Tiên Điền là xã ven biển thuộc tỉnh Hà Tĩnh, quê hương Đại thi hào Nguyễn Du, được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Tiên Điền và các xã Xuân Yên, Xuân Mỹ, Xuân Thành của huyện Nghi Xuân cũ. Diện tích 31,6 km², dân số 24.833 người.
Tổng quan
Tiên Điền được biết đến trước hết như quê hương của dòng họ Nguyễn Tiên Điền và Đại thi hào Nguyễn Du, tác giả Truyện Kiều. Từ 1/7/2025, cái tên vốn thuộc một làng cổ, rồi một thị trấn huyện lỵ, trở thành tên của một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh trải từ vùng đồng bằng trung tâm Nghi Xuân ra tới bờ biển Xuân Thành.
Xã gồm thị trấn Tiên Điền (huyện lỵ của huyện Nghi Xuân cũ) và ba xã Xuân Yên, Xuân Mỹ, Xuân Thành; trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Nghi Xuân cũ. Diện tích 31,6 km², dân số 24.833 người, mật độ khoảng 786 người/km² — nhỏ nhất về diện tích nhưng dày dân nhất trong bốn xã vùng Nghi Xuân cũ.
Ba điểm nhận diện của xã: Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du (di tích quốc gia đặc biệt), vai trò trung tâm hành chính cũ của huyện, và bãi biển Xuân Thành với khu du lịch nghỉ dưỡng ven biển.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên thị trấn Tiên Điền, đơn vị lớn nhất trong bốn đơn vị hợp thành và là nơi đặt trụ sở huyện Nghi Xuân. Bản thân thị trấn lại lấy tên làng Tiên Điền — làng cổ được ghi nhận là “Xã cổ Tiên Điền”.
Lịch sử tên làng: theo tư liệu được Wikipedia tiếng Việt tổng hợp, đầu thời Lê nơi đây còn là bãi bồi ven sông Cả (sông Lam), có lúc mang tên Vô Điền, U Điền, rồi gọi là Tân Điền. Đầu thế kỷ XVII làng đổi thành Phú Điền để tránh húy vua Lê Kính Tông, về sau (chưa rõ năm) mới thành Tiên Điền. Đầu niên hiệu Cảnh Hưng, làng được ban tên “xã Trung Nghĩa” vì đội quân nghĩa dũng của làng có công bảo vệ kinh thành Thăng Long. Thời Nguyễn, Tiên Điền thuộc tổng Phan Xá, huyện Nghi Xuân. Giai đoạn 1947–1953 làng hợp với Uy Viễn thành xã Tiên Uy; năm 1952 tách ra với tên Xuân Tiên, đến 1973 lấy lại tên Tiên Điền.
Phân tích Hán Việt: chưa tìm được văn bản gốc ghi tên làng bằng chữ Hán. Theo từ điển, âm điền thường ứng với chữ 田 (ruộng); âm tiên có nhiều chữ, phổ biến là 先 (trước, đầu tiên) và 仙 (tiên). Vì không có nguồn xác nhận, bài không gán chữ Hán cho tên Tiên Điền. Từ điển nhà có mục Tiên Điền ghi nhận đây là địa danh Nghi Xuân.
Trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện hành, chỉ Hà Tĩnh có xã Tiên Điền.
Địa lý
Xã nằm ở phần giữa vùng Nghi Xuân cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc giáp xã Đan Hải, phía nam giáp xã Cổ Đạm, phía tây giáp xã Nghi Xuân, phía đông giáp Biển Đông.
Theo tư liệu Wikipedia tổng hợp, đất làng Tiên Điền đầu thời Lê còn là bãi bồi ven sông Cả (sông Lam). Phía đông, vùng Xuân Thành có bãi biển — một phần đường bờ biển khoảng 32 km của huyện Nghi Xuân cũ (Wikipedia).
Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hè có gió tây nam khô nóng, mùa thu thường có bão và áp thấp nhiệt đới đổ bộ từ biển.
Lịch sử
Lịch sử Tiên Điền gắn với dòng họ Nguyễn Tiên Điền, một danh gia vọng tộc thời Lê trung hưng với nhiều người đỗ đạt, làm quan to: Nguyễn Nghiễm (1708–1776), tể tướng, sử gia, thân phụ Nguyễn Du; Nguyễn Khản (1734–1787), anh cả của Nguyễn Du; các nhà thơ Nguyễn Hành, Nguyễn Thiện. Cũng tại Tiên Điền còn nhà thờ Thiếu bảo Đặng Sĩ Vinh (1685–1770), từng giữ chức Đô ngự sử.
- 1988 — một phần xã Tiên Điền được tách để lập thị trấn Nghi Xuân, huyện lỵ huyện Nghi Xuân.
- 1/1/2020 — xã Tiên Điền nhập vào thị trấn Nghi Xuân, lập thành thị trấn Tiên Điền.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 (khoản 33 Điều 1) sắp xếp thị trấn Tiên Điền và các xã Xuân Yên, Xuân Mỹ, Xuân Thành thành xã Tiên Điền; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư và xã hội
Xã có 24.833 người, gồm khu trung tâm thị trấn Tiên Điền cũ — nơi đặt trụ sở huyện Nghi Xuân trước 2025 — và các vùng Xuân Yên, Xuân Mỹ, Xuân Thành.
Cư dân chủ yếu là người Kinh, sinh hoạt tín ngưỡng theo nếp làng xứ Nghệ: thờ tổ tiên, thờ thành hoàng ở đình làng, cúng các vị phúc thần. Trong danh sách người làng Tiên Điền, Wikipedia ghi các nhà khoa bảng của dòng họ Nguyễn Tiên Điền và nhà sử học Hà Văn Tấn.
Kinh tế
Nổi bật nhất là du lịch biển ở Xuân Thành: theo Báo Hà Tĩnh, khu du lịch có khu nghỉ dưỡng, sân golf và bãi tắm; Báo Hà Tĩnh nhiều năm đưa tin lễ khai hội du lịch biển Xuân Thành mỗi mùa hè, và khu đô thị mới Xuân Thành đang được triển khai. Khu lưu niệm Nguyễn Du là điểm du lịch văn hóa của xã.
Nghề thủ công tiêu biểu là làm nón Tiên Điền, được Wikipedia liệt kê trong các làng nghề truyền thống của Nghi Xuân.
Văn hóa và di tích
Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du hình thành trên cơ sở các di tích của dòng họ Nguyễn Tiên Điền và được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Nguyễn Du (1766–1820), biệt hiệu Hồng Sơn lạp hộ (người đi săn ở núi Hồng), được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới. Ông mất năm 1820 khi đang chuẩn bị đi sứ nhà Thanh; năm 1824, di cốt được cải táng về quê nhà làng Tiên Điền.
Nhà thờ Thiếu bảo Đặng Sĩ Vinh, dựng năm 1770, là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh (2003). Ở vùng Xuân Mỹ có chùa Trậu và hội Mỹ Dương; ở Xuân Thành có trò diễn dân gian Sĩ – Nông – Công – Thương – Ngư.
Tiên Điền còn giữ trò Kiều — lối diễn xướng dân gian dựa trên Truyện Kiều — và lễ Tống Trùng tháng Hai âm lịch, gồm cúng thành hoàng ở đình, cúng trời đất, cầu mùa màng yên ổn.
Du lịch
Khách tới Tiên Điền có thể kết hợp tham quan Khu lưu niệm Nguyễn Du với tắm biển Xuân Thành, rồi đi tiếp tới các di tích Nguyễn Công Trứ ở xã Nghi Xuân hay ca trù ở Cổ Đạm.
Hành chính
Ghi địa chỉ: thôn/tổ dân phố …, xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Nghi Xuân cũ.
Bản đồ Xã Tiên Điền
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tiên Điền được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Xuân Thành | Huyện Nghi Xuân | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Xuân Mỹ | Huyện Nghi Xuân | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Xuân Yên | Huyện Nghi Xuân | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Thị trấn Tiên Điền | Huyện Nghi Xuân | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tiên Điền gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Tiên Điền và các xã Xuân Yên, Xuân Mỹ, Xuân Thành của huyện Nghi Xuân cũ (Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15).
Tên Tiên Điền có nghĩa là gì?
Chưa có văn bản xác nhận chữ Hán của tên. Tư liệu ghi làng vốn là bãi bồi ven sông Lam, từng mang các tên Vô Điền, U Điền, Tân Điền, Phú Điền trước khi gọi là Tiên Điền.
Khu lưu niệm Nguyễn Du ở đâu?
Ở xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh (trước đây là thị trấn Tiên Điền, huyện Nghi Xuân). Khu lưu niệm là Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2012.
Biển Xuân Thành nay thuộc xã nào?
Xã Xuân Thành cũ đã nhập vào xã Tiên Điền từ 1/7/2025, nên bãi biển Xuân Thành nay thuộc xã Tiên Điền.
Diện tích, dân số xã Tiên Điền?
31,6 km² và 24.833 người, mật độ khoảng 786 người/km².
Cùng Huyện Nghi Xuân trước đây
- Phường Bắc Hồng Lĩnh 28.729
- Xã Cổ Đạm 34.635
- Xã Đan Hải 28.212
- Xã Nghi Xuân 37.524
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới