Vạn Ninh là xã thuộc tỉnh Khánh Hòa, trung tâm của vùng huyện Vạn Ninh cũ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Vạn Giã và hai xã Vạn Phú, Vạn Lương; trụ sở đặt tại Trung tâm hành chính Vạn Ninh. Diện tích 130,5 km², dân số 54.202 người.
Tổng quan
Xã Vạn Ninh kế thừa vai trò trung tâm của huyện Vạn Ninh cũ: phần lõi của xã là thị trấn Vạn Giã — huyện lỵ từ năm 1979, đô thị loại IV từ năm 2010 — và trụ sở xã đặt tại Trung tâm hành chính Vạn Ninh, nơi trước đây là trụ sở các cơ quan huyện. Dù mang danh “xã”, theo số liệu sắp xếp đây là xã đông dân thứ ba trong 48 xã của tỉnh Khánh Hòa mới, sau Cam Lâm và Ninh Phước.
Theo phiếu sắp xếp, xã rộng 130,5 km², dân số 54.202 người, mật độ khoảng 415 người/km² — đông nhất trong năm xã của vùng Vạn Ninh cũ. Ba đơn vị hợp thành là thị trấn Vạn Giã, xã Vạn Phú và xã Vạn Lương. Xã nằm bên bờ tây vịnh Vân Phong, trên Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam (ga Giã).
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên huyện Vạn Ninh. Trong phương án ngày 16/4/2025 tỉnh đặt các đơn vị vùng này là “xã Vạn Ninh” và “Vạn Ninh 1 – 4”; phương án cuối (24/4/2025) đổi bốn đơn vị kia sang tên địa danh (Tu Bông, Vạn Thắng, Đại Lãnh, Vạn Hưng), còn tên Vạn Ninh dành cho đơn vị trung tâm. Chủ tịch UBND tỉnh khi đó nêu Vạn Ninh cùng Nha Trang, Cam Ranh, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh là những tên “đều có trong danh xưng của các địa phương”.
Phân tích Hán Việt: Vạn Ninh viết 萬寧. Vạn 萬 là mười nghìn, nghĩa rộng là muôn, rất nhiều; Ninh 寧 là yên ổn. Cả tên mang ý “muôn đời yên ổn”.
Lịch sử tên: vùng đất này xưa là huyện Quảng Phước (lập năm 1653) thuộc phủ Thái Khang, sau thuộc phủ Bình Khang, Bình Hòa và từ 1831 là phủ Ninh Hòa. Khoảng năm 1930–1931, chính quyền thuộc địa chuyển tên phủ Ninh Hòa xuống vùng Tân Định và đổi huyện Quảng Phước thành huyện Vạn Ninh. Năm 1976 Vạn Ninh nhập với Ninh Hòa thành huyện Khánh Ninh; năm 1979 tái lập huyện Vạn Ninh, và hầu hết các xã của huyện mang chữ “Vạn” đứng đầu. Tên làng xưa vẫn còn: xã có thôn mang tên Quảng Phước, gợi lại tên huyện thời chúa Nguyễn. Tên Vạn Giã là tên làng – thị trấn, nhà ga đọc tắt là “ga Giã”.
Trùng tên: hiện không có xã phường nào khác tên Vạn Ninh; nhưng trước 2025 từng có xã Vạn Ninh ở Móng Cái (Quảng Ninh), Gia Bình (Bắc Ninh) và Quảng Ninh (Quảng Bình), nên tài liệu cũ cần đọc kèm tên tỉnh.
Địa lý
Xã nằm giữa vùng Vạn Ninh cũ, cách Nha Trang khoảng 60 km về phía bắc. Theo mô tả ranh giới hiện hành: phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk (vùng Phú Yên cũ), phía nam giáp xã Vạn Hưng và xã Bắc Ninh Hòa, phía đông giáp xã Vạn Thắng; phía đông nam là mặt nước vịnh Vân Phong.
Địa hình gồm vùng đồi núi phía tây – thuộc rìa nam dãy Đèo Cả – Vọng Phu, nơi khoảng 75% diện tích huyện cũ là rừng – và dải đồng bằng ven biển hẹp ở phía đông, nơi tập trung khu dân cư Vạn Giã và ruộng lúa. Vịnh Vân Phong, vịnh lớn nhất Khánh Hòa, kín gió, sâu trung bình 20–27 m, có bờ tây chạy qua khu vực Vạn Giã. Theo Đại Nam nhất thống chí, tên cũ của vịnh là Hòn Khói, đến năm 1825 vua Minh Mạng ban tên Vân Phong (雲峯).
Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, mưa tập trung vào các tháng cuối năm.
Lịch sử
Đầu năm 1946, chính quyền cách mạng lập 8 xã trong huyện Vạn Ninh thay cho các tổng Phước Tường Nội, Phước Tường Ngoại, Phước Thiện. Sau năm 1975:
- 1976 — hai huyện Vạn Ninh và Ninh Hòa hợp nhất thành huyện Khánh Ninh, tỉnh Phú Khánh.
- 23/10/1978 — Quyết định 268-CP thành lập thị trấn Vạn Giã thuộc huyện Khánh Ninh.
- 5/3/1979 — tách huyện Khánh Ninh; huyện Vạn Ninh gồm thị trấn Vạn Giã (huyện lỵ) và 9 xã, trong đó có Vạn Lương, Vạn Phú.
- 1989 — tái lập tỉnh Khánh Hòa, Vạn Ninh thuộc Khánh Hòa.
- 2000 — theo Nghị định 32/2000/NĐ-CP, thôn Lương Hải của xã Vạn Lương nhập vào thị trấn Vạn Giã.
- 22/9/2010 — Quyết định 855/QĐ-BXD công nhận thị trấn Vạn Giã là đô thị loại IV.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp thị trấn Vạn Giã, xã Vạn Phú, xã Vạn Lương thành xã Vạn Ninh, hoạt động từ 1/7/2025.
Sau sáp nhập xã có 23 thôn; năm 2026 sắp xếp còn 19 thôn (các thôn đánh số 1, 4, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15 ở khu Vạn Giã và các thôn Hiền Lương, Mỹ Đồng, Phú Cang 1, Phú Cang 1 Bắc, Phú Cang 2, Phú Cang 2 Nam, Quảng Phước, Tân Đức Đông, Tân Đức Tây, Vinh Huề).
Dân cư – xã hội
Dân cư dày đặc ở khu Vạn Giã cũ dọc Quốc lộ 1 và quanh chợ, nhà ga; các thôn Vạn Phú, Vạn Lương cũ là làng nông nghiệp và làng ven biển. Huyện Vạn Ninh cũ có khoảng 134.820 người (2017), chủ yếu là người Kinh, sống bằng nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp và dịch vụ; xã Vạn Ninh chiếm khoảng hai phần năm dân số đó.
Là trung tâm cũ của huyện, xã tập trung các trường trung học phổ thông, cơ sở y tế tuyến trên và cơ quan phục vụ cả vùng Vạn Ninh. Thủ tục hành chính giải quyết tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã; địa chỉ mới ghi “xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa”.
Kinh tế
Khu Vạn Giã là trung tâm thương mại – dịch vụ của bắc Khánh Hòa: chợ, cửa hàng, dịch vụ vận tải dọc Quốc lộ 1. Vùng nông thôn trồng lúa, hoa màu; ven vịnh có đánh bắt và nuôi trồng thủy sản. Vịnh Vân Phong được quy hoạch cho cảng nước sâu và Khu kinh tế Vân Phong; huyện Vạn Ninh cũ từng là địa bàn được chuẩn bị cho phương án đặc khu kinh tế Bắc Vân Phong.
Tuyến đường cao tốc Vân Phong – Nha Trang đi qua vùng Vạn Ninh, kết nối với cao tốc Bắc – Nam, rút ngắn thời gian đi Nha Trang.
Văn hóa
Văn hóa xã mang đặc điểm vùng duyên hải bắc Khánh Hòa: đình làng, chùa và lăng thờ cá Ông của cư dân làm biển theo tục thờ cá Ông phổ biến ở các làng chài miền Trung. Tên các thôn như Quảng Phước, Hiền Lương, Phú Cang, Tân Đức gợi lại các làng cũ thời Nguyễn. Vùng Vạn Ninh là quê của Hòa thượng Thích Quảng Đức (làng Hội Khánh, nay thuộc xã Tu Bông) và phó tướng Cần Vương Trần Đường.
Từ khu trung tâm có thể đi tới các thắng cảnh của vùng: bãi biển Đại Lãnh và Mũi Đôi (xã Đại Lãnh), bán đảo Đầm Môn, các đảo trong vịnh Vân Phong.
Giao thông
Quốc lộ 1 chạy qua khu trung tâm; ga Giã trên đường sắt Bắc – Nam phục vụ hành khách và hàng hóa. Khoảng cách theo Quốc lộ 1 tới trung tâm Ninh Hòa khoảng 27 km, tới Nha Trang khoảng 60 km. Cao tốc Vân Phong – Nha Trang là trục mới của vùng.
Bản đồ Xã Vạn Ninh
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Vạn Ninh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Vạn Lương | Huyện Vạn Ninh | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
| Xã Vạn Phú | Huyện Vạn Ninh | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
| Thị trấn Vạn Giã | Huyện Vạn Ninh | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Vạn Ninh gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Vạn Giã và hai xã Vạn Phú, Vạn Lương của huyện Vạn Ninh cũ, theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15.
Tên Vạn Ninh có nghĩa là gì?
Vạn Ninh (萬寧) nghĩa là muôn phần yên ổn. Đây là tên huyện Vạn Ninh có từ khoảng 1930–1931, thay cho tên huyện Quảng Phước.
Thị trấn Vạn Giã nay thuộc đâu?
Thuộc xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa từ ngày 1/7/2025.
Trụ sở xã Vạn Ninh đặt ở đâu?
Tại Trung tâm hành chính Vạn Ninh (trụ sở cơ quan huyện cũ).
Xã Vạn Ninh rộng và đông dân thế nào?
Diện tích 130,5 km², dân số 54.202 người, mật độ khoảng 415 người/km².
Cùng Huyện Vạn Ninh trước đây
- Xã Đại Lãnh 25.644
- Xã Tu Bông 29.751
- Xã Vạn Hưng 18.883
- Xã Vạn Thắng 31.625
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới