Phường Bắc Nha Trang

Tổng quan

Nửa bắc của thành phố Nha Trang cũ — từ bờ bắc cửa sông Cái lên tới đèo Rù Rì và vùng Vĩnh Lương — nay là phường Bắc Nha Trang của tỉnh Khánh Hòa. Phường có diện tích 97 km², rộng nhất trong bốn phường kế thừa thành phố, và dân số 128.239 người, mật độ khoảng 1.322 người/km².

Hai địa điểm nổi tiếng nhất của phường là Tháp Bà Ponagar bên cửa sông Cái và thắng cảnh Hòn Chồng trên bờ biển. Phường còn có ga Lương Sơn trên đường sắt Bắc – Nam và điểm đầu của Quốc lộ 1C (đường 2 Tháng 4) tại đèo Rù Rì.

Theo danh mục sắp xếp, trụ sở phường đặt tại UBND phường Vĩnh Phước cũ (số 422 đường 2 Tháng 4); cổng thông tin của phường hiện ghi địa chỉ cơ quan là số 744 đường 2 Tháng 4.

Tên gọi và ý nghĩa

Cấu tạo tên: tên phường gồm phương hướng “Bắc” và tên đô thị “Nha Trang”. Không xã, phường cũ nào trong sáu đơn vị hợp thành mang tên này. Cùng đợt sắp xếp, khu vực thành phố Nha Trang được chia thành bốn phường dùng chung gốc tên: Nha Trang, Bắc Nha Trang, Tây Nha Trang và Nam Nha Trang. Chưa tra được văn bản của tỉnh giải thích lý do chọn bộ tên này.

Chữ “Bắc” là âm Hán Việt của 北 — phương bắc. Phường nằm ở phía bắc phường Nha Trang, ranh giới giữa hai phường là sông Cái Nha Trang.

Chữ “Nha Trang” không phải Hán Việt. Theo Wikipedia tiếng Việt, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tên hình thành do cách đọc của người Việt phỏng theo một địa danh có trước — Aia Trang theo tiếng Chăm và Ea Trang theo tiếng Ê Đê (Rađe), được ghi là có nghĩa “nước Hến”; tên ban đầu chỉ con sông, sau mở rộng cho cả vùng đất. Bản đồ cuối thế kỷ XVII đã ghi “Nha Trang môn”, “Nha Trang hải môn”. Mục từ Nha Trang có trên wiki.ngonngu.

Tên các đơn vị cũ: cả sáu phường, xã hợp thành đều mở đầu bằng chữ “Vĩnh” — Vĩnh Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Thọ, Vĩnh Lương, Vĩnh Phương. Hai xã Vĩnh Lương, Vĩnh Phương nằm trong bảy xã của huyện Vĩnh Xương cũ được nhập vào Nha Trang năm 1977.

Trùng tên: trong cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Bắc Nha Trang.

Địa lý

Phía đông phường giáp biển và phường Đông Ninh Hòa; phía bắc giáp xã Nam Ninh Hòa; phía tây giáp xã Diên Điền; phía nam giáp phường Nha Trang và phường Tây Nha Trang.

Đèo Rù Rì nằm tại ranh giới giữa khu vực hai phường cũ Vĩnh Hải, Vĩnh Hòa với xã Vĩnh Lương cũ — nay đều trong phường. Đèo chỉ dài khoảng 2 km nhưng dốc, hẹp, nhiều khúc cua gấp; đoạn cải tuyến dài 2,8 km khởi công ngày 18/9/2009, đưa vào sử dụng năm 2013, sau đó đoạn đường cũ qua đèo bị đóng lại.

Hòn Chồng là hai cụm đá lớn nằm sát bờ biển dưới chân đồi La San; khối ngoài biển là một tảng lớn vuông vức đặt trên phiến đá rộng và bằng, mặt hướng ra biển có vết lõm lớn hình bàn tay. Ở cửa sông Cái, Tháp Bà nằm trên một ngọn đồi nhỏ cao khoảng 10–12 m. Phía đông là vịnh Nha Trang (còn gọi vịnh Bình Cang), rộng khoảng 249,65 km², mà sông Cái là nguồn nước ngọt chính đổ vào.

Lịch sử

Cửa sông Cái là nơi có cụm đền tháp Chăm Po Nagar, niên đại từ giữa thế kỷ X đến thế kỷ XIII. Từ năm 1653, vùng đất thuộc huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh (theo cách gọi của Wikipedia), còn hoang vu đến giữa thế kỷ XIX.

• 30/3/1977 — Nha Trang lên thành phố; phần đất bảy xã của huyện Vĩnh Xương cũ — Vĩnh Thái, Vĩnh Ngọc, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Lương, Vĩnh Trung, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Phương — được nhập vào thành phố.
• 2002 — Phường Vĩnh Hải được tách thành hai phường Vĩnh Hải và Vĩnh Hòa.
• 2009–2013 — Cải tuyến đèo Rù Rì trên Quốc lộ 1C.
• 1/7/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập bốn phường Vĩnh Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Thọ và hai xã Vĩnh Lương, Vĩnh Phương thành phường Bắc Nha Trang; cùng ngày tỉnh Ninh Thuận hợp nhất vào Khánh Hòa theo Nghị quyết 202/2025/QH15.

Sau sắp xếp, phường có 66 tổ dân phố; đến tháng 6/2026 được gộp lại còn 43 tổ.

Dân cư và xã hội

Phường có 128.239 người, là phường đông dân thứ ba trong bốn phường kế thừa thành phố Nha Trang. Đời sống tín ngưỡng có trung tâm là Tháp Bà — nơi thờ nữ thần Yang Po Inư Nagar, người Việt gọi là Thiên Y A Na (Thiên Y Thánh Mẫu Ana). Trên địa bàn còn có chùa Tòng Lâm Lô Sơn (khu vực Vĩnh Phương cũ) và Thánh thất Vĩnh Lương.

Người dân sáu đơn vị cũ (Vĩnh Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Thọ, Vĩnh Lương, Vĩnh Phương) làm thủ tục tại UBND và bộ phận một cửa của phường Bắc Nha Trang. Một số tổ dân phố mang tên địa danh quen thuộc như Hòn Chồng.

Kinh tế

Chưa tra được số liệu kinh tế riêng của phường. Ở tầm thành phố cũ, cơ cấu kinh tế Nha Trang theo Wikipedia là dịch vụ – du lịch khoảng 63,8%, công nghiệp – xây dựng 32%, nông nghiệp 4,2% (số liệu thời điểm cũ). Trong phường, Tháp Bà và Hòn Chồng là hai điểm tham quan nổi tiếng của Nha Trang.

Phường là cửa ngõ phía bắc của Nha Trang: Quốc lộ 1 đi qua và Quốc lộ 1C bắt đầu từ đây (tại đèo Rù Rì) đi vào trung tâm.

Văn hóa và di tích

• Tháp Bà Ponagar — cụm đền tháp Chăm thờ nữ thần Yang Po Inư Nagar. Tượng nữ thần được tạo theo hình dáng Uma, vợ thần Shiva. Lễ hội Tháp Bà diễn ra từ ngày 21 đến 23 tháng 3 âm lịch hằng năm; năm 2001 lễ hội được xếp vào nhóm 16 lễ hội quốc gia.
• Hòn Chồng — gắn với hai truyện dân gian giải thích vết lõm hình bàn tay: một người khổng lồ câu được cá lớn, chống tay vào đá để kéo; hoặc người khổng lồ ngắm tiên nữ tắm, trượt chân bám vào sườn núi làm núi sụp. Gần đó có khối đá Hòn Vợ hình người phụ nữ ngồi nhìn ra biển.
• Chùa Tòng Lâm Lô Sơn (Vĩnh Phương cũ) và Thánh thất Vĩnh Lương.

Giao thông

Quốc lộ 1C (từ năm 2022 chuyển thành đường tỉnh 657B) dài 17 km, có điểm đầu giao với Quốc lộ 1 tại đèo Rù Rì thuộc phường, đi theo hướng nam vào trung tâm (đoạn này mang tên đường 2 Tháng 4) và vượt sông Cái qua cầu Xóm Bóng — cây cầu do người Pháp xây dựng ban đầu năm 1925. Ga Lương Sơn (Km 1302+880) trên đường sắt Bắc – Nam nằm trong phường, giữa ga Phong Thạnh và ga Nha Trang.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “…, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa”, không còn cấp “thành phố Nha Trang”.

Bản đồ Phường Bắc Nha Trang

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bắc Nha Trang được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Nha Trang trước đây

• Phường Nam Nha Trang 130.164
• Phường Nha Trang 136.118
• Phường Tây Nha Trang 108.065