Xã Hoàn Long

Tổng quan

Giống gà chân to sần sùi nổi tiếng cả nước mang tên làng Đông Tảo – và làng ấy nay thuộc xã Hoàn Long, phía tây bắc tỉnh Hưng Yên. Xã còn là vùng quất cảnh, bưởi cảnh, ổi cảnh lớn của Hưng Yên mỗi dịp Tết, với các làng Đông Tảo Nam, Đông Tảo Đông, Dũng Tiến, Đại Hạnh, Chấn Đông.

Diện tích 19,6 km², dân số 32.997 người, mật độ khoảng 1.680 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Đại Hạnh. Xã gộp đất của hai huyện cũ – Yên Mỹ và Khoái Châu – mà lại nằm ở nơi mạng đường tỉnh 379, 381 nối các vùng này với Văn Giang, Hà Nội.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên xã Hoàn Long cũ (huyện Yên Mỹ), một trong ba xã hợp thành; hai xã kia là Đồng Than và Đông Tảo. Hoàn Long là tên xã có từ trước năm 1979 – khi đó xã thuộc huyện Văn Yên rồi Châu Giang, đến năm 1999 mới về Yên Mỹ.

Về chữ, long trong địa danh thường là 龍 (rồng) hoặc 隆 (hưng thịnh, dồi dào). Hoàn có nhiều chữ đồng âm, như 還 (trở về) hay 完 (trọn vẹn); các nguồn đã tra không cho biết tên xã dùng chữ nào, nên không thể giải nghĩa chắc chắn cả cụm. Đáng chú ý, trong xã có truyền thuyết Giếng Rồng ở thôn Chấn Đông – nơi tương truyền vợ chồng Chử Cù Vân qua uống nước rồi sinh ra Chử Đồng Tử – nhưng chưa có tài liệu nào nối truyền thuyết này với tên xã, nên ở đây chỉ nêu hai điều riêng rẽ.

Tên làng Đông Tảo (thời Nguyễn chia thôn Đông và thôn Nam, sau là Đông Tảo Đông, Đông Tảo Nam, thuộc tổng Yên Vĩnh) nổi tiếng hơn tên xã nhờ giống gà Đông Tảo. Cả nước không có xã, phường nào khác tên Hoàn Long.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hoàn Long giáp xã Nguyễn Văn Linh ở phía đông, xã Mễ Sở ở phía tây, các xã Việt Yên và Triệu Việt Vương ở phía nam, các xã Nghĩa Trụ và Văn Giang ở phía bắc. Xã không giáp sông Hồng.

Tài liệu huyện Yên Mỹ cho biết vùng Hoàn Long thuộc nơi cao nhất huyện cũ (cốt đất đến +4 m). Đất phù sa trong đê, phù hợp trồng màu, cây cảnh và cây ăn quả. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa đông lạnh.

Lịch sử

Tổng Yên Vĩnh xưa

Theo tài liệu lịch sử huyện Khoái Châu trên Wikipedia tiếng Việt, năm 1831 khi lập tỉnh Hưng Yên, vùng này thuộc huyện Đông An (Đông Yên), phủ Khoái Châu; thời Đồng Khánh, huyện Đông Yên do phủ Khoái Châu kiêm lý, huyện lỵ đóng ở xã Yên Vĩ. Điều tra năm 1927 ghi tổng Yên Vĩnh gồm tám xã: Đông Kim, Đông Tảo Đông, Đông Tảo Nam, Đức Nhuận, Hàm Tử, Thủy Cơ, Yên Vĩnh, Xuân Đình – trong đó các làng Đông Tảo, Đông Kim nay thuộc xã Hoàn Long, còn Hàm Tử thuộc xã Triệu Việt Vương bên cạnh.

