Phường Phú Xuân

Tổng quan

Toàn bộ Kinh thành Huế — Hoàng thành, Tử Cấm thành, Kỳ Đài, các cửa thành và hệ thống hào bao quanh — nằm gọn trong một đơn vị hành chính: phường Phú Xuân, thuộc Thành phố Huế. Phường chiếm phần bờ bắc sông Hương ở trung tâm đô thị, gồm khu thành nội và các khu phố buôn bán lâu đời bên ngoài thành như Đông Ba, Gia Hội.

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, phường rộng 10,38 km², dân số 130.247 người, mật độ khoảng 12.500 người/km². Đây là đơn vị cấp xã đông dân nhất của thành phố Huế sau sắp xếp. Trụ sở Ủy ban nhân dân phường đặt tại số 394 Đinh Tiên Hoàng.

Điểm nhận diện của phường là sự chồng lớp: bên trong vòng thành là khu di sản thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, xen với khu dân cư thành nội nhiều nhà vườn; bên ngoài là chợ Đông Ba, phố cổ Gia Hội và dải phố ven sông Hương, sông Đông Ba. Phường giữ tên của quận Phú Xuân cũ (2025) và của kinh đô Phú Xuân trong lịch sử.

Tên gọi và ý nghĩa

Phú Xuân vốn là tên một làng ở bờ bắc sông Hương thuộc huyện Hương Trà xưa. Từ điển ghi nhận mục Phú Xuân với hai nghĩa: tên một làng của huyện Hương Trà và tên gọi khác của cố đô Huế. Tên làng trở thành tên một đô thị khi chúa Nguyễn Phúc Thái dời phủ chúa từ Kim Long về Phú Xuân năm 1687; Phú Xuân là thủ phủ Đàng Trong trong các giai đoạn 1687–1712 và 1739–1774, rồi là kinh đô của triều Tây Sơn (1788–1801) và triều Nguyễn (1802–1945).

Về chữ, tên được viết là 富春. Chữ 富 (phú) nghĩa là giàu có, đầy đủ; chữ 春 (xuân) là mùa xuân, thường dùng với nghĩa tươi tốt, sinh sôi. Ghép lại, tên mang ý một vùng đất no đủ, tươi tốt như mùa xuân — kiểu tên làng dùng chữ mang nghĩa tốt.

Để xây Kinh thành (khởi công năm 1805), vua Gia Long chọn vùng đất bờ bắc sông Hương gồm phần đất các làng Phú Xuân, Vạn Xuân, Diễn Phái, An Vân, An Hòa, An Mỹ, An Bảo, Thế Lại. Phần lớn tài liệu sử học cũ khi nói tới Huế đều dùng tên Phú Xuân hoặc Kinh đô chứ không dùng tên Huế. Tên tổng Phú Xuân của huyện Hương Trà còn lưu ở đình Phú Xuân, dựng nửa đầu thế kỷ XIX, nay nằm trong phường. Ngày 1/1/2025, khi Huế thành thành phố trực thuộc trung ương, tên này được đặt cho quận Phú Xuân ở bờ bắc sông Hương; đến 1/7/2025, cấp quận giải thể và phường trung tâm của quận cũ nhận lại tên Phú Xuân.

Như vậy tên phường là tên lịch sử, kế thừa trực tiếp tên quận cũ chứ không trùng tên phường cũ nào trong sáu phường hợp thành.

Trùng tên: Tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Thanh Hóa đều có xã Phú Xuân; khi viết địa chỉ cần ghi kèm "Thành phố Huế".

Địa lý

Phường nằm trên bờ bắc (tả ngạn) sông Hương, đối diện khu phố bờ nam thuộc phường Thuận Hóa. Phía tây là phường Kim Long và Hương An; phía bắc và đông bắc, qua các nhánh sông, là vùng Hóa Châu và Dương Nỗ.

Địa hình là đồng bằng phù sa thấp, gần như bằng phẳng, bị chia cắt bởi mạng lưới nước nhân tạo của Kinh thành: hộ thành hào bao quanh thành, sông Ngự Hà chảy ngang thành nội, cùng các hồ trong thành như hồ Tịnh Tâm. Sông Đông Ba (Hộ thành hà) tách khu thành nội với dải đất Gia Hội ở phía đông. Do thấp trũng, nhiều khu phố của phường bị ngập khi lũ sông Hương lên vào mùa mưa.

Khí hậu là khí hậu chung của Huế: nhiệt đới gió mùa, mưa tập trung từ tháng 9 đến tháng 12, mùa hè chịu gió tây khô nóng.

Lịch sử

Từ phủ chúa đến kinh đô

Từ năm 1687, các chúa Nguyễn Phúc Thái, Nguyễn Phúc Khoát đặt phủ ở Phú Xuân trong các giai đoạn 1687–1712 và 1739–1774. Huế là kinh đô dưới triều Tây Sơn (1788–1801) và triều Nguyễn (1802–1945). Kinh thành được khảo sát từ năm 1803, khởi công năm 1805 và hoàn chỉnh năm 1832 dưới thời Minh Mạng; Kỳ Đài dựng năm 1807, Ngọ Môn năm 1833. Trong thời Nguyễn, khu vực trong thành và dải đất giữa hào với sông do triều đình quản lý, dân thường không được cư trú tự do.

