Xã Quý Hòa

Tổng quan

Chỉ hơn ba nghìn người trên một vùng đồi núi rộng hơn 130 km²: xã Quý Hòa là xã ít dân nhất trong tám xã thuộc vùng Bình Gia cũ của tỉnh Lạng Sơn, mật độ khoảng 23 người/km² — chưa bằng một phần tư mức bình quân toàn tỉnh (khoảng 106 người/km²). Xã được lập từ 1/7/2025 trên cơ sở hai xã Quý Hòa và Vĩnh Yên, trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND đặt tại trụ sở cũ của xã Quý Hòa.

Xã nằm ở góc tây bắc vùng Bình Gia cũ; theo Wikipedia, phía tây xã giáp tỉnh Thái Nguyên. Từ năm 2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, tỉnh Thái Nguyên mới gồm hai tỉnh cũ Bắc Kạn và Thái Nguyên.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên xã Quý Hòa cũ; tên xã cũ Vĩnh Yên không còn là tên đơn vị hành chính. Theo Wikipedia, cả Quý Hòa và Vĩnh Yên đều đã có trong danh sách 19 xã của huyện Bình Gia sau năm 1975 (thời huyện thuộc tỉnh Cao Lạng) và giữ nguyên đến năm 2025. Chưa tra được văn bản ghi năm lập, năm đặt tên hay lý do chọn tên Quý Hòa.

Âm Hán Việt: theo từ điển wiki.ngonngu.com, âm “quý” có các chữ 貴 (quý giá, đắt), 季 (mùa, quý trong năm), 癸 (can Quý), 愧 (hổ thẹn); âm “hòa” có 和 (hòa bình, hòa thuận) và 禾 (cây lúa). Âm “vĩnh” trong tên xã cũ Vĩnh Yên chỉ có một chữ trong từ điển: 永 (lâu dài, mãi mãi). Chưa tra được văn bản ghi chữ Hán của tên xã, nên bài này chỉ nêu nghĩa từ điển của từng âm, không gán nghĩa cho cả tên.

Trùng tên và dễ nhầm: trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay chỉ có một xã Quý Hòa. Tên xã cũ Vĩnh Yên trùng với phường Vĩnh Yên của tỉnh Phú Thọ, lập năm 2025 từ các phường Đồng Tâm, Hội Hợp, Tích Sơn và xã Thanh Trù của thành phố Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc cũ) — hai địa danh khác nhau.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Tân Tiến (vùng Tràng Định cũ) ở phía bắc, Thiện Hòa và Hồng Phong ở phía nam, Hoa Thám ở phía đông và tỉnh Thái Nguyên ở phía tây.

Ở quy mô vùng, huyện Bình Gia cũ giáp huyện Na Rì (tỉnh Bắc Kạn cũ) và huyện Võ Nhai (tỉnh Thái Nguyên cũ) ở phía tây, giáp huyện Tràng Định ở phía bắc — Quý Hòa nằm ở góc nơi hai hướng giáp ranh ấy gặp nhau. Địa hình đồi núi, khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi phía Bắc, mùa đông lạnh; Wikipedia ghi nhiệt độ trung bình năm của Lạng Sơn khoảng 17–23 °C, lượng mưa 1.200–1.600 mm, thuộc loại thấp nhất Bắc Bộ. Sông ngòi trong vùng Bình Gia chủ yếu là suối nhỏ.

Lịch sử

Theo Wikipedia, vùng đất Bình Gia thuộc huyện Văn Quan thời Nguyễn; năm 1894 huyện Văn Quan giải thể, một phần đất lập châu Bình Gia, sau Cách mạng tháng Tám thành huyện Bình Gia. Sau năm 1975 huyện thuộc tỉnh Cao Lạng; ngày 29/12/1978 trở lại tỉnh Lạng Sơn.

Quý Hòa và Vĩnh Yên là hai xã riêng trong suốt giai đoạn 1975–2025; đợt sắp xếp 2019–2020 (Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14) chỉ điều chỉnh thị trấn Bình Gia, không đụng tới hai xã này.

• 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số xã Vĩnh Yên và xã Quý Hòa thành xã Quý Hòa.
• 1/7/2025: xã mới hoạt động, cấp huyện chấm dứt trên toàn quốc.

Dân cư – xã hội

Xã có 3.001 người, mật độ khoảng 23 người/km², thấp nhất trong vùng Bình Gia cũ — so với mức khoảng 50 người/km² của cả huyện Bình Gia năm 2019 (52.689 người trên 1.047,3 km², theo Wikipedia). Wikipedia ghi các dân tộc của huyện cũ gồm Kinh, Nùng, Tày, Dao và Hoa. Ở cấp tỉnh, theo số liệu dẫn trong bài Lạng Sơn của Wikipedia, người Nùng chiếm khoảng 43% dân số, người Tày khoảng 35%, người Kinh khoảng 15% và người Dao khoảng 3,5%.

Hai trường trung học phổ thông của vùng Bình Gia cũ là THPT Pác Khuông ở xã Thiện Thuật và THPT Bình Gia ở xã Bình Gia.

Kinh tế

Kinh tế xã dựa vào nông – lâm nghiệp. Rừng vùng Bình Gia, theo Wikipedia, nổi tiếng với cây hồi và cây mắc mật. Hồi là cây có giá trị kinh tế cao nhất của Lạng Sơn: năm 2025 diện tích hồi toàn tỉnh ước 36.224,5 ha, sản lượng khoảng 17.271,82 tấn; hồi và tinh dầu hồi được xuất khẩu sang Ấn Độ, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hà Lan.

Quốc lộ 279 nối trung tâm Bình Gia với huyện Na Rì (Bắc Kạn cũ). Hai chợ phiên gần xã nhất trong ba chợ chính của vùng Bình Gia là chợ Pác Khuông (xã Thiện Thuật, họp ngày 5, 10, 15, 20, 25, 30 âm lịch) và chợ Văn Mịch (xã Hồng Phong, họp ngày 3, 8, 13, 18, 23, 28 âm lịch).

Văn hóa

Người Tày ở vùng Bình Gia có lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) vào tháng Giêng — lễ cầu mùa màng bội thu, tổ chức ngay trên thửa ruộng được coi là tốt nhất bản. Wikipedia mô tả mỗi gia đình bày một mâm cỗ ngoài đồng, có đĩa xôi ngũ sắc và quả còn khâu bằng vải màu.

Ẩm thực theo nếp Lạng Sơn: lợn quay, vịt quay ướp lá mắc mật, khâu nhục, bánh giầy, bánh chưng dài.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Quý Hòa, tỉnh Lạng Sơn. Người dân hai xã cũ Vĩnh Yên và Quý Hòa làm thủ tục tại UBND xã Quý Hòa (trụ sở cũ của xã Quý Hòa).

Bản đồ Xã Quý Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quý Hòa được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bình Gia trước đây

• Xã Bình Gia 15.008
• Xã Hoa Thám 6.131
• Xã Hồng Phong 6.885
• Xã Tân Văn 9.497
• Xã Thiện Hòa 6.771
• Xã Thiện Long 5.774
• Xã Thiện Thuật 7.305