Thế kỷ XX

Thời Nguyễn, Đông Tảo thuộc tổng Yên Vĩnh, huyện Đông An, phủ Khoái Châu. Hoàn Long thuộc vùng Văn Giang – Yên Mỹ. Năm 1979, Hoàn Long nằm trong 14 xã của huyện Văn Yên được nhập vào Khoái Châu thành huyện Châu Giang; năm 1999 (Nghị định 60/1999/NĐ-CP) chuyển về huyện Yên Mỹ tái lập. Đồng Than là xã của Yên Mỹ; Đông Tảo là xã của Khoái Châu.

Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Hoàn Long mới gồm toàn bộ xã Đông Tảo (Khoái Châu cũ), xã Đồng Than và xã Hoàn Long (Yên Mỹ cũ).

Dân cư – xã hội

Dân số 32.997 người. Wikipedia tiếng Việt kể một câu ca của thôn Chấn Đông: "Đại Hạnh có đồng, Chấn Đông có giếng" – xưa ruộng đất tập trung ở Đại Hạnh, người Chấn Đông làm thuê nhưng người Đại Hạnh vẫn phải xuống Chấn Đông gánh nước giếng về ăn. Nay giếng không còn là nguồn nước chính, trở thành không gian văn hoá của thôn. Ở Đại Hạnh, dân kiêng gọi tên Tiên Dung nên đọc chệch là "Tơn Dung".

Kinh tế

• Gà Đông Tảo – giống gà đặc sản chân to của làng Đông Tảo; được tài liệu huyện Khoái Châu ghi là nghề nuôi đặc sản của xã.
• Quất cảnh ở các làng Đông Tảo Nam, Đông Tảo Đông, Dũng Tiến; đậu nghệ, quất cảnh ở Đông Kim.
• Quất, bưởi cảnh, ổi cảnh ở Đại Hạnh và quất cảnh ở Chấn Đông (Hoàn Long cũ) – theo Wikipedia, Chấn Đông và một phần Đại Hạnh đã chuyển hẳn từ lúa sang làm vườn, thu nhập tăng đáng kể.
• Trồng hoa ở thôn Ốc Nhiêu (Đồng Than cũ).

Nghề cây cảnh vì vậy là nguồn thu đáng kể của nhiều hộ, như Wikipedia ghi nhận về thu nhập tăng ở Chấn Đông, Đại Hạnh sau khi chuyển ruộng lúa sang vườn; trồng trọt và chăn nuôi vẫn là nghề chính của phần lớn cư dân.

Văn hóa – di tích

Cụm di tích đình và chùa Đại Hạnh (thôn Đại Hạnh) được xếp hạng di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật; đình thờ Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung. Cùng với Giếng Rồng ở Chấn Đông, đây là một mắt xích của vùng tín ngưỡng Chử Đồng Tử trải dọc tả ngạn sông Hồng – từ Đa Hòa (Mễ Sở), Dạ Trạch (Triệu Việt Vương) đến Đa Ngưu (Văn Giang).

Giao thông

Tỉnh lộ 379 (đường nối vành đai 3 Hà Nội về đô thị Hưng Yên) đi qua Hoàn Long; tỉnh lộ 381 (trước là tỉnh lộ 206) và tỉnh lộ 207 nối với Yên Mỹ, Khoái Châu.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Hoàn Long, tỉnh Hưng Yên". Cư dân xã Đông Tảo (Khoái Châu cũ) và Đồng Than (Yên Mỹ cũ) chuyển trọn sang xã mới, không còn ghi huyện.

Bản đồ Xã Hoàn Long

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hoàn Long được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Khoái Châu, Huyện Yên Mỹ trước đây

• Xã Châu Ninh 36.218
• Xã Chí Minh 35.259
• Xã Khoái Châu 48.795
• Xã Mễ Sở 30.138
• Xã Nguyễn Văn Linh 47.867
• Xã Triệu Việt Vương 44.554
• Xã Việt Tiến 35.161
• Xã Việt Yên 43.502
• Xã Yên Mỹ 75.876