Thời hiện đại

Thị xã Huế lập năm 1899, nhưng khu thành nội vẫn thuộc triều đình; sau năm 1945 mới nhập vào đô thị Huế. Trong sự kiện Tết Mậu Thân 1968, thành phố bị thiệt hại nặng nề. Sau năm 1975, khu vực được chia thành các phường của thành phố Huế. Ngày 1/7/2021, thực hiện Nghị quyết 1264/NQ-UBTVQH14, Huế sắp xếp lại nội thị: phường Đông Ba lập từ Phú Hòa và Thuận Thành; Gia Hội từ Phú Cát và Phú Hiệp; Thuận Lộc nhập thêm Phú Bình; phường Phú Thuận bị chia cho Tây Lộc và Thuận Hòa.

Các mốc 2025

Ngày 1/1/2025, theo Nghị quyết 1314/NQ-UBTVQH15, sáu phường trên thuộc quận Phú Xuân mới thành lập. Theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, toàn bộ sáu phường Đông Ba, Gia Hội, Phú Hậu, Tây Lộc, Thuận Hòa, Thuận Lộc hợp thành phường Phú Xuân, hoạt động từ 1/7/2025 khi cấp quận kết thúc.

Dân cư – xã hội

Với 130.247 người, Phú Xuân là phường đông dân nhất thành phố. Dân cư phân thành hai kiểu rõ rệt. Trong thành nội, nhiều gia đình sống trong nhà vườn, mật độ thưa hơn. Bên ngoài thành, các khu Đông Ba, Gia Hội, Phú Hậu là phố buôn bán dày đặc, ở san sát ven sông.

Đời sống tín ngưỡng phong phú: chùa, niệm Phật đường, miếu thờ trong thành nội, cùng các cơ sở Công giáo, Tin Lành. Hệ thống trường học từ mầm non đến trung học phổ thông, trạm y tế phường tổ chức theo mô hình chung của đô thị Huế.

Kinh tế

Kinh tế phường chủ yếu là thương mại – dịch vụ và du lịch. Chợ Đông Ba — năm 1899 được vua Thành Thái cho dời từ ngoài cửa Chính Đông đến vị trí hiện nay bên bờ sông — là chợ đầu mối của trung tâm Huế; tại đây bày bán các đặc sản Huế như mè xửng, tôm chua. Dòng khách tham quan Đại Nội, các bảo tàng và phố cổ nuôi sống hệ thống khách sạn nhỏ, nhà hàng, quán ăn, dịch vụ xích lô, thuyền rồng.

Không có khu công nghiệp; sản xuất chỉ là các cơ sở thủ công, chế biến thực phẩm quy mô gia đình.

Văn hóa – di tích

Phần lõi của Quần thể di tích Cố đô Huế, di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận năm 1993, nằm trong phường:

• Kinh thành Huế với hệ thống cửa thành, Kỳ Đài, hộ thành hào.
• Hoàng thành (Đại Nội): Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Thế Tổ Miếu, Hiển Lâm Các, Cửu Đỉnh, cung Diên Thọ; bên trong là Tử Cấm thành.
• Phu Văn Lâu (1819) bên bờ sông Hương, nơi niêm yết chỉ dụ và kết quả thi cử.
• Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế (điện Long An), hồ Tịnh Tâm, đàn Xã Tắc, Tàng Thơ lâu.
• Chùa Diệu Đế — nguyên là phủ nơi vua Thiệu Trị ra đời (1807), năm 1844 dựng thành chùa và sắc phong quốc tự; cùng Thiên Mụ, Thánh Duyên là ba quốc tự nhà Nguyễn còn đến nay.
• Đình Phú Xuân, Trấn Bình đài (đồn Mang Cá, 1805) ở góc đông bắc Kinh thành.

Nhã nhạc cung đình Huế — di sản phi vật thể được UNESCO ghi danh năm 2003 — gắn với không gian cung đình này.

Giao thông

Phường nối với bờ nam qua các cầu Phú Xuân, Trường Tiền, Dã Viên và cầu Gia Hội (qua sông Đông Ba sang Gia Hội). Các trục chính gồm Đinh Tiên Hoàng, Lê Duẩn, Trần Hưng Đạo, Lê Huân, Mai Thúc Loan, Huỳnh Thúc Kháng, Chi Lăng. Trong thành nội, đường hẹp, nhiều cửa thành chỉ cho xe nhỏ qua.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Phú Xuân, Thành phố Huế". Người dân sáu phường cũ ghi trọn theo phường mới vì không phường cũ nào bị chia. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến.

Bản đồ Phường Phú Xuân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Phú Xuân được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1675/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Phú Xuân trước đây

• Phường Hóa Châu 41.328
• Phường Hương An 35.885
• Phường Kim Long 48.999