Phường Ninh Hòa

Tổng quan

Phường Ninh Hòa là phần lõi đô thị của vùng Ninh Hòa — thị xã ven biển có diện tích lớn nhất cả nước trước khi bỏ cấp huyện năm 2025. Phường giữ lại cái tên đã gắn với vùng đất này gần hai thế kỷ, và nhận luôn vai trò trung tâm: trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường đặt tại trụ sở UBND thị xã Ninh Hòa cũ.

Theo phiếu sắp xếp, phường có diện tích 35,8 km² và 58.816 người, mật độ khoảng 1.640 người/km² — đông dân nhất và dày dân nhất trong tám xã, phường thuộc vùng Ninh Hòa cũ. Phường được ghép từ bốn đơn vị: phường Ninh Hiệp (thị trấn Ninh Hòa trước năm 2010), phường Ninh Đa, xã Ninh Đông và xã Ninh Phụng.

Điểm nhận diện của phường là ngã giao giữa Quốc lộ 1 và Quốc lộ 26 — con đường lên Buôn Ma Thuột — cùng dòng sông Dinh chảy qua khu phố cũ. Từ trung tâm phường, theo Quốc lộ 1 khoảng 33 km là tới Nha Trang về phía nam.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường mới mang tên của cả vùng — tên thị xã Ninh Hòa (2010–2025), trước đó là huyện Ninh Hòa và xa hơn nữa là phủ Ninh Hòa thời Nguyễn. Trong phương án ngày 16/4/2025 tỉnh từng giữ tên “Phường Ninh Hòa” cho đơn vị trung tâm trong khi các đơn vị còn lại được đánh số; phương án cuối cùng ngày 24/4/2025 bỏ cách đánh số, nhưng tên Ninh Hòa vẫn dành cho phường này.

Phân tích Hán Việt: tên thường được viết là 寧和. Chữ Ninh 寧 nghĩa là yên ổn, an lành; chữ Hòa 和 nghĩa là hòa thuận, êm ấm. Ghép lại, tên mang ý một vùng đất yên ổn, thuận hòa — lối đặt tên chọn chữ tốt rất quen thuộc trong địa danh hành chính thời Nguyễn.

Lịch sử tên: năm 1831, vua Minh Mạng đổi phủ Bình Hòa thành phủ Ninh Hòa. Khi đó phủ Ninh Hòa nằm ở phía bắc, gồm huyện Quảng Phước (vùng Vạn Ninh sau này) và huyện Tân Định. Khoảng năm 1930–1931, chính quyền thuộc địa sắp xếp lại: huyện Tân Định được đổi thành phủ Ninh Hòa, còn phủ Ninh Hòa cũ đổi thành huyện Vạn Ninh. Từ đó cái tên Ninh Hòa “dời” xuống vùng đồng bằng sông Dinh và gắn với nơi này đến nay. Ngoài phường, tên Ninh Hòa còn sống trong tên ba xã và một phường lân cận được ghép thêm từ chỉ hướng: Bắc Ninh Hòa, Nam Ninh Hòa, Tây Ninh Hòa và Đông Ninh Hòa.

Tên các đơn vị cũ: cả bốn đơn vị hợp thành đều mở đầu bằng chữ “Ninh” — dấu vết của lối đặt tên xã thống nhất sau năm 1975 trong huyện Ninh Hòa (Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Đông, Ninh Phụng…). Các tên này nay còn lại trong tên tổ dân phố như Ninh Đa 1, Ninh Đa 2, Ninh Đông, Ninh Phụng 1, Ninh Phụng 2.

Trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay không có phường, xã nào khác tên Ninh Hòa. Tuy vậy, trước năm 2025 từng có xã Ninh Hòa ở Ninh Bình, Bạc Liêu và Hải Dương, nên tài liệu cũ cần đọc kèm tên tỉnh.

Địa lý

Phường nằm giữa vùng đồng bằng Ninh Hòa — một lòng chảo hơi tròn, bán kính chừng 15 km, bốn bề là núi, địa hình thấp dần từ tây sang đông. Theo các mô tả ranh giới hiện hành, phía tây và tây bắc phường là xã Hòa Trí, phía đông và đông bắc là xã Bắc Ninh Hòa, phía nam là phường Hòa Thắng và xã Tân Định.

Con sông chính của vùng là sông Cái Ninh Hòa, quen gọi là sông Dinh, dài khoảng 49–53 km tùy nguồn, bắt nguồn từ vùng núi giáp Đắk Lắk, chảy theo hướng tây bắc – đông nam rồi đổ ra đầm Nha Phu. Sông chia thành hai nhánh lớn: nhánh sông Cái ở phía nam và nhánh sông Đá Bàn ở phía bắc. Đoạn qua khu phố cũ Ninh Hiệp là nơi có những bến bãi, chợ búa lâu đời của thị tứ.

Phía đông vùng đồng bằng là dải núi Hòn Hèo chạy theo hướng tây bắc – đông nam, ngăn đồng bằng với biển. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, nhiệt độ trung bình năm khoảng 26,6 °C, lượng mưa khoảng 1.350 mm, mưa tập trung vào tháng 10–11, mùa khô có gió tây nam khô nóng.

Lịch sử

Năm 1653, chúa Nguyễn Phúc Tần lập dinh Thái Khang trên vùng đất Khánh Hòa ngày nay; huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang là tiền thân của vùng Ninh Hòa, ranh giới kéo từ đèo Rù Rì tới khoảng giữa sông Dinh. Phủ đổi tên Bình Khang (1690), Bình Hòa (1803), rồi Ninh Hòa (1831). Thời Pháp thuộc, đường 21 được mở nối Buôn Ma Thuột với huyện Tân Định và cảng Hòn Khói, khiến kinh tế Tân Định trở nên phồn thịnh.

• 1976 — hai huyện Ninh Hòa và Vạn Ninh hợp nhất thành huyện Khánh Ninh, tỉnh Phú Khánh.
• 23/10/1978 — Quyết định 268-CP lập thị trấn Ninh Hòa, thị trấn huyện lỵ huyện Khánh Ninh, trên toàn bộ đất đai, dân số xã Ninh Hiệp.
• 2/3/1979 — Quyết định 74-CP tách các thôn Phú Văn, Thạch Sơn của xã Ninh Đông (cùng ba thôn của xã Ninh Thượng) để lập xã Ninh Trung.
• 5/3/1979 — tách huyện Khánh Ninh thành Ninh Hòa và Vạn Ninh; Ninh Hòa gồm thị trấn Ninh Hòa và 23 xã, trong đó có Ninh Đa, Ninh Đông, Ninh Phụng.
• 1989 — tái lập tỉnh Khánh Hòa; năm 2009 thị trấn Ninh Hòa được công nhận đô thị loại IV.
• 25/10/2010 — Nghị quyết 41/NQ-CP lập thị xã Ninh Hòa; thị trấn Ninh Hòa thành phường Ninh Hiệp, xã Ninh Đa thành phường Ninh Đa.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp phường Ninh Hiệp, phường Ninh Đa, xã Ninh Đông, xã Ninh Phụng thành phường Ninh Hòa, hoạt động từ 1/7/2025, cùng lúc tỉnh Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa theo Nghị quyết 202/2025/QH15.

Năm 2026, phường sắp xếp lại còn 22 tổ dân phố, gồm các tổ đánh số từ 1 đến 9 ở khu phố cũ và các tổ mang tên làng như Đại Cát, Hà Thanh, Phước Đa, Quang Đông, Văn Định, Xuân Hòa.

Dân cư – xã hội

Với 58.816 người, phường Ninh Hòa chiếm khoảng một phần tư dân số vùng Ninh Hòa cũ. Dân cư dày đặc nhất ở khu phố cũ Ninh Hiệp dọc hai quốc lộ; các khu Ninh Đa, Ninh Đông, Ninh Phụng vốn là làng nông nghiệp ven đô, nay đô thị hóa dần nhưng vẫn còn ruộng lúa, vườn và xóm làng xen kẽ.

Theo số liệu năm 2019 của thị xã, người Kinh chiếm khoảng 98% dân số vùng Ninh Hòa; các dân tộc thiểu số (Ê Đê, Raglai, Hoa và một số dân tộc khác) chủ yếu sống ở các xã miền núi phía tây. Đời sống tín ngưỡng mang nét chung của làng Việt miền Trung: đình làng, miếu thờ thần, chùa Phật giáo, cùng các cộng đồng theo đạo Công giáo.

Là trung tâm cũ của thị xã, phường tập trung nhiều cơ sở giáo dục từ mầm non tới trung học phổ thông, các cơ sở dạy nghề và cơ sở y tế phục vụ cả vùng. Thủ tục hành chính của người dân phường giải quyết tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Ninh Hòa; địa chỉ mới ghi theo mẫu “phường Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Kinh tế phường nghiêng về thương mại – dịch vụ: chợ Ninh Hòa và các dãy phố buôn bán dọc Quốc lộ 1, Quốc lộ 26 là nơi hàng hóa của đồng bằng, vùng biển Hòn Khói và cao nguyên Đắk Lắk gặp nhau. Ngã ba quốc lộ khiến dịch vụ vận tải, ăn uống, lưu trú phát triển từ lâu.

Vùng ven đô (Ninh Đông, Ninh Phụng, Ninh Đa) vẫn giữ sản xuất nông nghiệp với lúa, rau màu và mía — cây công nghiệp chủ lực của cả vùng Ninh Hòa, nơi từng đạt sản lượng mía khoảng 600.000 tấn mỗi năm (số liệu 2015 của thị xã). Các nghề truyền thống của vùng như làm bánh, chế biến thực phẩm phục vụ trực tiếp cho thương hiệu ẩm thực Ninh Hòa.

Phường chịu ảnh hưởng của hai dự án giao thông lớn qua vùng Ninh Hòa: đường cao tốc Vân Phong – Nha Trang và đường cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột.

Văn hóa – ẩm thực

Ninh Hòa nổi tiếng trước hết nhờ món ăn. Nem chua Ninh Hòa, bún cá, bánh xèo, bánh ướt, bánh canh, bánh căn và mắm ruốc là những đặc sản được nhắc tên khi nói về vùng này; riêng bún cá Ninh Đông là món gắn với một trong bốn xã cũ hợp thành phường.

Thống kê năm 2017 ghi nhận vùng Ninh Hòa có 55 di tích lịch sử – văn hóa đã xếp hạng, phần nhiều là đình làng, chùa và di tích kháng chiến. Từ trung tâm phường có thể đến các thắng cảnh của vùng như bãi biển Dốc Lết, bán đảo Hòn Khói (phường Đông Ninh Hòa), đầm Nha Phu hay suối nước nóng Trường Xuân.

Gắn với lịch sử Phật giáo vùng này, Hòa thượng Thích Quảng Đức (quê Vạn Ninh) sau khi thọ giới đã về tịnh tu ở núi Hòn Đất thuộc vùng Ninh Hòa và sau đó lập chùa Thiên Lộc tại đây.

Giao thông

Phường là nút giao của Quốc lộ 1 (trục Bắc – Nam) và Quốc lộ 26 đi Buôn Ma Thuột (khoảng 151 km). Ga Ninh Hòa trên đường sắt Bắc – Nam nằm trong địa phận phường, giữa ga Hòa Huỳnh (xã Bắc Ninh Hòa) và ga Phong Thạnh (xã Nam Ninh Hòa). Quốc lộ 26 bắt đầu từ phường Ninh Hòa, tại Km 1420 Quốc lộ 1. Khoảng cách theo Quốc lộ 1: 33 km tới Nha Trang về phía nam, 27 km tới khu Vạn Giã (xã Vạn Ninh) về phía bắc.

Bản đồ Phường Ninh Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Ninh Hòa được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ninh Hòa trước đây

• Phường Đông Ninh Hòa 43.484
• Phường Hòa Thắng 26.822
• Xã Bắc Ninh Hòa 32.329
• Xã Hòa Trí 26.638
• Xã Nam Ninh Hòa 31.293
• Xã Tân Định 40.481
• Xã Tây Ninh Hòa 17.540