Tân Tiến là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn ở phía tây nam vùng Tràng Định cũ, giáp tỉnh Thái Nguyên; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 từ ba xã Tân Yên, Kim Đồng và Tân Tiến. Diện tích 213,39 km² — rộng nhất vùng Tràng Định cũ — dân số 6.506 người.
Tổng quan
Rộng 213,39 km² nhưng chỉ có 6.506 người (khoảng 30 người/km²), xã Tân Tiến của tỉnh Lạng Sơn là xã có diện tích lớn nhất trong bảy xã thuộc vùng Tràng Định cũ. Xã gồm toàn bộ ba xã Tân Yên, Kim Đồng và Tân Tiến; trước đó, từ năm 2020, Kim Đồng đã nhận thêm sáu thôn của xã Bắc Ái giải thể.
Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Tân Tiến.
Hai sản vật làm nên tên tuổi vùng này: lê và quýt Kim Đồng — nằm trong danh sách đặc sản của huyện Tràng Định — và gạo lúa nương Khẩu Lùm Pua được hợp tác xã phục tráng giống ở Tân Tiến từ năm 2019.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới mang tên xã Tân Tiến cũ, nằm trong phương án bảy tên xã mới mà huyện Tràng Định công bố tháng 4/2025 — tất cả đều lấy từ tên đơn vị hành chính có sẵn. Tân Yên và Kim Đồng không còn là tên xã.
Phân tích Hán Việt: tân tiến 新進:
Từ điển giảng là "tiến bộ và theo những cái mới". Chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do đặt tên này.
Hai tên cũ: Kim Đồng trùng bí danh của Nông Văn Dền (1929–1943), thiếu niên người Nùng ở xóm Nà Mạ, xã Trường Hà (Cao Bằng) — chưa có văn bản ghi lý do đặt tên cho xã ở Tràng Định; theo bảng đối chiếu tên cũ của huyện, xã Kim Đồng trước kia là Bình Quân, tục gọi Nà Kiện.
Trùng tên: Tân Tiến là một trong những tên xã phổ biến nhất cả nước — ngoài Lạng Sơn còn có xã Tân Tiến ở Cà Mau, Đắk Lắk, Đồng Nai, Hưng Yên, Thanh Hóa, Tuyên Quang và phường Tân Tiến ở Bắc Ninh. Khi ghi địa chỉ phải kèm "tỉnh Lạng Sơn".
Địa lý
Xã nằm phía tây nam vùng Tràng Định cũ: phía bắc là xã Đoàn Kết, phía đông là xã Thất Khê và xã Tràng Định, phía nam là Hoa Thám và Quý Hòa (vùng Bình Gia cũ), phía tây giáp tỉnh Thái Nguyên.
Địa bàn là vùng đồi núi phía tây Lạng Sơn, giáp vùng Na Rì (Bắc Kạn cũ, nay thuộc Thái Nguyên). Ruộng nước nằm ở các thung lũng; đồi được dùng trồng lúa nương, quế, lê, quýt và rừng.
Lịch sử
Theo Wikipedia, vùng Tràng Định xưa là châu Thất Nguyên, một trong các châu "ki mi" do tù trưởng địa phương cai quản; thời Mạc gọi Thất Tuyền, năm 1834 đổi thành Thất Khê, năm 1836 thuộc phủ Tràng Định mới lập. Theo bảng đối chiếu tên cũ, xã Kim Đồng ngày nay ứng với xã Bình Quân (tục gọi Nà Kiện) thời Nguyễn.
- 1/1/2020 — Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 giải thể xã Bắc Ái: sáu thôn nhập vào xã Kim Đồng, bốn thôn nhập vào xã Đề Thám.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập Tân Yên, Kim Đồng và Tân Tiến thành xã Tân Tiến, hiệu lực 1/7/2025.
Như vậy xã Tân Tiến mới còn bao gồm sáu trong mười thôn của xã Bắc Ái cũ.
