Hóa Châu là phường thuộc Thành phố Huế, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở phường Hương Phong (quận Thuận Hóa cũ), phường Hương Vinh (quận Phú Xuân cũ) và xã Quảng Thành (huyện Quảng Điền cũ). Phường rộng 34,6 km², dân số 41.328 người, quanh ngã ba Sình nơi sông Bồ gặp sông Hương.
Tổng quan
Ngã ba Sình — nơi sông Bồ đổ vào sông Hương trước khi cùng chảy ra phá Tam Giang — là tâm điểm của phường Hóa Châu, thuộc Thành phố Huế. Phường ghép ba vùng đất của ba đơn vị cấp huyện cũ khác nhau, nằm ở phía bắc trung tâm Huế, giữa Kinh thành và đồng bằng Quảng Điền.
Phường rộng 34,6 km², dân số 41.328 người, mật độ khoảng 1.190 người/km². Trụ sở Ủy ban nhân dân phường đặt trên đường Thanh Hà.
Trong địa bàn có hai dấu tích lịch sử tiêu biểu: thành Hóa Châu ở xã Quảng Thành cũ và chuỗi cảng thị Thanh Hà – Bao Vinh bên sông Hương — cùng với Hội An là cửa ngõ ngoại thương lớn nhất Đàng Trong thời các chúa Nguyễn.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên Hóa Châu là tên lịch sử được khôi phục, không trùng tên đơn vị cũ nào trong ba đơn vị hợp thành. Năm 1306, vua Chăm Pa Chế Mân dâng hai châu Ô, Lý làm sính lễ cưới công chúa Huyền Trân; năm 1307 nhà Trần đổi châu Lý (vùng Ulik của Chăm Pa) thành Hóa Châu và châu Ô thành Thuận Châu. Thời Lê sơ, Hóa Châu quản ba huyện Đan Điền, Kim Trà, Tư Vinh — tức vùng Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang về sau. Thành Hóa Châu nằm trên đất xã Quảng Thành cũ, nay thuộc chính phường mới. Báo chí khi giới thiệu đề án sắp xếp đã nêu Hóa Châu cùng Kim Trà, Đan Điền là những tên khôi phục địa danh có gốc rễ hàng trăm năm.
Chữ Hán là 化州. Chữ 化 (hóa) nghĩa là biến đổi, cảm hóa, giáo hóa; chữ 州 (châu) là đơn vị hành chính cấp châu thời phong kiến. "Hóa Châu" là "châu Hóa" — vùng đất được cảm hóa, quy về; cùng với Thuận Châu, tên phản ánh cách nhìn của triều Trần với vùng đất mới thu nhận. Chữ châu ở đây không phải 洲 (bãi, cù lao) hay 珠 (ngọc).
Ba đơn vị cũ mang tên theo lối đặt của huyện cũ: Hương Phong, Hương Vinh mang chữ "Hương" của vùng Hương Trà (cả hai từng là xã của Hương Trà trước khi về thành phố Huế năm 2021), Quảng Thành mang chữ "Quảng" của các xã huyện Quảng Điền.
Không có đơn vị cấp xã nào ở tỉnh khác trùng tên Hóa Châu.
Địa lý
Phường nằm phía bắc trung tâm Huế. Phía nam giáp phường Phú Xuân và Hương An; phía tây giáp phường Kim Trà và xã Quảng Điền; phía đông giáp phường Dương Nỗ; phía bắc là vùng phá Tam Giang và phường Thuận An.
Địa hình là đồng bằng phù sa thấp ở hạ lưu hai sông Hương và Bồ, nhiều bàu trũng, kênh hói; ruộng lúa chiếm phần lớn diện tích. Ngã ba Sình là nơi nước hai sông gặp nhau, mùa lũ thường dâng cao làm ngập vùng trũng. Khí hậu gió mùa của Huế.
Lịch sử
Từ đất Ulik đến vùng giáp ranh hai huyện
Năm 1306, vua Chăm Pa Jaya Simhavarman III (Chế Mân) cắt hai vùng Vuyar và Ulik làm quà cưới công chúa Huyền Trân; Đại Việt đổi Ulik thành Hóa Châu — vùng đất rộng gần tương ứng Huế và Đà Nẵng ngày nay. Thời Lê, địa bàn phường hiện nay là vùng giáp ranh hai huyện Kim Trà và Đan Điền, phủ Triệu Phong; sau khi Nguyễn Hoàng vào Nam, hai huyện đổi thành Hương Trà và Quảng Điền. Năm 1801 ba huyện Hương Trà, Quảng Điền, Phú Vang lập thành dinh Quảng Đức; năm 1822 đổi thành phủ Thừa Thiên. Thời Nguyễn, địa bàn chồng lấn trên tổng Vĩnh Trị (Hương Trà) và tổng An Thành (Quảng Điền).
Thành Hóa Châu và cảng thị Thanh Hà – Bao Vinh
Thành Hóa Châu nằm ở các thôn Thành Trung, Kim Đôi, Thủy Điền (xã Quảng Thành cũ), gần ngã ba Sình — nơi sông Hương và sông Bồ hợp lưu. Cảng thị Thanh Hà hình thành ngay sau khi chúa Nguyễn Phúc Lan dời phủ về Kim Long (1636), trên đất hai làng cổ Minh Hương (nay là thôn Minh Thanh) và Địa Linh; đầu thế kỷ XVII chúa Nguyễn cho thương nhân người Hoa đến định cư lập phố, người đương thời gọi là "Đại Minh khách phố". Khi Thanh Hà bị bồi lắng và lụi tàn, phố cảng Bao Vinh trở thành giai đoạn phát triển cuối của chuỗi cảng thị này.
Các mốc hành chính
Năm 1956, địa bàn thuộc các xã Hương Vinh, Hương Hòa (quận Hương Trà) và Quảng Lộc (quận Quảng Điền); năm 1958 Hương Hòa đổi thành Quảng Hòa, tháng 3/1976 đổi thành xã Hương Phong. Ngày 1/7/2021, Hương Vinh và Hương Phong về thành phố Huế; Hương Vinh thành phường ngay khi đó, Hương Phong thành phường từ 1/1/2025. Theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, phường Hương Phong, phường Hương Vinh và xã Quảng Thành hợp thành phường Hóa Châu.
Dân cư – xã hội
Các tổ dân phố của phường mang tên làng cũ: Thế Lại Thượng, Bao Vinh, Địa Linh, Triều Sơn, Thuận Hòa, Vân Quật Đông, Minh Thanh, Thủy Tú, Thanh Phước, Vân Quật Thượng, Thành Hà, Phú Lương, Tây Thành, Thành Trung, Kim Đôi, Thủy Điền… Phần Hương Vinh giáp Kinh thành đô thị hóa nhanh, còn Hương Phong, Quảng Thành giữ cảnh quan làng quê. Tín ngưỡng gắn với đình làng, chùa, nhà thờ họ. Mạng lưới trường học, trạm y tế theo mô hình chung.
Kinh tế
Nông nghiệp lúa nước và rau màu ở vùng đồng bằng hạ lưu sông Bồ, sông Hương vẫn quan trọng. Khu vực Hương Vinh gần trung tâm phát triển thương mại – dịch vụ, khu dân cư mới. Dấu tích cảng thị Thanh Hà – Bao Vinh và thành Hóa Châu là chất liệu cho du lịch di sản ven sông.
Văn hóa – di tích
- Thành Hóa Châu — dấu tích thành cổ ở thôn Thành Trung, Kim Đôi, Thủy Điền.
- Phố cổ Bao Vinh và dấu tích cảng thị Thanh Hà; khảo cổ học tìm thấy nhiều mảnh gốm sứ và tiền cổ nhà Thanh niên hiệu Khang Hy, Ung Chính, Càn Long tại đây.
- Ngã ba Sình — hợp lưu sông Hương, sông Bồ; bên kia là làng Sình (phường Dương Nỗ) với hội vật đầu xuân.
- Ca dao Huế nhắc nghề của làng trong phường: "Triều Sơn bán nón, Mậu Tài bán kim".
Giao thông
Các tuyến từ Kinh thành qua Bao Vinh đi về Quảng Điền và Thuận An; sông Hương, sông Bồ là đường thủy truyền thống của vùng.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, phường Hóa Châu, Thành phố Huế". Người dân xã Quảng Thành cũ không còn ghi "huyện Quảng Điền". Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công phường hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến.
Bản đồ Phường Hóa Châu
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Hóa Châu được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Hương Phong | Quận Thuận Hóa | Thành phố Huế | toàn bộ |
| Xã Quảng Thành | Huyện Quảng Điền | Thành phố Huế | toàn bộ |
| Phường Hương Vinh | Quận Phú Xuân | Thành phố Huế | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Phường Hóa Châu gồm những đơn vị cũ nào?
Phường Hương Phong (quận Thuận Hóa cũ), phường Hương Vinh (quận Phú Xuân cũ) và xã Quảng Thành (huyện Quảng Điền cũ), theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15.
Tên Hóa Châu có nghĩa là gì?
Hóa Châu (化州) là châu Hóa — tên nhà Trần đặt năm 1307 cho vùng châu Lý cũ của Chăm Pa; hóa là cảm hóa, giáo hóa, châu là đơn vị hành chính.
Thành Hóa Châu nằm ở đâu?
Ở xã Quảng Thành cũ (thôn Thành Trung, Kim Đôi, Thủy Điền), gần ngã ba Sình, nay thuộc phường Hóa Châu.
Cảng thị Thanh Hà – Bao Vinh nằm ở đâu?
Trên bờ sông Hương, đất hai làng cổ Minh Hương (nay là thôn Minh Thanh) và Địa Linh, cùng phố cổ Bao Vinh — nay thuộc phường Hóa Châu, cách trung tâm Huế khoảng 5 km về phía đông bắc.
Cùng Quận Thuận Hóa, Huyện Quảng Điền, Quận Phú Xuân trước đây
- Phường An Cựu 55.305
- Phường Dương Nỗ 31.692
- Phường Hương An 35.885
- Phường Kim Long 48.999
- Phường Mỹ Thượng 44.736
- Phường Phong Quảng 25.728
- Phường Phú Xuân 130.247
- Phường Thuận An 54.846
- Phường Thuận Hóa 98.923
- Phường Thủy Xuân 43.373
- Phường Vỹ Dạ 49.684
- Xã Đan Điền 40.389
- Xã Quảng Điền 41.798
← Toàn bộ 40 xã, phường của Huế Tra tên xã cũ → mới