Xã Tân Định

Tổng quan

Trong tám xã, phường mới của vùng Ninh Hòa, xã Tân Định là nơi mang cái tên cổ nhất: tên của huyện Tân Định mà chúa Nguyễn đặt từ năm 1653 — đơn vị hành chính tiền thân của cả vùng Ninh Hòa. Xã nằm ngay phía tây nam khu trung tâm, giữa lòng đồng bằng sông Dinh.

Phiếu sắp xếp ghi xã rộng 92,4 km², dân số 40.481 người, mật độ khoảng 438 người/km² — dày nhất trong các xã thuộc vùng Ninh Hòa cũ. Ba xã hợp thành là Ninh Xuân, Ninh Quang và Ninh Bình; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Ninh Bình cũ (thôn Phong Ấp). Đây là vùng lúa và mía trù phú, có nhiều làng cổ của Ninh Hòa.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên xã được chọn để khôi phục một địa danh lịch sử. Báo VOV (23/4/2025) dẫn đề án của tỉnh: “Tân Định là tên đơn vị hành chính của thị xã Ninh Hòa được chúa Nguyễn đặt từ giữa thế kỷ 17”. Năm 1653, khi lập dinh Thái Khang, chúa Nguyễn Phúc Tần đặt huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang, ranh giới từ đèo Rù Rì tới khoảng giữa sông Dinh — chính là vùng Ninh Hòa ngày nay. Chủ tịch UBND tỉnh khi đó nhấn mạnh tên mới “phải mang tính chất lịch sử, văn hóa, truyền thống của xóm làng”.

Phân tích Hán Việt: 新定. Tân 新 là mới; Định 定 là yên định, ổn định, đặt cho vững. Ghép lại, “Tân Định” là vùng đất mới được bình định, mới đặt nền yên ổn — đúng hoàn cảnh giữa thế kỷ XVII, khi vùng đất phía nam đèo Cả vừa nhập vào lãnh thổ Đàng Trong. Mục từ Tân Định trên wiki.ngonngu.com hiện ghi nghĩa địa danh ở TP Hồ Chí Minh — một ví dụ cho thấy tên này được dùng ở nhiều nơi.

Lịch sử tên: huyện Tân Định tồn tại suốt thời chúa Nguyễn và nhà Nguyễn, lần lượt thuộc phủ Thái Khang, Bình Khang (1690), Bình Hòa (1803), Ninh Hòa (1831). Khoảng năm 1930–1931, chính quyền thuộc địa đổi huyện Tân Định thành phủ Ninh Hòa; từ đó cái tên Tân Định thôi là tên đơn vị hành chính ở Khánh Hòa cho tới khi được dựng lại năm 2025.

Trùng tên: TP Hồ Chí Minh có phường Tân Định — một phường nội đô nổi tiếng. Khi viết địa chỉ cần ghi rõ “xã Tân Định, tỉnh Khánh Hòa”.

Địa lý

Xã nằm giữa đồng bằng Ninh Hòa, phía tây nam phường trung tâm. Theo mô tả ranh giới hiện hành: phía bắc giáp phường Ninh Hòa và xã Hòa Trí, phía nam giáp xã Nam Ninh Hòa, phía đông giáp phường Hòa Thắng, phía tây giáp xã Tây Ninh Hòa.

Địa hình chủ yếu là đồng bằng phù sa của sông Cái Ninh Hòa (sông Dinh) và các nhánh, xen những gò đồi thấp ở rìa phía tây và nam. Đất phù sa ven sông thích hợp trồng lúa; đất đồi trồng mía, mì và cây ăn quả. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa ngắn (tháng 9–12) với lũ tập trung, mùa khô dài và có gió tây nam khô nóng.

Lịch sử

Đồng bằng nơi đây là phần cốt lõi của huyện Tân Định xưa. Nhiều tên làng cũ trong vùng như Tuân Thừa, Ngũ Mỹ, Phong Ấp, Vân Thạch vẫn được giữ làm tên thôn đến nay. Sau năm 1975, ba xã Ninh Xuân, Ninh Quang, Ninh Bình thuộc huyện Khánh Ninh rồi huyện Ninh Hòa (tách năm 1979), thị xã Ninh Hòa (từ 2010).

