Xã Nam Ninh Hòa

Tổng quan

Đi theo Quốc lộ 1 từ Nha Trang ra bắc, rời phường Bắc Nha Trang là vào đất xã Nam Ninh Hòa, rồi vượt đèo Rọ Tượng mới tới đồng bằng Ninh Hòa — vùng giáp ranh giữa Ninh Hòa và Nha Trang, nơi đồng ruộng, bờ đầm Nha Phu và núi rừng phía tây cùng nằm trong một xã. Xã được ghép từ bốn xã cũ: Ninh Hưng, Ninh Ích, Ninh Tân và Ninh Lộc — nhiều đơn vị hợp thành nhất trong vùng Ninh Hòa.

Theo phiếu sắp xếp, xã rộng 201,4 km², dân số 31.293 người, mật độ khoảng 155 người/km²; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Ninh Hưng cũ. Ninh Tân là một trong hai xã miền núi của Ninh Hòa có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên ghép từ chỉ hướng Nam với tên vùng Ninh Hòa. Ngày 24/4/2025, khi bỏ phương án đặt tên theo số, tỉnh chọn bốn tên định vị cho các đơn vị quanh phường lõi Ninh Hòa: Bắc, Tây, Nam Ninh Hòa và phường Đông Ninh Hòa. Cách đặt này giữ tên vùng quen thuộc cho cả bốn đơn vị mới.

Phân tích Hán Việt: Nam 南 là phương nam. Ninh Hòa là 寧和: yên ổn và hòa thuận — tên phủ đặt năm 1831. Tên mới không mang nghĩa Hán Việt riêng; nó cho biết vị trí: “phía nam Ninh Hòa”.

Tên các xã cũ: bốn tên cũ theo khuôn “Ninh + một chữ” của huyện Ninh Hòa sau 1975: Hưng (興: dấy lên, hưng thịnh), Ích (益: lợi ích), Tân (新: mới), Lộc (祿: phúc lộc). Chú ý: “Ninh Ích” còn là tên một thôn ở xã Bắc Ninh Hòa — không cùng địa bàn với xã Ninh Ích cũ ở đây. Tên đèo Rọ Tượng là tên dân gian thuần Việt, chưa có giải thích được kiểm chứng.

Trùng tên: trên cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Nam Ninh Hòa.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới hiện hành: phía bắc giáp phường Hòa Thắng, xã Tân Định và xã Tây Ninh Hòa; phía nam giáp các xã Diên Lâm, Diên Điền và phường Bắc Nha Trang; phía tây giáp xã Bắc Khánh Vĩnh. Phía đông là đầm Nha Phu, nằm giữa xã và phường Hòa Thắng.

Địa hình chia ba dải: núi rừng phía tây (vùng Ninh Tân cũ) thuộc sườn đông dãy Trường Sơn; dải đồng bằng hẹp ở giữa dọc Quốc lộ 1 và đường sắt; và bờ đầm Nha Phu phía đông với bãi bồi, rừng ngập mặn. Trên Quốc lộ 1, phía nam vùng Ninh Hòa có đèo Rọ Tượng (nối Ninh Lộc và Ninh Ích cũ) và xa hơn là đèo Rù Rì — vốn là giới hạn phía nam của huyện Tân Định xưa. Đầm Nha Phu rộng hơn 1.000 ha, một phần thuộc địa phận Ninh Lộc cũ.

Lịch sử

Thời chúa Nguyễn, ranh giới huyện Tân Định kéo tới đèo Rù Rì. Khoảng năm 1930–1931, khi chính quyền thuộc địa lập phủ Ninh Hòa mới, bảy làng phía nam đèo Rọ Tượng bị cắt về huyện Vĩnh Xương (vùng Nha Trang – Diên Khánh); vì vậy ranh giới giữa Ninh Hòa và Nha Trang nhiều lần thay đổi quanh khu vực này. Dấu vết còn thấy ở hai thôn Ngọc Diêm và Tân Thành: trước đây thuộc xã Vĩnh Lương, huyện Vĩnh Xương (tỉnh Phú Khánh), sau mới tách về xã Ninh Ích.

• 5/3/1979 — huyện Ninh Hòa tách khỏi huyện Khánh Ninh, có các xã Ninh Hưng, Ninh Ích, Ninh Lộc, Ninh Tân.
• 2010 — thuộc thị xã Ninh Hòa.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Ninh Lộc, Ninh Ích, Ninh Hưng, Ninh Tân thành xã Nam Ninh Hòa, hoạt động từ 1/7/2025.
• 6/2026 — HĐND xã thông qua đề án sắp xếp thôn, từ 23 xuống 16 thôn: Bắc, Gò Sắn, Mỹ Lợi, Ngọc Diêm, Phong Thạnh, Phú Hữu, Phụng Cang, Suối Sâu, Tam Ích, Tân Đảo, Tân Hưng, Tân Thành, Tân Thủy, Trường Lộc, Vạn Khê, Vạn Thuận.

Dân cư – xã hội

Dân cư đông ở dải đồng bằng giữa và ven đầm; vùng núi phía tây thưa hơn. Số liệu năm 2019 của thị xã Ninh Hòa ghi nhận đồng bào dân tộc thiểu số (đông nhất là Ê Đê, Raglai) tập trung chủ yếu ở hai xã miền núi Ninh Tây và Ninh Tân — nay Ninh Tân thuộc Nam Ninh Hòa; vùng Ninh Tân cũ vì vậy được xác định là địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Người Kinh ở các thôn đồng bằng sống bằng nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và dịch vụ. Xã có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế theo các cụm xã cũ. Do nằm sát Nha Trang, một phần cư dân đi làm, học tập ở khu vực Bắc Nha Trang. Địa chỉ mới ghi “xã Nam Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Ba dải địa hình cho ba nhóm sinh kế: nuôi trồng thủy sản nước lợ ven đầm Nha Phu (tôm, cua, cá) — nghề chính của cư dân ven đầm; lúa và hoa màu ở đồng bằng; mía, mì, chăn nuôi bò và trồng rừng ở vùng đồi núi phía tây. Mía là cây công nghiệp chủ lực của cả vùng Ninh Hòa.

Vị trí trên Quốc lộ 1 và tuyến cao tốc Vân Phong – Nha Trang tạo điều kiện cho dịch vụ dọc đường. Vùng ven đầm Nha Phu có tiềm năng du lịch sinh thái gắn với hệ thống đảo và các khu du lịch phía Nha Trang.

Văn hóa

Đời sống văn hóa phản ánh ba lớp cư dân: làng Việt đồng bằng với đình, chùa; làng ven đầm gắn với tín ngưỡng sông nước; và cộng đồng dân tộc thiểu số ở vùng núi Ninh Tân cũ. Ẩm thực mang dấu ấn Ninh Hòa (nem chua, bún cá, bánh xèo) cùng hải sản nước lợ của đầm Nha Phu.

Đèo Rọ Tượng là địa danh quen thuộc với người đi Quốc lộ 1, đánh dấu chỗ chuyển từ vùng Nha Trang sang đồng bằng Ninh Hòa.

Giao thông

Quốc lộ 1 (qua đèo Rọ Tượng) và đường sắt Bắc – Nam chạy qua xã, nối Ninh Hòa với Nha Trang; trên địa bàn có ga Phong Thạnh, nằm giữa ga Ninh Hòa và ga Lương Sơn. Đường cao tốc Vân Phong – Nha Trang đi qua vùng Ninh Hòa, rút ngắn hành trình từ Nha Trang ra phía bắc.

Bản đồ Xã Nam Ninh Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nam Ninh Hòa được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ninh Hòa trước đây

• Phường Đông Ninh Hòa 43.484
• Phường Hòa Thắng 26.822
• Phường Ninh Hòa 58.816
• Xã Bắc Ninh Hòa 32.329
• Xã Hòa Trí 26.638
• Xã Tân Định 40.481
• Xã Tây Ninh Hòa 17.540