Phường Đông Ninh Hòa

Tổng quan

Muối, cát và cảng biển là ba thứ làm nên diện mạo phường Đông Ninh Hòa. Phường bao trọn bán đảo Hòn Khói — một trong những cánh đồng muối lớn nhất miền Trung — cùng bãi biển Dốc Lết, vịnh Ninh Vân và khu công nghiệp, nhà máy đóng tàu nằm bên bờ nam vịnh Vân Phong.

Phường có diện tích 134,2 km², dân số 43.484 người, mật độ khoảng 324 người/km²; trụ sở đặt tại trụ sở UBND phường Ninh Diêm cũ. Bốn đơn vị hợp thành là phường Ninh Diêm, phường Ninh Hải, phường Ninh Thủy và xã Ninh Phước (xã này đã nhận thêm xã Ninh Vân từ năm 2024). Đây là phường có diện tích lớn nhất trong ba phường của vùng Ninh Hòa cũ, phần lớn đất đai là núi và bán đảo chạy ra biển.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên được ghép từ chỉ hướng Đông và tên vùng Ninh Hòa — đúng vị trí của phường: dải đất ven biển ở phía đông vùng Ninh Hòa cũ. Cùng đợt này, tỉnh đặt ba xã khác theo cùng một khuôn: Bắc Ninh Hòa, Nam Ninh Hòa, Tây Ninh Hòa, còn phần lõi là phường Ninh Hòa. Trong phương án đánh số ban đầu (16/4/2025) các đơn vị này mang tên “Ninh Hòa 1, 2, 3…”; tới ngày 24/4/2025 tỉnh đổi sang tên có ý nghĩa địa danh, và đề án công bố lúc ấy ghi đơn vị này là “xã Đông Ninh Hòa” trước khi được xác định là phường.

Phân tích Hán Việt: Đông 東 là phương đông. Ninh Hòa viết 寧和: Ninh là yên ổn, Hòa là hòa thuận — tên phủ Ninh Hòa do vua Minh Mạng đặt năm 1831. Như vậy “Đông Ninh Hòa” không phải một tên Hán Việt có nghĩa riêng mà là cách gọi theo hướng, kiểu “phía đông Ninh Hòa”.

Tên các đơn vị cũ: những tên cũ ở đây có nghĩa gắn với nghề biển. Ninh Diêm có chữ Diêm (鹽: muối), Ninh Thủy có chữ Thủy (水: nước), Ninh Hải có chữ Hải (海: biển). Tên dân gian Hòn Khói có từ thế kỷ XVIII; tên chữ của bán đảo là Yên Cang. Tương truyền thời giặc Tàu Ô cướp phá ven biển, dân làng đốt lửa trên đỉnh núi cho khói bốc cao để báo quan, vì vậy mới có tên Hòn Khói. Người Pháp ghi tên vùng là Hone-Cohé.

Trùng tên: trên cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Đông Ninh Hòa.

Địa lý

Phường chiếm phần đất ven biển phía đông vùng Ninh Hòa, mặt hướng ra vịnh Vân Phong và Biển Đông; phía tây là phường Hòa Thắng và xã Bắc Ninh Hòa.

Bán đảo Hòn Khói nằm cách trung tâm Ninh Hòa hơn 10 km đường bộ, ba mặt là biển và sông lạch. Bờ biển có bãi triều rộng, nhiều cửa lạch ăn sâu vào đất liền — điều kiện thuận lợi để làm muối, nuôi trồng thủy sản và cho rừng ngập mặn phát triển. Dải núi Hòn Hèo chạy hướng tây bắc – đông nam ở phía nam phường, kéo ra biển thành bán đảo; vịnh nhỏ Ninh Vân nằm khuất dưới chân dải núi này.

Bãi biển Dốc Lết có những đồi cát trắng; theo lời kể địa phương, người xưa phải lết qua những con dốc cát cao để ra tới biển nên gọi là Dốc Lết. Theo Quốc lộ 1 và đường nhánh, Dốc Lết cách khu trung tâm Nha Trang khoảng 46 km.

Lịch sử

Trước khoảng năm 1930, vùng Hòn Khói là tổng Phước Hà Ngoại thuộc huyện Vạn Ninh, gồm các làng Đông Hà, Đông Hòa, Đông Hải, Đông Cát, Bình Tây, Thạnh Danh, Phú Thọ và Bá Hà (Cồn Cạn). Khi chính quyền thuộc địa lập phủ Ninh Hòa mới trên đất huyện Tân Định, ba tổng Phước Khiêm, Phước Hà Nội, Phước Hà Ngoại được cắt từ Quảng Phước (Vạn Ninh) nhập vào; từ đó Hòn Khói thuộc Ninh Hòa. Tư liệu địa phương nhắc đến cuộc đấu tranh đòi giảm sưu thuế ở Hòn Khói bắt đầu từ năm 1927.

• 1979 — khi tách huyện Khánh Ninh, huyện Ninh Hòa có các xã Ninh Diêm, Ninh Hải, Ninh Phước.
• 30/9/1981 — chia xã Ninh Diêm thành Ninh Diêm và Ninh Thủy; chia xã Ninh Phước thành Ninh Phước và Ninh Vân.
• 25/10/2010 — Nghị quyết 41/NQ-CP lập thị xã Ninh Hòa; các xã Ninh Diêm, Ninh Hải, Ninh Thủy thành phường.
• 1/11/2024 — theo Nghị quyết 1196/NQ-UBTVQH15, xã Ninh Vân nhập vào xã Ninh Phước.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sắp xếp ba phường Ninh Diêm, Ninh Hải, Ninh Thủy và xã Ninh Phước thành phường Đông Ninh Hòa, hoạt động từ 1/7/2025.

Sau sắp xếp phường có 25 tổ dân phố; năm 2026 sắp xếp lại còn 10 tổ, trong đó có các tổ Hòn Khói, Ninh Diêm 1–2, Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Thủy 1–3, Ninh Tịnh và Ninh Vân.

Dân cư – xã hội

Dân cư tập trung thành các xóm chài, xóm muối dọc bờ vịnh và quanh Hòn Khói; khu Ninh Thủy, Ninh Phước có thêm dân cư gắn với khu công nghiệp và nhà máy. Phần núi Hòn Hèo và bán đảo hầu như không có người ở, trừ các khu nghỉ dưỡng.

Đời sống tinh thần của cư dân vùng biển gắn với tục thờ cá Ông — các làng chài miền Trung hầu như đều có lăng thờ thần Nam Hải — cùng đình làng và chùa Phật giáo. Phường có các trường từ mầm non tới trung học cơ sở theo khu dân cư, trạm y tế, và một bộ phận lao động làm việc trong khu công nghiệp. Địa chỉ mới ghi “phường Đông Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa”.

Kinh tế

Muối là nghề lâu đời nhất: các cánh đồng muối ở Ninh Diêm, Hòn Khói góp phần lớn trong sản lượng khoảng 35.000 tấn muối mỗi năm của vùng Ninh Hòa (số liệu thị xã). Cùng với muối là nước mắm, mắm ruốc, cá khô — các sản phẩm được bán ngược lên Buôn Ma Thuột và ra các tỉnh lân cận; vùng Cồn Cạn (Bá Hà) nổi tiếng hải sản như cá thu, tôm, mực, cua ghẹ.

Công nghiệp của phường thuộc khu vực Nam Vân Phong của Khu kinh tế Vân Phong: Khu công nghiệp Ninh Thủy, kho xăng dầu ngoại quan Vân Phong và nhà máy đóng tàu Hyundai Vinashin là những cơ sở lớn của cả vùng Ninh Hòa.

Du lịch có Dốc Lết với chuỗi khu nghỉ ven biển và chợ hải sản gần bãi tắm; vịnh Ninh Vân có khu nghỉ dưỡng cao cấp biệt lập; ngoài ra là các tour làng chài, đồng muối Hòn Khói, núi Hòn Hèo.

Văn hóa – du lịch

Hình ảnh đồng muối trắng Hòn Khói vào mùa nắng là đề tài quen thuộc của nhiếp ảnh Khánh Hòa. Ẩm thực địa phương thiên về hải sản: cá, mực, ghẹ tươi và các món chế biến từ nước mắm, mắm ruốc Hòn Khói. Bên cạnh đó, phường được hưởng chung kho món ăn của Ninh Hòa như nem chua, bún cá, bánh xèo.

Trong danh mục điểm tham quan của thị xã Ninh Hòa cũ, cụm Hòn Khói – Đầm Vân và núi Hòn Hèo được xếp cạnh các địa danh lịch sử như chiến khu Đá Bàn và căn cứ Cần Vương — cho thấy vùng biển phía đông không chỉ có cảnh đẹp mà còn là một phần của lịch sử Ninh Hòa. Rừng ngập mặn ven các cửa lạch và hệ sinh thái biển quanh vịnh Ninh Vân là đối tượng được chú ý bảo vệ khi phát triển du lịch.

Bản đồ Phường Đông Ninh Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Đông Ninh Hòa được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ninh Hòa trước đây

• Phường Hòa Thắng 26.822
• Phường Ninh Hòa 58.816
• Xã Bắc Ninh Hòa 32.329
• Xã Hòa Trí 26.638
• Xã Nam Ninh Hòa 31.293
• Xã Tân Định 40.481
• Xã Tây Ninh Hòa 17.540