây năm 1841 (Thiệu Trị nguyên niên), do Hòa thượng Thích Hoằng Ân khai sơn, tên cũ là Cảnh Long tự. Chánh điện còn giữ bộ kinh Trung Tôn từ thời khai sơn và một đại hồng chung nặng hơn 300 kg, trên chuông khắc chữ “Cảnh Long tự”. Chùa được trùng tu năm 1997 và 2016.

Ngoài ra, Wikipedia tiếng Việt nhắc đình Định Yên và chùa An Phước trên địa bàn xã. Nghề dệt chiếu là nét văn hóa vật chất tiêu biểu nhất của xã.

Giao thông

Quốc lộ 54 chạy dọc xã theo hướng song song sông Hậu. Theo Wikipedia tiếng Việt, việc giao thương thuận lợi hơn hẳn từ khi thông tuyến Cao Lãnh – Vàm Cống; cầu Vàm Cống bắc qua sông Hậu sang Thốt Nốt (Cần Thơ) nằm ở vùng Lấp Vò lân cận. Đường thủy sông Hậu là lợi thế của khu công nghiệp ven sông.

Hành chính

Địa chỉ mới: ấp …, xã Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp. Lưu ý không nhầm với địa chỉ “thị trấn Lai Vung” cũ – nay là xã Hòa Long. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Tân Thành cũ.

Bản đồ Xã Lai Vung

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Lai Vung được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1663/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lấp Vò, Huyện Lai Vung trước đây

• Xã Hòa Long 68.886
• Xã Lấp Vò 73.883
• Xã Mỹ An Hưng 55.371
• Xã Phong Hòa 71.537
• Xã Tân Dương 46.069
• Xã Tân Khánh Trung 46.858