Xã Khánh Khê

Tổng quan

Khánh Khê là một trong số ít xã của Lạng Sơn được ghép từ hai huyện cũ khác nhau: phần phía tây là xã Khánh Khê của huyện Văn Quan (bản thân đã mở rộng cuối năm 2024 khi nhận thêm Đồng Giáp và Tràng Các), phần phía đông là hai xã Xuân Long và Bình Trung của huyện Cao Lộc. Xã nằm kề khu đô thị trung tâm tỉnh, trên đường sông Kỳ Cùng chảy từ thành Lạng Sơn về phía tây bắc.

Xã rộng 93,64 km², dân số 13.373 người, mật độ khoảng 143 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Khánh Khê.

Đây là vùng của người Nùng và Tày với hát lượn, sli, then và hội Lồng tồng; một phần địa bàn nằm trong phạm vi Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Khánh Khê của huyện Văn Quan cũ — đơn vị lớn nhất trong ba xã hợp thành (đã gồm cả Đồng Giáp, Tràng Các từ 1/12/2024). Tên Xuân Long và Bình Trung không còn là tên đơn vị hành chính.

Phân tích Hán Việt: “Khánh” thường ứng với chữ 慶, nghĩa là mừng, việc vui, phúc lành (như trong “quốc khánh”, “khánh thành”). “Khê” là 溪 — khe suối, dòng nước nhỏ chảy giữa núi. Hiểu theo chữ, Khánh Khê là “dòng suối mừng vui” hay “khe suối có phúc”. Âm “khánh” còn có chữ 磬 (cái khánh — nhạc khí bằng đá), nhưng trong tên đất, chữ 慶 mang nghĩa cát tường là cách hiểu phổ biến hơn; chưa tìm thấy văn bản gốc ghi chữ Hán của tên xã.

Tên các xã cũ: Xuân Long ra đời sau năm 1945 khi hai xã Thượng Lạc và Tràng Quế (thuộc tổng Tràng Quế) hợp lại; tên gồm hai chữ tốt lành Xuân (mùa xuân) và Long (thịnh vượng hoặc rồng), không lấy chữ của tên xã cũ nào. Bình Trung từ năm 2020 bao gồm cả xã Song Giáp. Năm thôn của Xuân Long đều mang chữ “Long”: Long Thượng, Long Giang, Long Sơn, Long Quế, Long Tràng.

Trong cả nước chỉ có một xã mang tên Khánh Khê.

Địa lý

Phía bắc xã giáp Đồng Đăng; phía nam giáp Tân Đoàn; phía đông giáp các phường Tam Thanh và Lương Văn Tri; phía tây giáp các xã Hoàng Văn Thụ, Điềm He và Yên Phúc.

Sông Kỳ Cùng — con sông chính của Lạng Sơn, chảy ngược hướng đông nam – tây bắc sang Trung Quốc — đi qua Khánh Khê sau khi rời khu đô thị trung tâm. Địa hình chủ yếu là đồi núi thấp xen khe dọc và ruộng bậc thang; ở vùng Xuân Long cũ có suối Nà Lìn và suối Nà Péc cấp nước cho đồng ruộng. Đất chủ yếu là đất feralit trên nền đá; mùa đông có ngày nhiệt độ xuống thấp, sương muối, băng giá; lượng mưa năm vào khoảng 1.300–1.400 mm, tập trung từ tháng 5 đến tháng 9.

Lịch sử

Ba phần đất của Khánh Khê có lịch sử hành chính khác nhau:

• Vùng Xuân Long: theo sách Tên làng xã và địa dư Bắc Kỳ (đầu thế kỷ 20), vốn là hai xã Thượng Lạc và Tràng Quế thuộc tổng Tràng Quế, châu Ôn. Năm 1917 chính quyền Pháp lập châu Điềm He, trong đó có tổng Tràng Quế của châu Ôn. Sau Cách mạng tháng Tám, hai xã hợp thành xã Xuân Long, thuộc huyện Cao Lộc.
• Vùng Bình Trung: Bình Trung và Song Giáp trước thuộc huyện Văn Lãng (Văn Uyên cũ); ngày 10/6/1981 chuyển về huyện Cao Lộc. Từ 1/1/2020, Song Giáp nhập vào Bình Trung (Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14).
• Vùng Khánh Khê: thuộc huyện Văn Quan từ khi huyện được tái lập năm 1964 (hợp huyện Điềm He với sáu xã của huyện Bằng Mạc). Ngày 1/12/2024, theo Nghị quyết 1246/NQ-UBTVQH15, hai xã Đồng Giáp và Tràng Các nhập vào Khánh Khê.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 hợp Xuân Long, Bình Trung (Cao Lộc) và Khánh Khê (Văn Quan) thành xã Khánh Khê, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Hơn 13 nghìn người, phần lớn là người Nùng và Tày. Ở Xuân Long cũ, tư liệu địa phương ghi người Nùng chiếm đa số, sống ở tất cả các thôn; người Tày ít hơn. Các bản thường hình thành từ vài dòng họ, trong đó một hai họ lớn có công khai phá đất lập bản giữ vai trò uy tín — như họ Vi ở Nà Lìn, họ Lý ở Nưa Muồn, họ Hoàng ở Nà Ca.

Xã giáp hai phường trung tâm tỉnh là Tam Thanh và Lương Văn Tri. Trường học, trạm y tế bố trí theo các cụm xã cũ.

Kinh tế

Nông nghiệp vẫn là nền tảng: lúa trên ruộng bậc thang và ruộng ven suối, ngô, rau màu, cây ăn quả; trồng rừng thông, keo, hồi. Mùa đông giá rét, sương muối là khó khăn thường gặp với cây trồng và vật nuôi.

Theo Quyết định 138/2008/QĐ-TTg, Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn bao gồm một phần xã Khánh Khê.

Văn hóa

Hội Lồng tồng (hội xuống đồng) ở Xuân Long cũ tổ chức ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch, chủ yếu ở thôn Nà Lìn và Bản Tàn, với múa sư tử, múa võ, kéo co và hát đối đáp suốt đêm. Lễ miếu ngày 2/3 và lễ đình ngày 1/4 âm lịch là dịp các gia đình mời thầy mo làm lễ tạ thần, cầu mùa.

Xưa vùng này có các đình Nà Lìn, Nà Vài (thôn Bản Tàn) và Nưa Muồn; đình Nà Vài xây đầu thế kỷ 20, tường trình đất, mái ngói âm dương, thờ thần Hoàng Quý Minh — người được kể là đã khai phá đất này, dạy dân chăn nuôi trồng trọt khoảng 400 năm trước. Các đình bị hủy hoại trong chiến tranh và chưa được dựng lại. Mỗi thôn có miếu thờ Thổ công.

Người Tày hát lượn trong hội xuân và đám cưới (đối đáp giữa bà đưa dâu và ông quan làng); người Nùng hát sli với các lối xướng sli, đơn sli, đồng sli; hát then có mặt trong lễ mừng nhà mới, cầu an, chúc thọ.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Khánh Khê, tỉnh Lạng Sơn. Người dân Xuân Long, Bình Trung (Cao Lộc cũ) và Khánh Khê, Đồng Giáp, Tràng Các (Văn Quan cũ) làm thủ tục tại UBND xã Khánh Khê.

Bản đồ Xã Khánh Khê

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Khánh Khê được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Cao Lộc, Huyện Văn Quan trước đây

• Phường Đông Kinh 50.436
• Phường Kỳ Lừa 41.624
• Xã Ba Sơn 10.416
• Xã Cao Lộc 6.920
• Xã Công Sơn 6.506
• Xã Điềm He 11.340
• Xã Đồng Đăng 24.976
• Xã Tân Đoàn 10.589
• Xã Tri Lễ 10.071
• Xã Văn Quan 9.955
• Xã Yên Phúc 16.585