• 1653 — lập huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang.
• khoảng 1930–1931 — huyện Tân Định đổi thành phủ Ninh Hòa.
• 5/3/1979 — huyện Ninh Hòa tái lập, gồm có các xã Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Xuân.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Ninh Xuân, Ninh Quang, Ninh Bình thành xã Tân Định, hoạt động từ 1/7/2025.

Sau sáp nhập xã có 22 thôn; tháng 6/2026 xã sắp xếp lại còn 14 thôn: Bình Thành, Bình Trị, Ngũ Mỹ, Phong Ấp, Phú Hòa, Phước Lâm, Tân Mỹ, Tân Quang, Tân Sơn, Thạch Thành, Thạnh Mỹ, Thuận Mỹ, Tuân Thừa và Vân Thạch (có tài liệu ghi Vân Trạch).

Dân cư – xã hội

Với hơn 40 nghìn người, Tân Định là xã đông dân nhất vùng Ninh Hòa cũ. Dân cư phân bố theo các làng nông nghiệp dọc đường liên xã và dọc sông, mật độ cao ở phía giáp trung tâm Ninh Hòa. Phần lớn là người Kinh, theo nếp làng Việt miền Trung: đình làng là nơi tế lễ cầu an, cầu mùa; chùa làng và các họ tộc giữ vai trò lớn trong sinh hoạt cộng đồng.

Xã có các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế theo cụm dân cư cũ; nhờ gần phường Ninh Hòa, việc học trung học phổ thông và khám chữa bệnh ở tuyến trên thuận tiện. Địa chỉ mới ghi “xã Tân Định, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Kinh tế xã chủ yếu là nông nghiệp. Đồng bằng sông Dinh là một trong những vựa lúa của Khánh Hòa; vùng Ninh Hòa cũ đạt sản lượng lương thực bình quân khoảng 107.000 tấn mỗi năm và trồng mía trên diện tích khoảng 12.110 ha (số liệu 2015 của thị xã) — mía cung cấp cho các nhà máy đường trong vùng. Ngoài lúa và mía còn có rau màu, mì, chăn nuôi bò, heo.

Vùng Ninh Hòa từng có nghề làm gạch ngói dựa trên nguồn sét gạch ngói, sét laterit tại chỗ, cùng các nghề chế biến thực phẩm. Lao động trẻ của xã ngày càng tham gia làm việc ở khu công nghiệp Ninh Thủy, khu kinh tế Vân Phong và các cơ sở dịch vụ tại trung tâm Ninh Hòa.

Văn hóa

Văn hóa xã đậm nét làng cổ đồng bằng: các làng mang tên Hán Việt (Tuân Thừa, Ngũ Mỹ, Phong Ấp, Vân Thạch, Thạch Thành), các ngôi đình, chùa làng, lễ cúng đình xuân thu nhị kỳ. Theo thống kê năm 2017, vùng Ninh Hòa cũ có 55 di tích lịch sử – văn hóa đã xếp hạng; danh mục cụ thể từng di tích trong địa bàn xã cần đối chiếu với hồ sơ của ngành văn hóa tỉnh.

Ẩm thực theo dòng chung Ninh Hòa: nem chua, bún cá, bánh xèo, bánh ướt, bánh canh. Lễ hội đình làng và Tết là dịp quy tụ con cháu các họ tộc lớn trở về.

Bản đồ Xã Tân Định

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Định được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ninh Hòa trước đây

• Phường Đông Ninh Hòa 43.484
• Phường Hòa Thắng 26.822
• Phường Ninh Hòa 58.816
• Xã Bắc Ninh Hòa 32.329
• Xã Hòa Trí 26.638
• Xã Nam Ninh Hòa 31.293
• Xã Tây Ninh Hòa 17.540