Tam Thanh là phường thuộc tỉnh Lạng Sơn, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở nhập nguyên trạng phường Tam Thanh và xã Hoàng Đồng của TP Lạng Sơn cũ. Diện tích 27,35 km², dân số 30.301 người.
Tổng quan
Quần thể danh thắng nổi tiếng nhất của đô thị Lạng Sơn — động Tam Thanh, động Nhị Thanh, núi Tô Thị và thành nhà Mạc — đều nằm trong phường Tam Thanh. Phường được lập năm 2025 bằng cách nhập nguyên trạng hai đơn vị: phường Tam Thanh cũ và xã Hoàng Đồng ở phía tây bắc thành phố Lạng Sơn cũ. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường đặt tại trụ sở cũ của xã Hoàng Đồng.
Diện tích 27,35 km² — nhỏ nhất trong bốn phường của tỉnh Lạng Sơn — nhưng mật độ cao nhất, khoảng 1.108 người/km² với 30.301 người. Phường là cửa ngõ phía tây bắc của trung tâm tỉnh, trên hướng đi Đồng Đăng và cửa khẩu Hữu Nghị.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: phường mới giữ tên phường Tam Thanh cũ, và tên phường cũ lấy theo động Tam Thanh — hang đá vôi có chùa Tam Thanh, thắng cảnh đã đi vào câu ca dao “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa / Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh”. Tên xã Hoàng Đồng không còn là tên đơn vị hành chính.
Phân tích Hán Việt: tam là 三 (ba). Âm thanh có nhiều chữ — 清 (trong, thanh khiết), 青 (xanh)… — và tư liệu tra được chưa ghi chữ Hán của tên động, nên chưa thể khẳng định chữ nào. Trong từ điển, cụm Tam Thanh là danh từ Đạo giáo chỉ ba vị thần tiên tối cao; chưa thấy tư liệu nói tên động lấy theo nghĩa này.
Nhất Thanh, Nhị Thanh, Tam Thanh: theo Wikipedia, khu danh thắng gồm ba động Nhất Thanh, Nhị Thanh, Tam Thanh. Động Nhị Thanh được Đốc trấn Ngô Thì Sĩ (1726–1780) khai thác thành thắng tích từ năm 1777; ông lấy đạo hiệu Nhị Thanh cư sĩ và để lại tập thơ Nhị Thanh động tập.
Tên xã cũ: Hoàng Đồng là tên tổng thuộc châu Thoát Lãng thời Nguyễn; khi lập châu Cao Lộc năm 1892, tổng Hoàng Đồng được cắt về châu mới.
Trùng tên: xã Tam Thanh ở tỉnh Thanh Hóa (vùng Quan Sơn cũ) cùng tên; ghi địa chỉ cần kèm “phường” và tên tỉnh.
Địa lý
Phường nằm ở rìa tây bắc lòng chảo Lạng Sơn, nơi các khối núi đá vôi trồi lên giữa vùng đất thấp. Trong lòng núi có hệ hang động karst: động Nhị Thanh dài khoảng 500 m với suối Ngọc Tuyền chảy xuyên qua, động Tam Thanh có hồ nước và nhiều khối thạch nhũ.
Theo mô tả ranh giới trên Wikipedia tiếng Việt, phía đông giáp phường Kỳ Lừa và phường Đông Kinh, phía nam giáp phường Lương Văn Tri, phía tây và bắc giáp các xã Khánh Khê, Đồng Đăng và Cao Lộc. Phần Hoàng Đồng cũ là đồi thấp, ruộng và các khu đô thị mới đang mở.
Khí hậu cận nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh.
Lịch sử
Thời Nguyễn, xã Hoàng Đồng thuộc tổng Trừ Trĩ, châu Thoát Lãng, phủ Tràng Định. Năm Thành Thái thứ 4 (1892), châu Cao Lộc được lập, trong đó có tổng Hoàng Đồng tách từ Thoát Lãng. Xã Hoàng Đồng thuộc huyện Cao Lộc tới ngày 30/8/1977 thì chuyển về thị xã Lạng Sơn.
Theo Đại Nam nhất thống chí, chùa Tam Thanh có từ thời Lê, thuộc xã Vĩnh Trại, châu Thoát Lãng; bia Ma Nhai trong động, khắc năm Vĩnh Trị thứ 2 (1677), ghi việc tôn tạo chùa. Năm 1777, Ngô Thì Sĩ được bổ làm Đốc trấn Lạng Sơn và mở mang động Nhị Thanh. Sau năm 1592, khi nhà Mạc mất Thăng Long, quý tộc Mạc Kính Cung cho đắp thành ở núi Vệ Sơn trấn giữ đường qua Lạng Sơn — nay là di tích thành nhà Mạc. Năm 1962, khu di tích danh thắng Tam Thanh (gồm chùa Tam Thanh, núi Tô Thị, thành nhà Mạc) được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Phường Tam Thanh được lập năm 1993, theo Wikipedia từ phường Quang Trung, một phần xã Hoàng Đồng và phần lớn xã Việt Thắng. Năm 2002 thị xã lên thành phố Lạng Sơn, Tam Thanh là một trong năm phường nội thị. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập phường Tam Thanh và xã Hoàng Đồng thành phường Tam Thanh mới, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Phường có 30.301 người, mật độ cao nhất trong bốn phường của tỉnh. Phần phường Tam Thanh cũ là khu phố liền kề trung tâm; phần Hoàng Đồng cũ đang chuyển từ làng ven đô thành các khu dân cư, khu đô thị mới. Lạng Sơn có bảy dân tộc chủ yếu (Nùng, Tày, Kinh, Dao, Sán Chay, Hoa, Mông); người Kinh của tỉnh tập trung chủ yếu ở đô thị và các trung tâm hành chính.
Đời sống tín ngưỡng gắn với các chùa trong hang động — Tam Thanh, Tam Giáo; chùa Tam Thanh mở hội chính ngày rằm tháng Giêng. Trường học các cấp và cơ sở y tế của trung tâm tỉnh nằm trong bán kính vài kilômét.
Kinh tế
Du lịch – dịch vụ gắn với khu danh thắng Nhị Thanh – Tam Thanh – Tô Thị – thành nhà Mạc là thế mạnh riêng của phường.
Hoàng Đồng cũ là vùng phát triển đô thị mới của trung tâm tỉnh, có khu đô thị Nam Hoàng Đồng và dự án khách sạn – sân golf Hoàng Đồng đã được điều chỉnh quy hoạch chi tiết. Đất nông nghiệp còn lại trồng lúa, rau màu cung cấp cho thị trường đô thị.
Văn hóa
- Động và chùa Tam Thanh — cửa hang cao chừng 8 m ở lưng chừng núi, lên bằng 30 bậc đá. Trong động có tượng A Di Đà màu trắng tạc nổi vào vách đá trong hình lá đề, cao 202 cm, mang phong cách nghệ thuật Lê – Mạc; hồ Âm Ti; vách phải khắc thơ Ngô Thì Sĩ; hệ thống văn bia nhiều thời kỳ. Tam Thanh được mệnh danh “Đệ nhất bát cảnh xứ Lạng”.
- Động Nhị Thanh — trên đường Nhị Thanh, dài khoảng 500 m, có suối Ngọc Tuyền; bên phải và cao hơn cửa động là chùa Tam Giáo thờ Phật Thích Ca, Khổng Tử, Lão Tử.
- Núi Tô Thị — gắn với truyền thuyết nàng Tô Thị bồng con chờ chồng hoá đá (“Vọng Phu”). Hòn đá Vọng Phu tự nhiên trên đỉnh núi bị vỡ năm 1991; sau đó một tượng xi măng được đưa lên thay thế. Nguyễn Du có bài thơ chữ Hán vịnh đá Vọng Phu.
- Thành nhà Mạc — một trong số ít di tích còn lại của thời Mạc, cùng núi Tô Thị được xem là hai di tích tiêu biểu của Lạng Sơn.
Câu ca dao “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa / Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh” được in trong sách giáo khoa và gắn với quần thể này.
Du lịch
Theo Wikipedia, gần núi Tô Thị có các điểm tham quan như chợ Kỳ Lừa ở phường Kỳ Lừa, đền Kỳ Cùng ở phường Đông Kinh, chùa Thành và chùa Tiên ở phường Lương Văn Tri.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: số nhà, đường/khối…, phường Tam Thanh, tỉnh Lạng Sơn. Người dân Hoàng Đồng cũ không ghi “xã Hoàng Đồng, thành phố Lạng Sơn” nữa; thủ tục làm tại phường Tam Thanh, trụ sở ở vị trí UBND xã Hoàng Đồng cũ.
Bản đồ Phường Tam Thanh
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Tam Thanh được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Tam Thanh | Thành phố Lạng Sơn | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Hoàng Đồng | Thành phố Lạng Sơn | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Phường Tam Thanh gồm những đơn vị cũ nào?
Phường Tam Thanh và xã Hoàng Đồng của thành phố Lạng Sơn cũ, nhập nguyên trạng theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Tam Thanh có nghĩa là gì?
Phường lấy tên theo động và chùa Tam Thanh; khu danh thắng gồm ba động Nhất Thanh, Nhị Thanh, Tam Thanh. Trong từ điển, Tam Thanh là danh từ Đạo giáo chỉ ba vị thần tối cao, nhưng chưa có tư liệu xác nhận tên động lấy theo nghĩa đó.
Động Tam Thanh, Nhị Thanh, núi Tô Thị thuộc phường nào?
Đều thuộc phường Tam Thanh, tỉnh Lạng Sơn, cùng thành nhà Mạc.
Động Nhị Thanh gắn với ai?
Với Ngô Thì Sĩ (1726–1780), Đốc trấn Lạng Sơn từ năm 1777, người khai thác động thành thắng tích; ông có đạo hiệu Nhị Thanh cư sĩ.
Xã Hoàng Đồng nay thuộc đâu?
Xã Hoàng Đồng nhập vào phường Tam Thanh từ 1/7/2025; trụ sở phường đặt tại trụ sở cũ của xã Hoàng Đồng.
Cùng Thành phố Lạng Sơn trước đây
- Phường Đông Kinh 50.436
- Phường Kỳ Lừa 41.624
- Phường Lương Văn Tri 23.136
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới