Lạc Dương là xã thuộc tỉnh Lâm Đồng, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ ba xã Đạ Sar, Đạ Nhim và Đạ Chais của huyện Lạc Dương cũ. Xã rộng 828,01 km², dân số 14.912 người – xã có diện tích lớn nhất tỉnh.
Tổng quan
Xã Lạc Dương chiếm gần trọn phần núi cao của cao nguyên Lâm Viên phía bắc Đà Lạt: đầu nguồn sông Đa Nhim, đỉnh Bidoup cao 2.287 m – nóc nhà của Lâm Đồng – và phần lớn Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà. Với 828,01 km², đây là xã rộng nhất tỉnh Lâm Đồng mới, nhưng chỉ có 14.912 người (31/12/2024), mật độ khoảng 18 người/km² – thuộc nhóm thưa dân nhất tỉnh.
Xã cách trung tâm Đà Lạt cũ khoảng 30 km về phía bắc. Trụ sở tạm đặt tại Trường THCS – THPT Đạ Nhim. Sau đợt sắp xếp thôn tháng 6/2026, xã có 7 thôn: Đạ Chais, Đạ Nhim, Đạ Sar, Đông Mang, Liêng Bông, Tiêng Liêng, Yù M'Nang. Huyện lỵ Lạc Dương cũ không nằm trong xã này mà đã nhập vào phường Lang Biang – Đà Lạt.
Tên gọi và ý nghĩa
Ba xã hợp thành đều mang tên gốc tiếng Cơ Ho bắt đầu bằng Đạ (Đạ Sar, Đạ Nhim, Đạ Chais). Theo Wikipedia tiếng Việt, trong ngôn ngữ các dân tộc bản địa vùng này đạ (da, dak) nghĩa là nước, suối – vì thế nhiều địa danh Lâm Đồng mở đầu bằng “Đạ”. Tên mới không chọn một trong ba tên ấy mà lấy lại tên huyện Lạc Dương – huyện đã kết thúc cùng ngày xã ra đời.
Tên Lạc Dương có từ trước 1975: năm 1958, khi lập tỉnh Tuyên Đức, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đặt quận Lạc Dương với ba tổng Phước Thọ, Đa Tân, Nhân Lạc, quận lỵ ở Bình Ninh (B'Neur). Tháng 11/1975 huyện giải thể, đến 14/3/1979 được lập lại theo Quyết định 116-CP và tồn tại tới 30/6/2025. Đây là tên Hán Việt đặt cho vùng người Thượng, không phải tên gốc Cơ Ho.
Về chữ, âm lạc có thể là 樂 (vui) hoặc 洛 (tên sông Lạc, như trong tên cố đô Lạc Dương của Trung Quốc); âm dương thường là 陽 (mặt trời, phía có nắng). Các nguồn đã tra không ghi chữ Hán của tên quận năm 1958 hay lý do chọn tên, nên không khẳng định nghĩa; nếu theo chữ 樂陽 thì thường hiểu là “vui dưới ánh mặt trời”.
Cả nước chỉ có một xã tên Lạc Dương, thuộc Lâm Đồng.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Yang Mao (tỉnh Đắk Lắk) ở phía bắc; phía tây giáp phường Lang Biang – Đà Lạt và xã Đam Rông 4; phía nam giáp các phường Lâm Viên – Đà Lạt, Xuân Trường – Đà Lạt và xã D'Ran; phía đông giáp các xã Bác Ái Tây, Nam Khánh Vĩnh, Tây Khánh Vĩnh của tỉnh Khánh Hòa.
Đây là vùng núi cao nhất cao nguyên Lâm Viên, nhiều đỉnh trên 2.000 m: Bidoup (2.287 m), Chư Yen Du (2.075 m), Hòn Giao (khoảng 2.010 m). Theo tài liệu của huyện Lạc Dương cũ, khoảng 88–89% diện tích huyện là rừng đầu nguồn, bảo vệ nguồn nước cho hệ thống sông Đa Nhim và các thủy điện. Địa hình gồm núi cao dốc, đồi bazan thấp hơn ở các khu dân cư, và thung lũng hẹp ven suối. Khí hậu mát lạnh quanh năm, nhiệt độ trung bình 18–22 °C.
Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, thành lập năm 2004, rộng khoảng 64.800 ha, có hơn 1.900 loài thực vật có mạch và hơn 14 trong số 33 loài cây lá kim của Việt Nam, như thông hai lá dẹt; động vật có chà vá chân đen, vượn đen má vàng, bò tót cùng nhiều loài chim đặc hữu. Năm 2015 vườn là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Langbiang được UNESCO công nhận.
Lịch sử
Kil Pla Gnol và ba xã “Đạ”
Thời Việt Nam Cộng hòa vùng này thuộc xã Kil Plagnol (tổng Nhân Lạc, quận Lạc Dương). Năm 1976 xã Kil Pla Gnol thuộc huyện Đơn Dương; năm 1979 được chuyển về huyện Lạc Dương mới lập. Ngày 28/3/1983, Quyết định 22-HĐBT tách một phần Kil Pla Gnol lập xã Đạ Chais, phần còn lại đổi tên thành xã Đạ Sar. Ngày 17/11/2004, Nghị định 189/2004/NĐ-CP lập xã Đạ Nhim trên 23.993 ha và 2.194 người tách từ Đạ Chais (Đạ Chais còn 34.117 ha, 1.560 người).
Sắp xếp năm 2025
Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Đạ Sar, Đạ Nhim, Đạ Chais thành xã Lạc Dương, hoạt động từ 1/7/2025. Lúc mới lập xã có 15 thôn; ngày 22/6/2026 HĐND xã ra Nghị quyết 13/NQ-HĐND sắp xếp còn 7 thôn.
Dân cư – xã hội
Dân cư thưa, sống thành các thôn dọc tỉnh lộ và thung lũng suối. Phần lớn là đồng bào Cơ Ho – chủ nhân lâu đời của cao nguyên Lâm Viên – sống xen với người Kinh và một số dân tộc khác đến sau. Nhiều tên thôn giữ âm Cơ Ho như Đông Mang, Liêng Bông, Tiêng Liêng, Yù M'Nang. Văn hóa cồng chiêng, lễ cúng theo mùa rẫy, rượu cần là một phần đời sống cộng đồng.
Trường THCS – THPT Đạ Nhim là cơ sở giáo dục lớn của xã và tạm là nơi đặt trụ sở; các thôn có điểm trường mầm non, tiểu học và trạm y tế kế thừa từ ba xã cũ. Do địa bàn rộng, đường sá đi lại giữa các thôn còn khó vào mùa mưa.
Kinh tế
Kinh tế chủ yếu là nông – lâm nghiệp. Trên đất bazan đồi thấp, người dân trồng cà phê, rau và cây ăn quả ôn đới; vùng thung lũng có đất phù sa trồng lúa nước, hoa màu. Lâm nghiệp giữ vai trò lớn: phần lớn diện tích là rừng phòng hộ và rừng đặc dụng, được giao khoán cho hộ dân quản lý, bảo vệ và hưởng tiền dịch vụ môi trường rừng. Thủy điện là ngành công nghiệp đáng kể trên đầu nguồn Đa Nhim. Du lịch sinh thái, trekking lên đỉnh Bidoup, thăm thác và hồ thủy điện đang hình thành.
Văn hóa – du lịch
- Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà và đỉnh Bidoup. Theo truyền thuyết Cơ Ho, “Bidoup” nghĩa là “người đang nằm”: người cháu lớn mãi, cao hơn cả cô (Núi Bà), nên được cô bảo nằm xuống kẻo chạm trời.
- Các thác và điểm cảnh được tài liệu huyện Lạc Dương cũ liệt kê: thác 7 tầng (Đạ Sar), thác Liêng Tưr (Đạ Chais), khu sinh thái Đạ Sar – thủy điện Đa Nhim Thượng.
- Văn hóa cồng chiêng của người Cơ Ho, thuộc Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh năm 2005.
Giao thông
Tỉnh lộ 723 nối Đà Lạt với Nha Trang (Khánh Hòa) đi qua vùng xã, là trục chính dẫn vào Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà (cách trung tâm Đà Lạt khoảng 50 km). Tỉnh lộ 722 – một phần đường Trường Sơn Đông – nối Đà Lạt với Đắk Lắk qua vùng núi phía bắc. Huyện lộ thị trấn Lạc Dương – Đạ Sar nối xã với phường Lang Biang.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi “thôn …, xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng”. Người dân ba xã Đạ Sar, Đạ Nhim, Đạ Chais cũ cần cập nhật địa chỉ trên giấy tờ theo thôn mới sau Nghị quyết 13/NQ-HĐND năm 2026. Lưu ý không nhầm với “thị trấn Lạc Dương” cũ, nay thuộc phường Lang Biang – Đà Lạt.
Bản đồ Xã Lạc Dương
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Lạc Dương được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đạ Sar | Huyện Lạc Dương | Tỉnh Lâm Đồng | toàn bộ |
| Xã Đạ Chais | Huyện Lạc Dương | Tỉnh Lâm Đồng | toàn bộ |
| Xã Đạ Nhim | Huyện Lạc Dương | Tỉnh Lâm Đồng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Lạc Dương gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ ba xã Đạ Sar, Đạ Nhim và Đạ Chais của huyện Lạc Dương cũ.
Tên Lạc Dương có nghĩa là gì?
Xã lấy lại tên huyện Lạc Dương, vốn có từ quận Lạc Dương thời 1958. Đây là tên Hán Việt, nhưng chưa thấy nguồn ghi chữ Hán gốc; nếu là 樂陽 thì thường hiểu là vui dưới ánh mặt trời.
Thị trấn Lạc Dương cũ có thuộc xã Lạc Dương không?
Không. Thị trấn Lạc Dương và xã Lát nhập vào phường Lang Biang – Đà Lạt; xã Lạc Dương chỉ gồm Đạ Sar, Đạ Nhim, Đạ Chais.
Xã Lạc Dương rộng bao nhiêu?
828,01 km², rộng nhất tỉnh Lâm Đồng; dân số 14.912 người (31/12/2024).
Núi cao nhất Lâm Đồng nằm ở đâu?
Đỉnh Bidoup (2.287 m) trong Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, vùng xã Lạc Dương.
Cùng Huyện Lạc Dương trước đây
- Phường Lang Biang - Đà Lạt 40.041
- Xã Đam Rông 4 17.184
← Toàn bộ 124 xã, phường của Lâm Đồng Tra tên xã cũ → mới