Phường Kim Long

Tổng quan

Phường Kim Long thuộc Thành phố Huế là dải đất bờ bắc (tả ngạn) sông Hương phía thượng lưu khu trung tâm, bắt đầu từ làng cổ Kim Long sát Kinh thành và kéo dài về phía tây nam tới ngã ba Bằng Lãng — nơi hai dòng Tả Trạch, Hữu Trạch hợp lại thành sông Hương. Ven sông là một chuỗi di tích liền nhau: chùa Thiên Mụ, Văn Miếu, Võ Miếu, điện Hòn Chén, lăng Minh Mạng; lăng Gia Long cũng nằm trên đất phường.

Phường rộng 90,14 km², dân số 48.999 người, mật độ khoảng 540 người/km² — thấp so với các phường nội đô vì phần phía tây là đồi núi, rừng và đất lăng tẩm. Trụ sở Ủy ban nhân dân phường đặt tại số 87 Phạm Thị Liên.

Kim Long gắn với khởi đầu của đô thị Huế: năm 1636, chúa Nguyễn Phúc Lan dời thủ phủ Đàng Trong về đây; các chúa đặt phủ ở Kim Long cho tới năm 1687.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên phường Kim Long cũ, vốn là tên làng Kim Long — làng nơi các chúa Nguyễn đặt phủ trong nửa sau thế kỷ XVII. Trong ba phường hợp thành, đây là tên có bề dày lịch sử nhất.

Tên viết bằng chữ Hán là 金龍. Chữ 金 (kim) nghĩa là vàng, kim loại quý; chữ 龍 (long) là rồng. "Kim Long" nghĩa là rồng vàng. Âm long còn ứng với chữ 隆 (hưng thịnh), nhưng với tên làng này chữ dùng là 龍.

Kim Long còn là tên một con sông nhỏ: khi chọn đất xây Kinh thành, vua Gia Long lấy phần đất của tám làng cùng một phần hai con sông Bạch Yến và Kim Long. Đặc sản mứt gừng Kim Long cũng mang tên làng.

Hai phường cũ còn lại cũng mang chữ long: Hương Long và Long Hồ (phường lập ngày 1/1/2025 từ phường Hương Hồ và xã Hương Thọ). Tên mới vì thế giữ được chữ chung của cả ba.

Trùng tên: Thành phố Hồ Chí Minh có xã Kim Long; khi viết địa chỉ cần ghi kèm "Thành phố Huế".

Địa lý

Phường nằm ở phía tây khu trung tâm Huế, trên bờ bắc sông Hương. Phía đông giáp phường Phú Xuân, phía bắc giáp Hương An; bên kia sông Hương là phường Thủy Xuân.

Địa hình chuyển từ dải phù sa ven sông (Kim Long, Hương Long) sang vùng gò đồi (Long Hồ, nhất là phần xã Hương Thọ cũ). Sông Hương uốn khúc, có những đồi nhỏ nhô sát bờ: đồi Hà Khê nơi dựng chùa Thiên Mụ, núi Ngọc Trản nơi có điện Hòn Chén, núi Cẩm Kê gần ngã ba Bằng Lãng nơi đặt lăng Minh Mạng. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Huế, mưa nhiều vào thu – đông.

Lịch sử

Phủ chúa Kim Long

Năm 1601, chúa Nguyễn Hoàng dựng chùa Thiên Mụ trên đồi Hà Khê; trước đó trên đồi có một ngôi chùa của người Chăm. Ngay từ năm 1635, chúa Nguyễn Phúc Nguyên cho quy hoạch cung thất ở Kim Long, dưới chân chùa Thiên Mụ; năm 1636, chúa Nguyễn Phúc Lan chuyển thủ phủ Đàng Trong về Kim Long — được coi là mốc khai sinh đô thị Huế. Các chúa Nguyễn Phúc Lan, Nguyễn Phúc Tần dựng phủ ở đây cho đến năm 1687, khi phủ dời về Phú Xuân. Cảng thị Thanh Hà hạ lưu sông Hương hình thành ngay sau khi phủ chúa về Kim Long.

Thời Nguyễn

Năm 1803, vua Gia Long dựng Đốc Học Đường ở thôn An Ninh Thượng — được xem là trường quốc học đầu tiên của triều Nguyễn — cạnh nơi năm 1808 dựng Văn Miếu (thôn An Bình, làng An Ninh). Võ Miếu khởi công năm 1835 bên trái Văn Miếu. Lăng Gia Long dựng từ năm 1814 ở Thọ Sơn, làng Định Môn, hoàn tất năm 1820; lăng Minh Mạng xây 1840–1843 trên núi Cẩm Kê, ấp An Bằng. Năm 1844, vua Thiệu Trị cho dựng tháp Từ Nhân (sau đổi tên Phước Duyên) ở chùa Thiên Mụ.

Các mốc hành chính

Phường Kim Long thành lập năm 1983 theo Quyết định 03/1983/QĐ-HĐBT. Phường Hương Hồ và xã Hương Thọ vốn thuộc thị xã Hương Trà, chuyển về thành phố Huế từ 1/7/2021 theo Nghị quyết 1264/NQ-UBTVQH14; ngày 1/1/2025 hợp thành phường Long Hồ thuộc quận Phú Xuân. Theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, toàn bộ ba phường Kim Long, Hương Long, Long Hồ hợp thành phường Kim Long mới.

Dân cư – xã hội

Dân cư tập trung dày ở phía đông, dọc đường Kim Long – Nguyễn Phúc Nguyên ven sông, nhiều nhà vườn. Càng về phía tây, dân cư thưa dần thành các xóm ven sông và ven đồi của vùng Hương Hồ, Hương Thọ cũ. Đời sống tín ngưỡng đa dạng: đình làng Kim Long, các chùa và am miếu ven sông, điện Hòn Chén của tín ngưỡng thờ Mẫu. Phường có trường học các cấp, trạm y tế theo mạng lưới chung của thành phố.

Kinh tế

Kinh tế phường gồm dịch vụ du lịch gắn với chuỗi di tích ven sông Hương, kinh tế nhà vườn và nông – lâm nghiệp ở vùng đồi phía tây. Làng Kim Long có nghề làm mứt gừng — đặc sản được kể trong danh sách đặc sản Huế — các cơ sở đỏ lửa từ khoảng rằm tháng 11 âm lịch để chuẩn bị hàng Tết.

Văn hóa – di tích

• Chùa Thiên Mụ (Linh Mụ) trên đồi Hà Khê, khởi lập năm 1601; tháp Phước Duyên bát giác bảy tầng, cao 21 m, dựng năm 1844. Chùa cùng Diệu Đế, Thánh Duyên là ba quốc tự nhà Nguyễn còn đến nay.
• Văn Miếu (1808) và Võ Miếu (1835) triều Nguyễn bên bờ sông.
• Điện Hòn Chén trên núi Ngọc Trản, làng Ngọc Hồ — xưa người Chăm thờ nữ thần Po Nagar, người Việt tiếp tục thờ với danh xưng Thánh Mẫu Thiên Y A Na; lễ hội vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch hằng năm.
• Lăng Minh Mạng (Hiếu lăng) và lăng Gia Long (Thiên Thọ lăng), thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế — di sản thế giới năm 1993.

Nhân vật

Anrê Trần Văn Trông (sinh 1808), người lính triều Nguyễn theo Công giáo, tử đạo thời Minh Mạng, được Giáo hội Công giáo tuyên thánh năm 1988, là người gắn với đất Kim Long.

Giao thông

Trục chính là đường Kim Long – Nguyễn Phúc Nguyên chạy ven sông từ Kinh thành lên chùa Thiên Mụ rồi tiếp về phía tây. Sông Hương là tuyến thủy nối các di tích ven sông với trung tâm.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Kim Long, Thành phố Huế". Ba phường cũ hợp trọn, không phường nào bị chia. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công phường hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến.

Bản đồ Phường Kim Long

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Kim Long được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Phú Xuân trước đây

• Phường Hóa Châu 41.328
• Phường Hương An 35.885
• Phường Phú Xuân 130.247