Điềm He là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, ở phía đông bắc vùng Văn Quan cũ, quê hương của Lương Văn Tri; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Điềm He, Trấn Ninh và Liên Hội. Diện tích 103,12 km², dân số 11.340 người.
Tổng quan
Cái tên Điềm He từng là tên một châu, rồi một huyện của Lạng Sơn trong nửa đầu thế kỷ XX, trước khi nhường chỗ cho tên Văn Quan năm 1964. Từ 1/1/2020 tên ấy được dùng lại cho một xã, và từ 1/7/2025, xã Điềm He của tỉnh Lạng Sơn được mở rộng bằng cách hợp thêm hai xã Trấn Ninh và Liên Hội. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND đặt tại trụ sở cũ của xã Điềm He.
Xã có diện tích 103,12 km², dân số 11.340 người, mật độ khoảng 110 người/km². Thôn Bản Hẻo của xã là quê của Lương Văn Tri (1910–1941), chỉ huy đội du kích Bắc Sơn — người được đặt tên cho một phường trung tâm của tỉnh lỵ Lạng Sơn.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Điềm He — nhưng bản thân xã Điềm He trước 2025 chỉ mới có từ 1/1/2020, khi Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 lập xã từ hai xã Văn An, Song Giang và một phần xã Vĩnh Lại. Danh sách 23 xã của huyện Văn Quan khi tái lập năm 1964 (theo Wikipedia) không có xã nào tên Điềm He; tên này trước đó là tên châu, rồi huyện. Như vậy năm 2019 tên châu – huyện cũ được dùng lại cho một đơn vị cấp xã, và năm 2025 tiếp tục được giữ.
Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 19/12/1917 chính quyền thuộc địa lập châu Điềm He gồm phần đất của huyện Văn Quan đã nhập vào châu Văn Uyên năm 1894, thêm xã Nhân Lý của châu Văn Uyên và tổng Tràng Quế của châu Ôn. Sau 1945 châu thành huyện Điềm He. Ngày 16/12/1964, Quyết định 177-CP hợp huyện Điềm He với 6 xã của huyện Bằng Mạc để tái lập huyện Văn Quan, tên Điềm He thôi là tên huyện. Quê Lương Văn Tri được Wikipedia ghi là “Bản Hẻo, xã Mỹ Liệt, tổng Mỹ Liệt, châu Điềm He”; Mỹ Liệt cũng là tên một trong 9 tổng của huyện Văn Quan thời Nguyễn.
Về âm: từ điển wiki.ngonngu.com không có chữ Hán Việt nào cho âm “he”; âm “điềm” chỉ có vài chữ ít dùng. Chưa tra được nguồn giải thích nghĩa hay gốc ngôn ngữ của tên Điềm He, nên bài không suy diễn, kể cả từ chữ “điềm” (điềm báo) trong tiếng Việt.
Tên các xã cũ: âm “trấn” trong Trấn Ninh có chữ 鎮 (trấn, thị trấn, trấn giữ); từ điển nhà có mục Trấn Ninh ghi đây là một xã của huyện Văn Quan. Liên Hội là tên đặt năm 2019 cho xã gộp từ Phú Mỹ, Việt Yên, Vân Mộng — không mang chữ nào của ba tên cũ; âm “liên” có chữ 聯 (nối liền), âm “hội” có 會 (họp, tụ hội). Chưa tra được văn bản giải thích lý do chọn tên.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Điềm He.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Hoàng Văn Thụ và Khánh Khê ở phía đông; Văn Quan, Tân Văn và Hội Hoan ở phía tây; Yên Phúc ở phía nam; Văn Lãng và Na Sầm ở phía bắc.
Theo bài Wikipedia về hang Thẩm Khuyên, vùng này có dãy núi đá vôi mang tên Điềm He – Bình Gia, kéo dài tới núi Phia Gà ở xã Tân Văn. Wikipedia mô tả khí hậu Lạng Sơn cận nhiệt đới ẩm, phân mùa rõ; lượng mưa năm 1.200–1.600 mm, thấp nhất Bắc Bộ, khu vực từ thành phố Lạng Sơn sang Đình Lập thường dưới 1.400 mm.
Lịch sử
- Trước 1894: thuộc châu (từ 1834 là huyện) Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.
- 1917: lập châu Điềm He; sau 1945 là huyện Điềm He.
- 16/12/1964: huyện Điềm He cùng 6 xã của huyện Bằng Mạc hợp thành huyện Văn Quan.
- 21/11/2019: Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/1/2020) lập xã Liên Hội từ toàn bộ xã Phú Mỹ (17,76 km², 853 người), Việt Yên (8,01 km², 1.061 người) và Vân Mộng (10,95 km², 1.314 người); lập xã Điềm He từ 10,41 km² và 1.071 người (ba thôn) của xã Vĩnh Lại, toàn bộ xã Văn An (10,55 km², 2.502 người) và xã Song Giang (12,31 km², 1.252 người). Sau sắp xếp, Liên Hội rộng 36,72 km² với 3.228 người; Điềm He rộng 33,27 km² với 4.825 người.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Trấn Ninh, Liên Hội và Điềm He thành xã Điềm He; hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy, xã Điềm He ngày nay trải trên đất của bảy xã thời trước 2020: Trấn Ninh, Phú Mỹ, Việt Yên, Vân Mộng, Văn An, Song Giang và một phần Vĩnh Lại. Trong kháng chiến chống Pháp, ba xã Trấn Ninh, Liên Hội, Điềm He cùng nằm trong danh sách các xã Văn Quan được đề nghị công nhận vùng an toàn khu (hội thảo khoa học năm 2022).
Dân cư – xã hội
Với 11.340 người, Điềm He là xã đông dân thứ hai trong bốn xã vùng Văn Quan cũ, sau Yên Phúc. Theo Wikipedia, huyện Văn Quan cũ năm 2019 có 54.202 người trên 550 km²; ở cấp tỉnh, người Nùng chiếm khoảng 43% dân số, người Tày khoảng 35%.
Trường THPT Lương Văn Tri ở xã Văn Quan bên cạnh mang tên người con của thôn Bản Hẻo.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là nền tảng. Theo cổng thông tin xã Văn Quan, xã cũ Liên Hội nằm trong vùng trồng hoa hồi chủ lực của Văn Quan, cùng Yên Phúc, Bình Phúc, An Sơn, Tràng Phái, Tân Đoàn. Hồi Văn Quan được dùng làm gia vị, dược liệu. Ở cấp tỉnh, theo Wikipedia, hồi là cây có giá trị kinh tế cao nhất của Lạng Sơn; hồi và tinh dầu hồi được xuất khẩu sang Ấn Độ, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hà Lan.
Văn hóa
Lương Văn Tri (17/8/1910 – 29/9/1941), bí danh Huy còm, người Tày, sinh ở Bản Hẻo. Năm 1926 ông cùng Hoàng Văn Thụ lập nhóm thanh niên yêu nước ở thị xã Lạng Sơn; năm 1933 tốt nghiệp trường quân sự Hoàng Phố (Trung Quốc); 1939–1940 là Xứ ủy viên, rồi Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ; sau tháng 11/1940 chỉ huy đội du kích Bắc Sơn, từ tháng 5/1941 là chỉ huy phó Cứu quốc quân. Bị Pháp bắt tháng 8/1941, ông hy sinh tại nhà tù Cao Bằng. Ở quê ông có khu lưu niệm, đền thờ; tên ông được đặt cho trường THPT ở xã Văn Quan, một con đường và phường Lương Văn Tri ở trung tâm tỉnh.
Danh sách đặc sản vùng Văn Quan trên cổng thông tin xã Văn Quan gồm: thịt lợn quay giòn bì thơm mùi lá mắc mật; khau nhục hầm với húng lìu, ngũ vị hương, mật ong; xôi trám làm khoảng tháng 8 âm lịch; xôi lá sau sau nhuộm đen; bánh ngải nhân vừng đường; bánh sì tải (pẻng tải) từ bột nếp và lá gai; khẩu sli nếp rang đường mía.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Điềm He, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Trấn Ninh, Liên Hội, Điềm He làm thủ tục tại UBND xã Điềm He (trụ sở cũ của xã Điềm He).
Bản đồ Xã Điềm He
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Điềm He được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Điềm He | Huyện Văn Quan | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Trấn Ninh | Huyện Văn Quan | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Liên Hội | Huyện Văn Quan | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Điềm He mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ ba xã Trấn Ninh, Liên Hội và Điềm He của huyện Văn Quan cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Điềm He có nghĩa là gì?
Là tên châu Điềm He (lập 1917), sau là huyện Điềm He đến năm 1964. Từ điển không có chữ Hán Việt cho âm “he”; nghĩa và gốc ngôn ngữ của tên chưa tra được.
Quê Lương Văn Tri ở đâu?
Ở Bản Hẻo, xưa thuộc xã Mỹ Liệt, tổng Mỹ Liệt, châu Điềm He; nay là thôn Bản Hẻo, xã Điềm He, tỉnh Lạng Sơn.
Xã Liên Hội cũ được lập từ những xã nào?
Từ ba xã Phú Mỹ, Việt Yên và Vân Mộng theo Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14, hiệu lực 1/1/2020; năm 2025 nhập vào xã Điềm He.
Diện tích và dân số xã Điềm He là bao nhiêu?
103,12 km² và 11.340 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Văn Quan trước đây
- Xã Khánh Khê 13.373
- Xã Tân Đoàn 10.589
- Xã Tri Lễ 10.071
- Xã Văn Quan 9.955
- Xã Yên Phúc 16.585
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới