Thuận Bắc là xã miền núi thuộc tỉnh Khánh Hòa, kế thừa trung tâm huyện Thuận Bắc cũ và là nơi có tháp Chăm Hòa Lai; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Lợi Hải, Bắc Phong và Phước Kháng của huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận cũ. Diện tích 137,2 km², dân số 25.744 người.
Tổng quan
Ngay bên quốc lộ 1, cách Phan Rang khoảng 25 km về phía bắc, ba ngọn tháp gạch Hòa Lai — một trong những cụm tháp Chăm cổ nhất còn lại — đánh dấu vùng đất của xã Thuận Bắc. Xã gồm Lợi Hải (huyện lỵ Thuận Bắc cũ), Bắc Phong và Phước Kháng, thuộc tỉnh Khánh Hòa từ 1/7/2025; trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Thuận Bắc cũ.
Diện tích 137,2 km², dân số 25.744 người, mật độ khoảng 188 người/km². Wikipedia tiếng Việt xếp Thuận Bắc là xã miền núi; huyện Thuận Bắc cũ có ba dân tộc chính là Kinh, Chăm và Raglai.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: tên tạm trong phương án tháng 4/2025 là xã Thuận Bắc 1; bản chốt giữ “Thuận Bắc”. Không xã cũ nào mang tên này — đây là tên huyện Thuận Bắc (lập theo Nghị định 84/2005/NĐ-CP ngày 7/7/2005), được trao cho xã chứa huyện lỵ cũ Lợi Hải.
Phân tích Hán Việt: Thuận là 順 — thuận theo, hòa thuận; Bắc là 北 — phương bắc. Huyện Thuận Bắc nằm ở phía đông bắc tỉnh Ninh Thuận; tên huyện mang chữ “Thuận” như trong tên tỉnh và chữ “Bắc” chỉ phương hướng. Bốn năm sau, huyện cực nam của tỉnh được đặt tên Thuận Nam (2009) theo cùng cấu trúc.
Bản thân tên Ninh Thuận xuất hiện năm 1832 thời Minh Mạng, với ý “yên ổn, hòa thuận”; chữ “Thuận” còn nối về trấn Thuận Thành (1697) và vùng Bình Thuận.
Tên các xã cũ: Lợi Hải mang đuôi “-Hải” như nhiều xã từng thuộc huyện Ninh Hải; Bắc Phong (lập năm 2005); Phước Kháng mang yếu tố “Phước” (福, phúc) giống nhiều xã của Ninh Thuận cũ, như các xã Phước Tân, Phước Bình, Phước Hòa của huyện Bác Ái.
Dễ nhầm: xã Hàm Thuận Bắc (tỉnh Lâm Đồng, trước là huyện Hàm Thuận Bắc của Bình Thuận) là đơn vị khác hẳn — chỉ trùng phần “Thuận Bắc”.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Công Hải ở phía bắc, Xuân Hải ở phía nam, Ninh Hải ở phía đông, Mỹ Sơn và Bác Ái Đông ở phía tây; cách vùng Cam Ranh khoảng 30 km.
Theo Wikipedia tiếng Việt, huyện Thuận Bắc cũ là huyện miền núi; suối Kiền Kiền chảy qua vùng này và nay Kiền Kiền cũng là tên một thôn của xã. Khí hậu thuộc vùng khô hạn đến bán khô hạn của Ninh Thuận cũ, nơi có lượng mưa thấp nhất cả nước, khoảng 700–800 mm mỗi năm.
Lịch sử
Cụm tháp Hòa Lai, xây khoảng thế kỷ IX, chứng tỏ vùng Ba Tháp từng là một trung tâm tín ngưỡng của Panduranga thời Chăm Pa. Tên thôn Ba Tháp lấy từ chính ba ngọn tháp này.
- 1977–1991 — vùng đất thuộc huyện Ninh Hải, tỉnh Thuận Hải; năm 1983 huyện lỵ Ninh Hải từng đặt tại thôn Ba Tháp.
- 2005 — lập hai xã mới Bắc Phong, Bắc Sơn; ngày 7/7/2005 Nghị định 84/2005/NĐ-CP tách sáu xã (Lợi Hải, Công Hải, Phước Chiến, Phước Kháng, Bắc Sơn, Bắc Phong) lập huyện Thuận Bắc, huyện lỵ tại Lợi Hải.
- 22/12/2016 — tháp Hòa Lai được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định 2499/QĐ-TTg).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 hợp nhất Bắc Phong, Phước Kháng, Lợi Hải thành xã Thuận Bắc; hiệu lực 1/7/2025, huyện Thuận Bắc chấm dứt hoạt động sau 20 năm.
Năm 2026 xã sắp xếp lại còn 11 thôn: Ấn Đạt, Ba Tháp, Bà Râu 1, Bà Râu 2, Đá Liệt, Gò Sạn, Kiền Kiền, Mỹ Nhơn, Phước Kháng, Suối Đá, Suối Le.
Dân cư – xã hội
Dân số 25.744 người (tính đến 31/12/2024), mật độ khoảng 188 người/km². Theo Wikipedia tiếng Việt, huyện Thuận Bắc cũ có ba dân tộc chính: Kinh, Chăm và Raglai; dân số toàn huyện cuối năm 2024 là 50.471 người, như vậy xã Thuận Bắc mới chiếm khoảng một nửa. Ninh Thuận cũ là địa bàn tập trung đông nhất người Raglai cả nước (58.911 người theo Tổng điều tra 2009, chiếm 48,2%).
Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Thuận Bắc cũ ở Lợi Hải.
Kinh tế
Tư liệu công bố riêng về kinh tế xã còn ít. Wikipedia nêu ở huyện Thuận Bắc cũ có trang trại điện gió Đầm Nại (xã Bắc Sơn cũ, nay thuộc xã Ninh Hải), bãi biển Bình Tiên (nay thuộc xã Công Hải) và khu di tích Ba Tháp (tháp Hòa Lai) — nằm trong xã Thuận Bắc mới. Ở cấp tỉnh, Ninh Thuận cũ được biết đến về nho, tỏi, hành tím, muối và tôm giống.
Xã nằm trên trục quốc lộ 1, đường sắt Bắc – Nam và cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo nối Phan Rang với Cam Ranh, Nha Trang.
Văn hóa
Tháp Hòa Lai ở thôn Ba Tháp, xây khoảng thế kỷ IX, là tiêu biểu cho “phong cách Hòa Lai” trong nghệ thuật kiến trúc Chăm và được Wikipedia mô tả là một trong những cụm tháp Chăm cổ nhất còn lại. Cụm có ba tháp; tháp trung tâm đã sụp tầng thứ nhất, nay chỉ còn nền. Ngày 22/12/2016, di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định 2499/QĐ-TTg).
Theo Wikipedia tiếng Việt, nhạc cụ của người Raglai gồm đàn bầu, kèn môi, đàn chapi, mã la, đàn đá, đàn salaken; các nhà nghiên cứu chia người Raglai thành hai nhóm Raglai Bắc và Raglai Nam, lấy quốc lộ 27 làm ranh giới.
Giao thông
Quốc lộ 1, đường sắt Bắc – Nam và cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo chạy qua vùng Thuận Bắc cũ. Từ trung tâm xã về phường Phan Rang khoảng 25 km, ra Nha Trang khoảng 80 km.
Hành chính
Địa chỉ: “…, xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa”. “Thuận Bắc” nay là tên xã; các xã cũ của huyện Thuận Bắc nằm ở bốn đơn vị khác nhau: xã Thuận Bắc (Lợi Hải, Bắc Phong, Phước Kháng), xã Công Hải (Công Hải, Phước Chiến) và xã Ninh Hải (Bắc Sơn).
Bản đồ Xã Thuận Bắc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Thuận Bắc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Lợi Hải | Huyện Thuận Bắc | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Xã Bắc Phong | Huyện Thuận Bắc | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Xã Phước Kháng | Huyện Thuận Bắc | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Thuận Bắc gồm những xã cũ nào?
Ba xã Lợi Hải, Bắc Phong và Phước Kháng của huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận cũ.
Tên Thuận Bắc có nghĩa là gì?
順北 — “Thuận” rút từ tên tỉnh Ninh Thuận, “Bắc” là phía bắc: vùng phía bắc đất Ninh Thuận. Tên lấy lại từ huyện Thuận Bắc (2005–2025).
Tháp Hòa Lai thuộc xã nào?
Thôn Ba Tháp, xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa (trước là xã Bắc Phong, huyện Thuận Bắc). Tháp xây khoảng thế kỷ IX, là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016.
Xã Thuận Bắc có phải Hàm Thuận Bắc?
Không. Hàm Thuận Bắc là xã thuộc tỉnh Lâm Đồng (vùng Bình Thuận cũ); Thuận Bắc là xã thuộc tỉnh Khánh Hòa (vùng Ninh Thuận cũ).
Xã Thuận Bắc rộng bao nhiêu?
137,2 km², dân số 25.744 người.
Cùng Huyện Thuận Bắc trước đây
- Xã Công Hải 14.727
- Xã Ninh Hải 31.115
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới