Xã Chí Minh

Tổng quan

Hình ảnh sông Giàn – đoạn đầu nguồn sông Cửu An nối với sông Hồng – được các vua nhà Nguyễn khắc lên Cửu đỉnh ở Huế; con sông ấy chảy qua xã Chí Minh, phía nam vùng Khoái Châu cũ, tỉnh Hưng Yên. Xã còn có cây đa Sài Thị, nơi thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên của tỉnh Hưng Yên, và vùng Thuần Hưng được tài liệu địa phương xác định là địa danh Đại Mang Bộ thời kháng chiến chống Nguyên.

Diện tích 20,73 km², dân số 35.259 người, mật độ khoảng 1.700 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn 3 Thuần Hưng.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên xã Chí Minh lập ngày 1/12/2024 (Nghị quyết 1248/NQ-UBTVQH15) từ hai xã Đại Hưng và Chí Tân. Chữ Chí trùng với chữ đầu của Chí Tân; nguồn gốc chữ Minh chưa được tài liệu nào đã tra giải thích. Năm 2025, khi nhập thêm Thuần Hưng và Nguyễn Huệ, tên Chí Minh được giữ.

Chữ Hán phổ biến của hai âm: 志 chí – ý chí, chí hướng; 明 minh – sáng, rõ ràng. "Chí Minh" thường hiểu là "chí hướng sáng rõ". Từ điển nhà có mục Chí Minh ghi đây là tên các xã thuộc Chí Linh (Hải Dương) và Tràng Định (Lạng Sơn) – cho thấy tổ hợp này đã được dùng làm địa danh ở nhiều nơi.

Hiện còn xã Chí Minh của Hải Phòng (đất Chí Linh, Hải Dương cũ); khi viết địa chỉ cần ghi kèm "tỉnh Hưng Yên". Tên xã cũ Nguyễn Huệ (2024–2025, từ Nhuế Dương và Thành Công) mang tên vua Quang Trung; tên Thuần Hưng còn dùng cho thôn nơi đặt trụ sở xã.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Châu Ninh, Khoái Châu, Việt Tiến ở phía bắc, xã Nghĩa Dân ở phía đông, xã Đức Hợp ở phía nam; phía tây là sông Hồng, bên kia là xã Phú Xuyên của Hà Nội.

Sông Giàn nối sông Hồng với sông Cửu An; giữa sông Cửu An và sông Đào có đập ngăn, trên đó hình thành tỉnh lộ 205. Đất bãi ven sông Hồng phù sa màu mỡ, trong đồng thấp dần về phía đông nam.

Theo Wikipedia tiếng Việt, sông Cửu An (còn gọi sông Cửu Yên, sông Si, sông Ba Đông, sông Bằng Ngang) vốn là một phân lưu của sông Hồng chảy về phía đông, về sau bị vùi lấp ở phần cửa; nay là sông nhỏ trong hệ thống thuỷ nông Bắc Hưng Hải, dài khoảng 23,5 km từ Nghi Xuyên đến ngã ba Tòng Hóa. Nghi Xuyên – nơi sông bắt đầu – là tên một xã cũ thuộc tổng Đại Quan của phủ Khoái Châu.

Lịch sử

Đại Mang Bộ

Theo Wikipedia tiếng Việt, vùng Thuần Hưng và các xã xung quanh (tổng Đại Quan theo tên cũ) được xác định là địa danh Đại Mang Bộ, nơi đặt tổng hành dinh của vua Trần Nhân Tông và Thượng hoàng Trần Thánh Tông trong kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, từ đây đưa ra các quyết sách cho Hưng Đạo Vương tổng tấn công. Đây là xác định của tài liệu địa phương được Wikipedia chép lại.

Cây đa Sài Thị

Tại cây đa thôn Sài Thị, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Hưng Yên được thành lập – nay là di tích của xã.

Hành chính

Theo điều tra năm 1927 được Wikipedia dẫn, tổng Đại Quan gồm các xã Đại Quan, Cốc Phong, Nghi Xuyên, Phù Sa, Sài Thị, Thuần Lễ; tổng Phú Khê gồm Bùi Xá, Hương Quất, Nhuế Dương, Phó Nham, Phú Khê, Quan Xuyên, Sài Quất, Thọ Nham – nhiều tên trong số đó (Đại Quan, Sài Thị, Hương Quất, Nhuế Dương, Quan Xuyên) xuất hiện trong các làng nghề, di tích của xã ngày nay. Thời Nguyễn, Đại Quan, Thuần Lễ, Sài Thị, Nhuế Dương, Phú Khê… thuộc tổng Đại Quan, Phú Khê của huyện Đông An, phủ Khoái Châu. Ngày 1/12/2024, Đại Hưng + Chí Tân thành xã Chí Minh; Nhuế Dương + Thành Công thành xã Nguyễn Huệ. Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Chí Minh gồm toàn bộ các xã Thuần Hưng, Nguyễn Huệ và Chí Minh.

Dân cư – xã hội

Dân số 35.259 người. Trường THPT Khoái Châu (cơ sở 2) đặt tại vùng Chí Minh cũ. Đời sống tín ngưỡng gắn với các đình, đền làng và hệ thống di tích thời Trần; Wikipedia ghi danh nhân thiếu tướng công an Nguyễn Ngọc Tuấn (1958–2024) gắn với xã.

Kinh tế

• Chế biến nghệ, tinh bột nghệ – nghề của Chí Minh cũ; "nghệ Chí Tân" có trong danh sách đặc sản Hưng Yên trên Wikipedia.
• Làm gạch ở Đại Quan.
• Nghề mộc thôn Hương Quất 2 (Nguyễn Huệ cũ).

Ngoài các nghề trên, cư dân sống bằng nông nghiệp lúa, màu và cây ăn quả trên đất trong đồng và vùng bãi sông Hồng.

Văn hóa – di tích

• Sông Giàn – Thuần Hưng, đầu nguồn sông Cửu An, di tích gắn với hình khắc trên Cửu đỉnh ở Đại Nội Huế.
• Cây đa Sài Thị, di tích lịch sử cách mạng.
• Đình, đền Nội Dương, chùa Viên Quang tự, đền Mỹ Giang công chúa ở bến đò Vườn Chuối ven sông Hồng (Nguyễn Huệ cũ).
• Đền làng Quan Xuyên (xã Thành Công cũ) – Wikipedia liệt kê trong các đền làng ở Khoái Châu thờ Chử Đồng Tử.

Giao thông

Tỉnh lộ 205 chạy trên đập giữa sông Cửu An và sông Đào; đê tả sông Hồng (tỉnh lộ 378) chạy dọc phía tây; bến đò Vườn Chuối sang bờ Hà Nội.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên". Cư dân Thuần Hưng, Nguyễn Huệ (Nhuế Dương, Thành Công) và Chí Minh (Đại Hưng, Chí Tân) cũ chuyển trọn sang xã mới.

Bản đồ Xã Chí Minh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Chí Minh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Khoái Châu trước đây

• Xã Châu Ninh 36.218
• Xã Hoàn Long 32.997
• Xã Khoái Châu 48.795
• Xã Mễ Sở 30.138
• Xã Triệu Việt Vương 44.554
• Xã Việt Tiến 35.161