Xã Quốc Khánh

Tổng quan

Xã Quốc Khánh thuộc tỉnh Lạng Sơn, trải từ cánh đồng phía bắc Thất Khê ra tới đường biên giới với Trung Quốc. Xã được hình thành từ toàn bộ ba xã Tri Phương, Đội Cấn, Quốc Khánh và một phần thị trấn Thất Khê của huyện Tràng Định cũ.

Quy mô: 168,15 km², 13.962 người, mật độ khoảng 83 người/km² — đông dân thứ hai trong vùng Tràng Định cũ, sau xã Thất Khê. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Tri Phương.

Hai nét riêng của xã: cánh đồng Tri Phương – Quốc Khánh, một trong những vùng lúa lớn nhất tỉnh; và lịch sử kháng chiến — xã Quốc Khánh cũ cùng xã Đại Đồng (một phần nay thuộc Đội Cấn cũ) được Thủ tướng công nhận là xã An toàn khu năm 2024.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới mang tên xã Quốc Khánh cũ, theo phương án của huyện Tràng Định lấy tên bảy xã mới từ tên các đơn vị hành chính có sẵn. Tri Phương và Đội Cấn — hai xã còn lại — thôi là tên đơn vị hành chính nhưng vẫn là tên vùng quen thuộc.

Phân tích Hán Việt: Quốc Khánh là từ Hán Việt quốc khánh 國慶:

• Quốc 國 — nước, quốc gia;
• Khánh 慶 — mừng, việc vui mừng.

Cả từ nghĩa là ngày lễ mừng của đất nước, ở Việt Nam gắn với ngày 2/9/1945. Tên này không có trong danh mục tên xã thời Nguyễn của vùng (xem dưới); chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do đặt tên.

Tên làng xã cũ: theo bảng đối chiếu tên cũ trong tài liệu về huyện Tràng Định, địa bàn xã Quốc Khánh cũ tương ứng các xã thời Nguyễn Nghiêm Lật (tục gọi Pò Tất) và Vĩnh Lại (Bó Châm); Tri Phương ứng với Phi Mỹ (Nà Phi) và Mậu Đốt (Bản Giống); Đội Cấn ứng với Vũ Lăng (Bản Dồn) và Mỹ Thủy. Các tên tục là tiếng Tày – Nùng; trong đó thành tố nà nghĩa là ruộng — một từ rất hay gặp trong địa danh Tày.

Hai tên xã cũ còn lại: Đội Cấn là biệt danh của Trịnh Văn Cấn (1881–1918), thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên 1917 — tên này cũng từng đặt cho phường ở Hà Nội, Tuyên Quang, nhưng chưa có văn bản ghi lý do đặt cho xã ở Tràng Định; Tri Phương là tên Hán Việt còn gặp ở Bắc Ninh và Cao Bằng, chưa rõ lý do đặt ở Tràng Định. Trong cả nước chỉ có một xã tên Quốc Khánh, nên địa chỉ "xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn" là đủ phân biệt.

Địa lý

Xã nằm phía bắc và đông bắc vùng Tràng Định cũ: phía bắc giáp tỉnh Cao Bằng, phía đông giáp Trung Quốc (vùng Sùng Tả, Quảng Tây), phía nam là xã Kháng Chiến, phía tây là xã Thất Khê. Huyện Tràng Định cũ có khoảng 51–52 km đường biên giới, một phần chạy qua địa bàn xã.

Theo Wikipedia, cánh đồng Tri Phương và cánh đồng Quốc Khánh, cùng với đồng Thất Khê ở xã láng giềng, là những vùng trồng lúa lớn nhất của Lạng Sơn. Trạm khí tượng gần nhất là trạm Thất Khê (độ cao 275 m), ghi lượng mưa trung bình khoảng 1.488 mm/năm và nhiệt độ thấp kỷ lục −1,8°C.

Lịch sử

Vùng đất xã thuộc châu Thất Khê, phủ Tràng Định thời Nguyễn. Quốc Khánh, Tri Phương, Đội Cấn đều là xã của huyện Tràng Định trong thời kỳ 1975–2025 (giai đoạn 1975–1978 thuộc tỉnh Cao Lạng).

• 1/12/2024 — Nghị quyết 1246/NQ-UBTVQH15 giải thể xã Đại Đồng, nhập một phần vào xã Đội Cấn, phần còn lại vào thị trấn Thất Khê. Xã Đại Đồng (tên cũ thời Nguyễn: Đồng Phái) là một trong sáu đơn vị của Tràng Định được công nhận ATK.
• 11/6/2024 — Quyết định 495/QĐ-TTg công nhận xã Quốc Khánh (cùng Thất Khê, Đào Viên, Đại Đồng, Kháng Chiến, Hùng Việt) là xã An toàn khu thời kháng chiến chống Pháp.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập Tri Phương, Đội Cấn, Quốc Khánh và một phần thị trấn Thất Khê thành xã Quốc Khánh, hiệu lực 1/7/2025.

Như vậy xã mới gồm cả phần đất Đại Đồng cũ đã sáp nhập vào Đội Cấn chưa đầy bảy tháng trước đó.

Dân cư – xã hội

Vùng Tràng Định có năm dân tộc cùng sinh sống: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông. Theo điều tra dân số 2019, người Tày chiếm 35,4% dân số Lạng Sơn; nhà truyền thống của người Tày là nhà sàn, bên cạnh nhà đất.

Mật độ khoảng 83 người/km² của xã cao hơn hẳn các xã vùng cao phía tây như Đoàn Kết (khoảng 24) hay Tân Tiến (khoảng 30), nhưng thấp hơn nhiều so với xã Thất Khê (khoảng 200).

Kinh tế

Lúa nước là thế mạnh, gắn với hai cánh đồng Tri Phương và Quốc Khánh. Các đặc sản được kể cho huyện Tràng Định cũ gồm gạo Thất Khê, mận Thất Khê, thạch sương sáo đen và vịt quay mác mật; vùng Tràng Định được coi là "thủ phủ" cây thạch đen của tỉnh. Trước khi giải thể, xã Đại Đồng — nay một phần thuộc Quốc Khánh — nằm trong số các xã bị lũ tháng 9/2024 gây thiệt hại: chuồng trại đổ sập, nhiều ruộng lúa ngập úng kéo dài sau khi nước rút.

Văn hóa

Đời sống văn hóa mang sắc thái Tày – Nùng với các thể loại dân ca then, lượn, sli và đàn tính. Danh hiệu ATK của các xã Quốc Khánh, Đại Đồng cũ gắn địa bàn với lịch sử kháng chiến chống Pháp của vùng, mà mốc được kỷ niệm hằng năm là ngày giải phóng Thất Khê 10/10/1950. Chưa tìm được tài liệu về di tích xếp hạng trên địa bàn xã.

Hành chính

Địa chỉ mới: thôn …, xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn. Người dân các xã cũ Tri Phương, Đội Cấn, Quốc Khánh và phần thị trấn Thất Khê chuyển sang làm thủ tục tại xã Quốc Khánh; hồ sơ cũ ghi xã Đại Đồng thì nay tùy thôn thuộc Quốc Khánh hoặc Thất Khê.

Bản đồ Xã Quốc Khánh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quốc Khánh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tràng Định trước đây

• Xã Đoàn Kết 3.777
• Xã Kháng Chiến 5.684
• Xã Quốc Việt 5.906
• Xã Tân Tiến 6.506
• Xã Thất Khê 20.153
• Xã Tràng Định 11.529