Xã Tân Văn

Tổng quan

Trong lòng núi Phia Gà thuộc bản Còn Nưa có một cái hang đã giữ lại răng hóa thạch của người cổ và loài vượn khổng lồ Gigantopithecus từ khoảng 250 nghìn năm trước. Hang ấy — Thẩm Khuyên — là lý do tên xã Tân Văn của tỉnh Lạng Sơn xuất hiện trong sách khảo cổ học Việt Nam.

Xã Tân Văn hiện nay được lập từ 1/7/2025, gộp ba xã Hồng Thái, Bình La và Tân Văn của huyện Bình Gia cũ. Diện tích 112,06 km², dân số 9.497 người, mật độ khoảng 85 người/km² — đông thứ hai trong vùng Bình Gia cũ sau xã Bình Gia. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Hồng Thái.

Xã nằm trên trục quốc lộ 1B, là cửa ngõ phía đông nam của vùng Bình Gia khi đi từ Văn Quan lên.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tân Văn cũ — xã có di tích quốc gia hang Thẩm Khuyên. Hai tên Hồng Thái và Bình La không còn là tên đơn vị hành chính. Trụ sở xã mới lại đặt ở trụ sở cũ của xã Hồng Thái, tức tên gọi và nơi đặt trụ sở được chọn riêng; chưa tra được văn bản của tỉnh nêu lý do.

Âm Hán Việt: theo từ điển wiki.ngonngu.com, âm “tân” có các chữ 新 (mới), 辛 (cay), 賓 (khách)…; âm “văn” có 文 (văn chương, văn hóa), 聞 (nghe)… Chưa tra được văn bản ghi chữ Hán của tên xã, nên bài này chỉ nêu nghĩa từ điển của từng âm, không gán nghĩa cho cả tên. Từ điển nhà có mục Tân Văn, ghi một xã cùng tên thuộc huyện Lâm Hà (Lâm Đồng).

Lịch sử tên: chưa tra được năm xã Tân Văn được lập hay đặt tên. Tên xã xuất hiện trong mọi danh sách đơn vị hành chính của huyện Bình Gia mà Wikipedia ghi lại (18 xã và 1 thị trấn trước 2025), cùng với Hồng Thái và Bình La. Tên hang Thẩm Khuyên trong xã mang yếu tố “thẩm” mà Wikipedia dùng cho nhiều hang của vùng (Thẩm Khuyên, Thẩm Hai).

Trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã sau sắp xếp 2025 chỉ có một xã Tân Văn — xã ở Lạng Sơn.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Hồng Phong và Hội Hoan ở phía bắc, Hưng Vũ và Tri Lễ ở phía nam, Điềm He và Văn Quan ở phía đông, Bình Gia và vùng Bắc Sơn ở phía tây.

Địa hình là dải núi đá vôi karst xen thung lũng và đồi đất. Wikipedia ghi huyện Bình Gia cũ có hệ thống hang động phong phú, nêu tên các hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai và Kéo Lèng (bài riêng về Thẩm Khuyên lại ghi Kéo Lèng là tên khác của chính hang này). Ruộng nước nằm dưới các thung lũng hẹp, khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh.

Lịch sử

Thời tiền sử. Theo Wikipedia, năm 1906 nhà khảo cổ Pháp Henri Mansuy phát hiện và khai quật các hang ở đây, từ đó lập ra văn hóa Bắc Sơn; hiện vật gồm công cụ đá và đồ gốm hậu kỳ đồ đá mới; về sau ông cùng Madeleine Colani tìm thêm hiện vật và di cốt người. Năm 1964, Viện Khảo cổ học phối hợp chuyên gia Đức khai quật, thu nhiều răng hóa thạch động vật và người, trong đó có răng vượn khổng lồ Gigantopithecus. Năm 1993, đoàn cổ sinh học Mỹ – Úc lấy mẫu trầm tích, xác định niên đại khoảng 250 nghìn năm, thuộc trung kỳ Pleistocen.

Hành chính. Vùng đất thuộc châu Văn Quan cho đến năm 1894, khi châu Bình Gia được tách lập; sau 1945 thuộc huyện Bình Gia, 1975–1978 thuộc tỉnh Cao Lạng. Ba xã Hồng Thái, Bình La, Tân Văn tồn tại song song cho đến đợt sắp xếp 2025; đợt 2019–2020 không đụng tới ba xã này.

• 16/12/1993: Quyết định 2015 QĐ/BT xếp hạng hang Thẩm Khuyên là di tích lịch sử cấp quốc gia.
• 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số các xã Hồng Thái, Bình La và Tân Văn thành xã Tân Văn; hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 9.497 người. Wikipedia ghi huyện Bình Gia cũ có các dân tộc Kinh, Nùng, Tày, Dao, Hoa; ở cấp tỉnh, người Nùng chiếm khoảng 43% và người Tày khoảng 35% dân số Lạng Sơn.

Trường THPT Bình Gia nằm ở xã Bình Gia bên cạnh.

Kinh tế

Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp. Rừng hồi và rừng trồng là nguồn thu đáng kể của vùng Bình Gia – Văn Quan.

Nằm trên quốc lộ 1B giúp nông sản của xã đi thuận tiện về xã Bình Gia và thành phố Lạng Sơn.

Văn hóa

Hang Thẩm Khuyên là hang karst trên núi Phia Gà, bản Còn Nưa, cách quốc lộ 1B khoảng 100 m, cách trung tâm Bình Gia khoảng 7 km về phía đông nam và cách thành phố Lạng Sơn khoảng 68 km. Hiện vật khai quật được lưu giữ tại Viện Khảo cổ học ở Hà Nội.

Sinh hoạt văn hóa của người Tày, Nùng ở xã theo nhịp chung của xứ Lạng: lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) đầu xuân — theo Wikipedia, ở xã Bình Gia bên cạnh lễ này họp vào tháng Giêng, kéo dài một đến hai ngày. Wikipedia liệt kê ẩm thực đặc trưng của huyện Bình Gia cũ gồm lợn quay, vịt quay, khâu nhục, bánh giầy, bánh chưng dài, món quay ướp lá mắc mật.

Giao thông

Quốc lộ 1B chạy qua xã, nối về xã Văn Quan và thành phố Lạng Sơn ở phía đông nam, về xã Bình Gia ở phía tây bắc. Đường liên xã nối các thôn của ba xã cũ với trục quốc lộ.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Hồng Thái, Bình La, Tân Văn làm thủ tục tại UBND xã Tân Văn, đặt ở trụ sở cũ của xã Hồng Thái.

Bản đồ Xã Tân Văn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Văn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bình Gia trước đây

• Xã Bình Gia 15.008
• Xã Hoa Thám 6.131
• Xã Hồng Phong 6.885
• Xã Quý Hòa 3.001
• Xã Thiện Hòa 6.771
• Xã Thiện Long 5.774
• Xã Thiện Thuật 7.305