Xã Tây Ninh Hòa

Tổng quan

Xã Tây Ninh Hòa là cửa ngõ phía tây của Khánh Hòa trên con đường lên cao nguyên: Quốc lộ 26 từ Ninh Hòa đi Buôn Ma Thuột vượt núi qua vùng này. Đây là xã rộng nhất nhưng thưa dân nhất trong tám đơn vị thuộc vùng Ninh Hòa cũ — 275,9 km² với 17.540 người, mật độ chỉ khoảng 64 người/km².

Xã được hợp từ hai xã Ninh Sim và Ninh Tây; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Ninh Sim cũ. Vùng Ninh Tây là nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số nhất của Ninh Hòa; trước năm 2026 nhiều thôn của xã còn mang tên “buôn” (Buôn Đung, Buôn Lác, Buôn Sim, Buôn Tương).

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên ghép từ chỉ hướng Tây và tên vùng Ninh Hòa — xã nằm ở rìa tây vùng Ninh Hòa cũ. Ngẫu nhiên mà hợp lẽ, một trong hai xã hợp thành vốn đã mang tên Ninh Tây, nên tên mới chỉ đảo vị trí chữ “Tây” và nối với tên vùng. Đây là một trong bốn tên định vị được tỉnh chọn ngày 24/4/2025 khi bỏ cách đặt tên theo số (Bắc, Nam, Tây Ninh Hòa và phường Đông Ninh Hòa).

Phân tích Hán Việt: Tây 西 là phương tây. Ninh Hòa viết 寧和 — Ninh: yên ổn; Hòa: hòa thuận — tên phủ Ninh Hòa từ năm 1831 thời Minh Mạng. Tên mới vì vậy mang nghĩa định vị: “phía tây Ninh Hòa”.

Tên Ninh Sim: chữ “Sim” không phải âm Hán Việt; trong xã có các tên Buôn Sim, Suối Sim. Chưa tìm được nguồn giải thích nghĩa của yếu tố này, nên không gán nghĩa.

Trùng tên: không có xã phường nào khác tên Tây Ninh Hòa. Lưu ý phân biệt với tỉnh Tây Ninh — hoàn toàn không liên quan.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới hiện hành, phía bắc và phía tây xã giáp tỉnh Đắk Lắk; phía nam giáp xã Nam Ninh Hòa và xã Bắc Khánh Vĩnh; phía đông giáp xã Tân Định và xã Hòa Trí.

Địa hình chủ yếu là núi và cao nguyên thấp thuộc sườn đông dãy Trường Sơn, độ cao tăng dần về phía tây. Quốc lộ 26 phía tây vùng Ninh Hòa vượt núi qua đèo Dốc Đất; xa hơn là đèo Phượng Hoàng ở xã Ea Trang (Đắk Lắk), gần ranh giới hai tỉnh. Đây cũng là vùng đầu nguồn của sông Cái Ninh Hòa; trên địa bàn Ninh Tây cũ có hồ thủy điện Ea Krông Rou. Rừng chiếm diện tích lớn, giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn cho cả đồng bằng Ninh Hòa.

Khí hậu mang nét chuyển tiếp: nóng ẩm như đồng bằng ở vùng thấp, mát hơn trên các đèo cao; mưa tập trung vào cuối năm.

Lịch sử

Vùng núi phía tây Ninh Hòa từ lâu là địa bàn cư trú của các dân tộc bản địa vùng Trường Sơn – Tây Nguyên. Thời Pháp thuộc, đường 21 được mở nối Buôn Ma Thuột với huyện Tân Định và cảng Hòn Khói; ngày nay Quốc lộ 26 từ Ninh Hòa đi Đắk Lắk là trục giao thông chính qua vùng này. Sau năm 1975, Ninh Sim và Ninh Tây là hai trong 23 xã của huyện Ninh Hòa khi huyện tách khỏi huyện Khánh Ninh (5/3/1979); năm 2010 thuộc thị xã Ninh Hòa.

• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Ninh Tây và Ninh Sim thành xã Tây Ninh Hòa, hoạt động từ 1/7/2025.
• 6/2026 — HĐND xã thông qua đề án sắp xếp thôn từ 13 xuống 9 thôn: Nông Trường và Tân Khánh 2 nhập thành thôn Ninh Sim; Buôn Tương (có nơi ghi Buôn Trương) và Suối Mít thành thôn Ninh Tây; Buôn Đung và Sông Búng thành Sông Búng; Buôn Lác và Buôn Sim thành Suối Sim; Tân Khánh 1 đổi tên Tân Khánh; giữ nguyên Đống Đa, Lam Sơn, Tân Lập, Xóm Mới.

Như vậy, sau năm 2026 các tên “buôn” không còn là tên thôn chính thức nhưng vẫn là tên gọi dân gian của từng cụm dân cư.

Dân cư – xã hội

Theo số liệu năm 2019 của thị xã Ninh Hòa, vùng này có 16 dân tộc thiểu số với khoảng 5.258 người, đông nhất là Ê Đê, Raglai và Hoa; hầu hết đồng bào dân tộc thiểu số sống ở hai xã miền núi Ninh Tây và Ninh Tân, làm nông nghiệp với lúa, mía, mì và hoa màu. Như vậy Tây Ninh Hòa là một trong hai địa bàn dân tộc thiểu số chính của vùng Ninh Hòa cũ; người Kinh sống xen kẽ, đông hơn ở các khu dân cư dọc Quốc lộ 26.

Là xã miền núi có đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn này thuộc diện áp dụng các chính sách dân tộc – miền núi về giáo dục, y tế, hạ tầng; danh sách thôn cụ thể cho giai đoạn 2026–2030 do Bộ Dân tộc và Tôn giáo ban hành. Xã có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế; địa chỉ mới ghi “xã Tây Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp: mía và mì (sắn) trên đất đồi, lúa ở các thung lũng ven suối, chăn nuôi bò, trồng và bảo vệ rừng. Tên thôn Nông Trường (nay nhập vào thôn Ninh Sim) là dấu vết của một nông trường từng hoạt động trên địa bàn.

Thủy điện Ea Krông Rou khai thác nguồn nước đầu nguồn. Quốc lộ 26 và tuyến cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột đang xây dựng qua vùng Ninh Hòa mở ra cơ hội dịch vụ vận tải, kho bãi, buôn bán nông sản giữa cao nguyên và cảng biển.

Văn hóa

Văn hóa xã là sự đan xen giữa nếp làng Việt và văn hóa của các dân tộc thiểu số, đông nhất là Ê Đê và Raglai; các tên buôn cũ là dấu ấn dễ thấy nhất. Thông tin chi tiết về lễ hội của từng buôn trong xã chưa có tư liệu công bố, nên chỉ ghi nhận ở mức chung.

Cung đường Quốc lộ 26 lên cao nguyên, lòng hồ Ea Krông Rou và rừng đầu nguồn là những nét riêng so với vùng đồng bằng – biển của Ninh Hòa.

Giao thông

Quốc lộ 26 là trục chính, nối xã với trung tâm Ninh Hòa ở phía đông và M'Drắk – Buôn Ma Thuột ở phía tây (từ Ninh Hòa đến Buôn Ma Thuột khoảng 151 km). Đường cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột đi qua vùng Ninh Hòa, hình thành tuyến thứ hai giữa duyên hải và Tây Nguyên.

Bản đồ Xã Tây Ninh Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tây Ninh Hòa được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ninh Hòa trước đây

• Phường Đông Ninh Hòa 43.484
• Phường Hòa Thắng 26.822
• Phường Ninh Hòa 58.816
• Xã Bắc Ninh Hòa 32.329
• Xã Hòa Trí 26.638
• Xã Nam Ninh Hòa 31.293
• Xã Tân Định 40.481