Xã Trần Phú

Tổng quan

Trần Phú là xã ở góc tây nam của huyện Chương Mỹ cũ, nơi vùng bán sơn địa phía tây Hà Nội tiếp giáp tỉnh Phú Thọ (phần Hòa Bình cũ). Xã được ghép từ bốn xã trọn vẹn của Chương Mỹ – Hoàng Văn Thụ, Hữu Văn, Mỹ Lương, Trần Phú – cùng phần còn lại của xã Tân Tiến và một phần xã Đồng Tâm vốn thuộc huyện Mỹ Đức.

Xã rộng 44,36 km², dân số 47.528 người, mật độ khoảng 1.071 người/km² – thưa hơn các xã đồng bằng phía đông Chương Mỹ, phản ánh địa hình đồi gò. Trụ sở đặt tại thôn An Thuận 1. Trên địa bàn có thôn Miếu Môn – địa danh quen thuộc với người đi đường Hồ Chí Minh về phía nam.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên xã Trần Phú cũ, một trong sáu đơn vị hợp thành. Đây là tên người: xã mang tên nhà cách mạng Trần Phú (1904–1931), Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương. Cách đặt tên xã theo tên các nhà cách mạng xuất hiện nhiều ở miền Bắc sau năm 1945; ngay trong xã mới, xã cũ Hoàng Văn Thụ cũng mang tên một nhà cách mạng tiền bối.

Viết bằng chữ Hán, tên Trần Phú là 陳富: Trần 陳 là họ Trần, vốn có nghĩa gốc là bày ra, trình bày (như "trần thiết", "trần tình"); Phú 富 là giàu có. Vì là tên người nên ý nghĩa của tên xã nằm ở sự tưởng niệm hơn là ở nghĩa từng chữ.

Một tên xã cũ hợp thành mang dấu ấn lịch sử sâu hơn là Mỹ Lương (美良 – "đẹp và lành"): đây cũng là tên của huyện Mỹ Lương thuộc phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây thời phong kiến – huyện mà năm 1888 đã nhường sáu tổng để lập nên huyện Chương Mỹ. Tên huyện xưa vì thế còn lưu lại trong tên một xã, nay là một thôn (thôn Mỹ Lương) của xã Trần Phú. Hữu Văn (có văn, trọng chữ nghĩa) là tên một xã cũ khác.

Cả nước có bốn đơn vị cấp xã tên Trần Phú: xã Trần Phú (Hà Nội), phường Trần Phú (Hà Tĩnh), xã Trần Phú (Hải Phòng) và xã Trần Phú (Thái Nguyên). Khi ghi địa chỉ nên kèm "Thành phố Hà Nội".

Địa lý

Xã Trần Phú giáp xã Quảng Bị và xã Hòa Phú ở phía đông; các xã Liên Sơn, Cao Dương (tỉnh Phú Thọ) ở phía tây; xã Phúc Sơn ở phía nam; xã Xuân Mai và xã Phú Nghĩa ở phía bắc.

Địa hình thuộc vùng bán sơn địa của huyện Chương Mỹ cũ: đồi thấp, gò đất xen các thung ruộng và hồ chứa nhỏ. Đường Hồ Chí Minh chạy dọc phía tây xã theo hướng bắc – nam. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông lạnh và khô.

Lịch sử

Thời phong kiến

Vùng đất này xưa thuộc huyện Mỹ Lương, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1880 vua Tự Đức lập đạo Mỹ Đức, gồm huyện Mỹ Lương và hai huyện Chương Đức, Hoài An; năm 1888 đạo giải thể, sáu tổng của Mỹ Lương nhập vào huyện Chương Mỹ mới lập thuộc tỉnh Hà Nội. Từ năm 1904, Chương Mỹ thuộc tỉnh Hà Đông.

1976 – 2025

Sau năm 1976, năm xã Hoàng Văn Thụ, Hữu Văn, Mỹ Lương, Tân Tiến, Trần Phú thuộc huyện Chương Mỹ, còn xã Đồng Tâm thuộc huyện Mỹ Đức, cùng trong tỉnh Hà Sơn Bình; năm 1991 thuộc tỉnh Hà Tây và từ ngày 1/8/2008 thuộc Thành phố Hà Nội.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Hoàng Văn Thụ, Hữu Văn, Mỹ Lương, Trần Phú cùng phần còn lại của xã Tân Tiến (phần kia nhập vào xã Xuân Mai) và phần còn lại của xã Đồng Tâm (phần kia nhập vào xã Phúc Sơn) thành xã Trần Phú. Xã mới ban đầu có 32 thôn; ngày 6/7/2025 hai thôn Hòa Bình (của Hữu Văn và Hoàng Văn Thụ cũ) đổi thành Hòa Bình 1 và Hòa Bình 2, đồng thời phần đất từ Đồng Tâm được ghép vào thôn Tân Hội, phần từ Tân Tiến vào thôn Văn Sơn. Năm 2026 các thôn được nhập lại, lập các thôn Hồng Tiến, Mạnh Tiến, Kỳ Viên, Miếu Môn, Đồng Ké, Hữu Văn, Thống Nhất, Mỹ Tiến, Tiến Văn, Hoàng Văn Thụ và Văn Sơn.

Dân cư – xã hội

Dân số 47.528 người, phân bố theo các làng xen đồi và dọc các trục đường lớn. Cư dân chủ yếu là người Kinh. Nếp sống làng Bắc Bộ còn rõ qua hệ thống đình, chùa ở các thôn.

Các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế của sáu đơn vị cũ được tổ chức lại theo xã mới.

Kinh tế

Kinh tế xã mang đặc trưng vùng bán sơn địa phía tây Hà Nội: trồng lúa ở các thung ruộng, hoa màu và cây ăn quả trên đất đồi, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Huyện Chương Mỹ cũ là cụm làng nghề mây tre đan lớn của Hà Nội, và nghề đan vẫn là nghề phụ của nhiều hộ trong vùng.

Vị trí ven đường Hồ Chí Minh và gần ngã ba Xuân Mai thuận lợi cho dịch vụ vận tải, vật liệu xây dựng, kinh doanh nhỏ. Lao động trẻ nhiều người làm việc tại các khu công nghiệp Phú Nghĩa, Xuân Mai lân cận.

Văn hóa – di tích

Theo danh mục di tích của huyện Chương Mỹ cũ, trên đất xã Trần Phú cũ có đình Trung Tiến, chùa Trung Tiến, đình Nghè, đình Thướp, đình Hồng Thái và đình Kỳ Viên – mật độ đình làng dày cho thấy đây là vùng định cư lâu đời. Các đình, chùa mở hội vào dịp đầu xuân, tháng Giêng và tháng Hai âm lịch, với lễ tế thành hoàng, rước kiệu.

Thôn Kỳ Viên, Mỹ Lương, Hữu Văn còn giữ tên làng xưa trong tên thôn mới lập năm 2026, giúp việc truy tìm gốc gác dòng họ, di tích không bị đứt đoạn sau các đợt nhập thôn.

Giao thông

Đường Hồ Chí Minh chạy qua phía tây xã, nối lên ngã ba Xuân Mai (giao quốc lộ 6) và xuống phía nam qua Miếu Môn. Đường liên xã Chúc Sơn – Hữu Văn – quốc lộ 21 nối xã với khu trung tâm Chương Mỹ cũ ở phía đông bắc.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "Thôn …, xã Trần Phú, Thành phố Hà Nội". Cư dân phần xã Tân Tiến cũ và xã Đồng Tâm cũ cần kiểm tra thôn của mình, vì hai xã này bị chia cho hai xã mới. Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua Cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Trần Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trần Phú được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Chương Mỹ, Huyện Mỹ Đức trước đây

• Phường Chương Mỹ 87.913
• Xã Bình Minh 80.066
• Xã Hòa Phú 49.948
• Xã Hồng Sơn 63.130
• Xã Hương Sơn 52.634
• Xã Mỹ Đức 53.640
• Xã Phú Nghĩa 71.048
• Xã Phúc Sơn 54.084
• Xã Quảng Bị 62.968
• Xã Xuân Mai 67.310