Xã Vạn Hưng

Tổng quan

Năm 1986, xã Vạn Hưng được chia đôi để lập thêm xã Xuân Sơn; gần bốn mươi năm sau, Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 hợp hai xã trở lại thành xã Vạn Hưng. Vì vậy đơn vị mới gần như trùng với địa giới xã Vạn Hưng trước năm 1986 — một trong 9 xã của huyện Vạn Ninh khi tái lập năm 1979.

Theo phiếu sắp xếp, xã rộng 86,1 km², dân số 18.883 người — ít dân nhất trong năm xã vùng Vạn Ninh cũ — mật độ khoảng 219 người/km²; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Vạn Hưng cũ. Xã nằm ở phía nam vùng Vạn Ninh, giáp vùng Ninh Hòa.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vạn Hưng cũ. Phương án ngày 16/4/2025 xếp đơn vị này vào nhóm “xã Vạn Ninh 1 – 4”; phương án 24/4/2025 trả lại tên Vạn Hưng. Tên Xuân Sơn của xã còn lại không giữ làm tên xã, nhưng chữ “Xuân” vẫn có mặt trong hầu hết tên thôn.

Phân tích Hán Việt: Vạn Hưng viết 萬興. Vạn 萬 là muôn, rất nhiều — lấy từ chữ đầu tên huyện Vạn Ninh, theo khuôn chung đặt tên xã của huyện sau năm 1975; Hưng 興 là dấy lên, thịnh vượng. Cả tên nghĩa là “muôn phần hưng thịnh”. Mục từ trên wiki.ngonngu.com ghi Vạn Hưng là “một xã thuộc huyện Vạn Ninh, Khánh Hòa”.

Tên Xuân Sơn và tên thôn: Xuân (春: mùa xuân) và Sơn (山: núi). Các thôn hiện nay đều mang chữ Xuân (Xuân Đông, Xuân Ninh, Xuân Tây, Xuân Thọ, Xuân Trang, Xuân Tự, Xuân Vinh), trừ thôn Hà Già — một tên dân gian, nghĩa chưa có giải thích kiểm chứng. Tên Xuân Tự được biết đến rộng rãi nhờ mỏ cao lanh.

Trùng tên: trên cả nước hiện không có xã phường nào khác tên Vạn Hưng.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới hiện hành: phía bắc giáp xã Vạn Ninh, phía nam và phía tây giáp xã Bắc Ninh Hòa; phía đông hướng ra vịnh Vân Phong — Xuân Tự là một trong các điểm có tên trong danh sách vũng, bãi ven vịnh.

Địa hình gồm đồi núi phía tây (vùng Xuân Sơn cũ) và đồng bằng, gò thấp ở phía đông ven vịnh. Theo tài liệu về huyện Vạn Ninh cũ, địa bàn có hai loại khoáng sản được ghi nhận: cao lanh ở Xuân Tự và vàng ở Xuân Sơn. Huyện Vạn Ninh cũ có khoảng 75% diện tích là rừng; Vạn Hưng nằm ở phần chuyển tiếp giữa núi rừng và đồng bằng ven biển.

Mặt nước phía đông xã thuộc vịnh Vân Phong — vịnh lớn nhất Khánh Hòa, cửa vịnh phía đông rộng khoảng 17 km, bờ tây dài chừng 25 km là phần kéo dài của dãy Trường Sơn. Sách Đại Nam nhất thống chí chép tên cũ của vịnh là Hòn Khói; năm 1825 vua Minh Mạng ban mỹ tự “Vân Phong” (雲峯, đỉnh mây). Nhờ bán đảo Hòn Gốm che chắn và không có sông lớn đổ vào, vịnh kín gió, nước sâu tự nhiên khoảng 22 m.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển; mưa tập trung vào các tháng cuối năm, mùa khô nắng nhiều.

Lịch sử

Vùng đất thuộc huyện Quảng Phước thời chúa Nguyễn, sau là huyện Vạn Ninh. Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cắt tổng Phước Thiện của Vạn Ninh nhập vào huyện Ninh Hòa — một trong những lần ranh giới giữa hai vùng thay đổi. Năm 1976 Vạn Ninh và Ninh Hòa hợp nhất thành huyện Khánh Ninh.

• 5/3/1979 — tái lập huyện Vạn Ninh; Vạn Hưng là một trong 9 xã của huyện.
• 15/4/1986 — chia xã Vạn Hưng thành hai xã Vạn Hưng và Xuân Sơn.
• 1989 — Vạn Ninh thuộc tỉnh Khánh Hòa tái lập.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Xuân Sơn và Vạn Hưng thành xã Vạn Hưng, hoạt động từ 1/7/2025.
• 6/2026 — HĐND xã thông qua đề án nhập thôn Xuân Cam vào thôn Xuân Thọ; xã còn 9 thôn: Hà Già, Xuân Đông, Xuân Ninh, Xuân Tây, Xuân Thọ, Xuân Trang, Xuân Tự 1, Xuân Tự 2, Xuân Vinh.

Dân cư – xã hội

Dân cư tập trung ở các thôn đồng bằng và ven vịnh (khu Xuân Tự), thưa hơn ở vùng đồi phía tây. Cư dân chủ yếu là người Kinh, sinh sống bằng nông nghiệp, nghề biển và dịch vụ; đời sống tín ngưỡng theo nếp làng Việt duyên hải với đình làng, chùa và tục thờ cá Ông của ngư dân.

Xã có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế; nhờ nằm giữa hai trung tâm Vạn Giã và Ninh Hòa, việc học trung học phổ thông và khám chữa bệnh tuyến trên tương đối thuận tiện. Địa chỉ mới ghi “xã Vạn Hưng, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Nông nghiệp (lúa, hoa màu, cây ăn quả, chăn nuôi) ở đồng bằng; trồng rừng, cây công nghiệp ở vùng đồi; đánh bắt và nuôi trồng thủy sản ven vịnh Vân Phong. Mỏ cao lanh Xuân Tự là nguồn nguyên liệu khoáng đáng chú ý của vùng Vạn Ninh.

Bờ tây vịnh Vân Phong nằm trong vùng quy hoạch Khu kinh tế Vân Phong; tuyến cao tốc Vân Phong – Nha Trang đi qua vùng Vạn Ninh cũ.

Văn hóa

Tư liệu công khai về di tích, lễ hội riêng của xã còn ít. Văn hóa xã thuộc dòng chung vùng Vạn Ninh – Ninh Hòa: đình làng với lễ cầu an, lễ cầu ngư ở làng biển, chùa làng. Ẩm thực giao thoa hai vùng: hải sản và cá khô, nước mắm của Vân Phong, cùng các món quen thuộc của Ninh Hòa như nem chua, bún cá ngay phía nam.

Vùng Vạn Ninh là quê của Hòa thượng Thích Quảng Đức (làng Hội Khánh, nay thuộc xã Tu Bông) và phó tướng Cần Vương Trần Đường — những nhân vật thường được nhắc khi nói về truyền thống của vùng.

Bản đồ Xã Vạn Hưng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vạn Hưng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vạn Ninh trước đây

• Xã Đại Lãnh 25.644
• Xã Tu Bông 29.751
• Xã Vạn Ninh 54.202
• Xã Vạn Thắng 31.625