Trong kháng chiến chống Pháp, toàn bộ huyện Tràng Định về sau được Thủ tướng công nhận là vùng An toàn khu (Quyết định 495/QĐ-TTg, 11/6/2024); trong sáu đơn vị được công nhận xã ATK (Thất Khê, Đào Viên, Quốc Khánh, Đại Đồng, Kháng Chiến, Hùng Việt), không có xã nào thuộc địa bàn Tân Tiến hiện nay. Sau năm 1975, các xã thuộc huyện Tràng Định của tỉnh Cao Lạng, đến 29/12/1978 trở lại tỉnh Lạng Sơn.
Ba xã cũ đều có quy mô nhỏ — mỗi xã vài nghìn dân trên địa bàn rộng, riêng Tân Tiến cũ năm 2021 có khoảng 2.800 nhân khẩu. Sau khi hợp nhất, xã mới có diện tích vượt 200 km² — gấp đôi xã Thất Khê.
Dân cư – xã hội
Năm 2021, riêng xã Tân Tiến cũ có hơn 600 hộ với khoảng 2.800 nhân khẩu; xã mới gộp ba xã có 6.506 người. Vùng Tràng Định có năm dân tộc cùng sinh sống: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông; người Tày chiếm khoảng 35% dân số toàn tỉnh Lạng Sơn (2019), nhà truyền thống là nhà sàn bên cạnh nhà đất.
Kinh tế
Lúa nương Khẩu Lùm Pua — giống lúa bản địa của Tân Tiến — từng chỉ còn 3–4 ha mỗi vụ. Năm 2019, Hợp tác xã nông sản sạch Tràng Định cùng UBND xã phục tráng giống và bao tiêu sản lượng; vụ mùa 2020 diện tích tăng lên hơn 10 ha với khoảng 200 hộ, năng suất 40 tạ/ha, sản lượng khoảng 40 tấn.
Lê và quýt Kim Đồng là cây ăn quả đặc sản của vùng cao Tràng Định. Ngoài ra Tân Tiến, Kim Đồng, Tân Yên đều nằm trong vùng trồng quế của huyện cũ (hơn 4.000 ha toàn huyện), cùng thạch đen — cây mà vùng Tràng Định được coi là "thủ phủ" của tỉnh.
Văn hóa
Đời sống văn hóa thuộc không gian Tày – Nùng với các thể loại dân ca then, sli, lượn và cây đàn tính. Chưa tìm được tài liệu về di tích xếp hạng hay lễ hội riêng trên địa bàn xã.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Tân Tiến, tỉnh Lạng Sơn. Hồ sơ cũ ghi xã Bắc Ái (thôn đã nhập Kim Đồng), Kim Đồng, Tân Yên hoặc Tân Tiến của huyện Tràng Định nay thuộc xã này; riêng các thôn Bắc Ái đã nhập Đề Thám thì thuộc xã Tràng Định.
Bản đồ Xã Tân Tiến
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tân Tiến được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Kim Đồng | Huyện Tràng Định | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Tân Tiến | Huyện Tràng Định | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Tân Yên | Huyện Tràng Định | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tân Tiến (Lạng Sơn) gồm những xã cũ nào?
Ba xã Tân Yên, Kim Đồng và Tân Tiến của huyện Tràng Định cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15.
Tên Tân Tiến có nghĩa là gì?
Tân Tiến (新進): tân là mới, tiến là tiến lên — tiến bộ theo cái mới.
Đặc sản của xã Tân Tiến là gì?
Lê và quýt Kim Đồng, gạo lúa nương Khẩu Lùm Pua, cùng quế, hồi, thạch đen.
Xã Bắc Ái cũ nay thuộc xã nào?
Bắc Ái giải thể từ 1/1/2020: sáu thôn vào Kim Đồng (nay thuộc xã Tân Tiến), bốn thôn vào Đề Thám (nay thuộc xã Tràng Định).
Diện tích, dân số xã Tân Tiến?
213,39 km², 6.506 người — xã rộng nhất vùng Tràng Định cũ.
Cùng Huyện Tràng Định trước đây
- Xã Đoàn Kết 3.777
- Xã Kháng Chiến 5.684
- Xã Quốc Khánh 13.962
- Xã Quốc Việt 5.906
- Xã Thất Khê 20.153
- Xã Tràng Định 11.529
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới