Bình Gia là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, nguyên là trung tâm huyện lỵ của huyện Bình Gia cũ; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Bình Gia và hai xã Hoàng Văn Thụ, Mông Ân. Diện tích 104,98 km², dân số 15.008 người.
Tổng quan
Hơn một thế kỷ, cái tên Bình Gia gắn với một châu rồi một huyện miền núi phía tây bắc tỉnh Lạng Sơn. Khi cấp huyện chấm dứt hoạt động từ 1/7/2025, tên ấy được giữ lại cho xã Bình Gia — đơn vị hợp từ thị trấn Bình Gia (huyện lỵ cũ) với hai xã Hoàng Văn Thụ và Mông Ân. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của thị trấn Bình Gia.
Xã rộng 104,98 km², có 15.008 người, mật độ khoảng 143 người/km² — đông dân nhất và cũng dày dân nhất trong tám xã thuộc vùng Bình Gia cũ. Phần lõi là khu phố chợ, cơ quan, trường học dọc quốc lộ 1B và 279; bao quanh là đồi núi đá vôi và đồi đất, các thôn bản người Tày, Nùng, Dao rải dọc thung lũng.
Điểm nhận diện của xã là vai trò đầu mối: chợ phiên, trường trung học phổ thông và các tuyến đường đi Bắc Sơn, Văn Quan, Thất Khê, Bắc Kạn đều tỏa ra từ đây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên thị trấn Bình Gia — cũng là tên của châu Bình Gia (lập năm 1894) và huyện Bình Gia (sau 1945) cho đến khi cấp huyện kết thúc năm 2025. Tên đơn vị cấp huyện được giữ lại làm tên xã đặt trụ sở huyện lỵ cũ. Hai tên Hoàng Văn Thụ và Mông Ân không còn là tên đơn vị hành chính; Mông Ân vẫn là tên thôn, được nhắc trên cổng thông tin xã qua phim tài liệu về đời sống, ẩm thực của thôn phát trên VTV3 năm 2026.
Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, thời Lê vùng này thuộc châu Văn Lan, đầu thời Nguyễn là châu Văn Quan, năm 1834 thành huyện Văn Quan, gồm 9 tổng — trong đó có một tổng mang tên Bình Gia. Năm 1894 (Thành Thái thứ 5) huyện Văn Quan bị giải thể, một phần đất được tách lập châu Bình Gia, phần khác lập châu Bằng Mạc và nhập châu Văn Uyên. Sau Cách mạng tháng Tám, châu đổi thành huyện. Từ 1975 huyện thuộc tỉnh Cao Lạng; ngày 29/12/1978 trở lại tỉnh Lạng Sơn. Như vậy tên Bình Gia đã tồn tại liên tục hơn 130 năm, lâu hơn cả tên Văn Quan hiện nay (tái lập năm 1964).
Âm Hán Việt: theo từ điển wiki.ngonngu.com, âm “bình” có các chữ như 平 (bằng phẳng, yên ổn) hay 評 (bình phẩm); âm “gia” có 家 (nhà), 加 (thêm) và nhiều chữ khác. Chưa tra được văn bản ghi chữ Hán của tên châu Bình Gia, nên bài này không xác định tên được viết bằng chữ nào và không gán nghĩa cho cả tên.
Dễ nhầm: Bình Gia (Lạng Sơn) khác với Bình Giã — làng thuộc tỉnh Phước Tuy cũ (vùng Bà Rịa – Vũng Tàu), nơi diễn ra trận Bình Giã cuối tháng 12/1964. Trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay chỉ có một xã Bình Gia; gần âm nhất là các xã Bình Giang ở tỉnh khác.
Địa lý
Xã nằm ở trung tâm vùng Bình Gia cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc là Thiện Thuật và Hồng Phong, phía đông là Tân Văn, phía tây là Thiện Long, phía nam là vùng Bắc Sơn cũ.
Địa hình đồi núi bao quanh một thung lũng tương đối rộng, nơi đặt khu dân cư trung tâm. Suối chảy quanh năm và nguồn nước ngầm khá dồi dào. Rừng trồng và rừng tự nhiên chiếm phần lớn diện tích, nổi bật là rừng hồi và cây mắc mật — hai loài cây gắn với đời sống người Tày, Nùng xứ Lạng.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi phía Bắc, mùa đông lạnh, có những đợt rét đậm khi gió mùa đông bắc tràn về; mùa hè mưa nhiều, các thông báo của xã thường nhắc cảnh giác lũ quét và sạt lở đất ở sườn đồi.
Lịch sử
- Thời Lê – đầu Nguyễn: vùng đất thuộc châu Văn Lan, sau là châu (rồi huyện) Văn Quan, trấn – tỉnh Lạng Sơn.
- 1894: lập châu Bình Gia trên một phần đất Văn Quan cũ.
- Sau 1945: châu Bình Gia trở thành huyện Bình Gia của tỉnh Lạng Sơn.
- 1975–1978: thuộc tỉnh Cao Lạng; từ 29/12/1978 về lại tỉnh Lạng Sơn.
- 21/11/2019: Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 nhập toàn bộ 26,42 km² và 4.519 người của xã Tô Hiệu, cùng 7,77 km² và 733 người của xã Hoàng Văn Thụ (hai thôn Tòng Chu 1, Tòng Chu 2) vào thị trấn Bình Gia; thị trấn đạt 37,34 km², 8.521 người, xã Hoàng Văn Thụ còn 33,10 km², 2.516 người. Hiệu lực từ 1/1/2020.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Bình Gia, xã Hoàng Văn Thụ và xã Mông Ân thành xã Bình Gia, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy xã Bình Gia ngày nay bao trọn bốn đơn vị trước năm 2020: thị trấn Bình Gia, Tô Hiệu, Hoàng Văn Thụ và Mông Ân.
Dân cư – xã hội
Với 15.008 người, Bình Gia chiếm khoảng một phần tư dân số của tám xã vùng Bình Gia cũ. Dân cư dày ở khu trung tâm và dọc hai quốc lộ; các thôn xa thưa hơn, sống dựa vào ruộng thung lũng và rừng.
Vùng Bình Gia có các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Kinh và Hoa cùng sinh sống.
Trường THPT Bình Gia — một trong hai trường trung học phổ thông của vùng Bình Gia cũ, cùng Trường THPT Pác Khuông — đặt trên địa bàn xã.
Kinh tế
Thương mại – dịch vụ là thế mạnh của khu trung tâm: chợ Bình Gia là một trong ba chợ chính của vùng (cùng chợ Pác Khuông ở Thiện Thuật và chợ Văn Mịch ở Hồng Phong), họp theo phiên âm lịch, là nơi trao đổi nông lâm sản của các xã xung quanh.
Ngoài khu phố là nông – lâm nghiệp; Wikipedia nêu rừng của xã nổi tiếng với cây hồi và cây mắc mật. Cổng thông tin xã cho biết xã đã bàn giao bò giống cho các hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
Cổng thông tin xã đăng phóng sự “Sức sống du lịch cộng đồng ở Bình Gia” (LSTV) và giới thiệu phim tài liệu phát trên VTV3 ngày 18/9/2026 về đời sống, ẩm thực của người dân thôn Mông Ân.
Văn hóa
Lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) được tổ chức vào tháng Giêng, kéo dài một đến hai ngày, với nghi lễ cầu mùa và các trò chơi dân gian như tung còn.
Ẩm thực của vùng nổi tiếng với lợn quay, vịt quay lá mắc mật, khâu nhục, thịt ướp gừng, xôi và bánh chưng dài ngày Tết. Lá mắc mật hái ở đồi quanh xã là thứ gia vị tạo nên mùi thơm riêng của món quay xứ Lạng.
Cách trung tâm khoảng 7 km về phía đông nam là di tích quốc gia hang Thẩm Khuyên (xã Tân Văn), nơi tìm thấy răng hóa thạch người và vượn khổng lồ thời Pleistocen.
Giao thông
Xã là nút giao của quốc lộ 1B (nối thành phố Lạng Sơn qua Văn Quan lên Bình Gia rồi sang Thái Nguyên) và quốc lộ 279 (đi Bắc Kạn). Từ vùng Bình Gia, tỉnh lộ 226 dài khoảng 57 km nối lên thị trấn Thất Khê cũ (Tràng Định). Trung tâm xã cách thành phố Lạng Sơn khoảng 70 km.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn/khu …, xã Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn (không còn “thị trấn Bình Gia, huyện Bình Gia”). Người dân bốn vùng thị trấn cũ, Tô Hiệu, Hoàng Văn Thụ và Mông Ân làm thủ tục tại UBND xã Bình Gia, đặt ở trụ sở cũ của thị trấn.
Bản đồ Xã Bình Gia
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Bình Gia được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Bình Gia | Huyện Bình Gia | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Hoàng Văn Thụ | Huyện Bình Gia | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Mông Ân | Huyện Bình Gia | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Bình Gia mới gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm toàn bộ thị trấn Bình Gia, xã Hoàng Văn Thụ và xã Mông Ân của huyện Bình Gia cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025. Xã Tô Hiệu đã nhập vào thị trấn từ 1/1/2020.
Tên Bình Gia có từ bao giờ?
Từ năm 1894, khi một phần đất huyện Văn Quan được tách lập châu Bình Gia; sau 1945 châu thành huyện. Chữ Hán gốc của tên chưa tra được.
Bình Gia có phải là nơi diễn ra trận Bình Giã không?
Không. Trận Bình Giã (cuối tháng 12/1964) diễn ra ở làng Bình Giã, tỉnh Phước Tuy cũ; Bình Gia là xã miền núi của Lạng Sơn.
Diện tích và dân số xã Bình Gia là bao nhiêu?
Diện tích 104,98 km², dân số 15.008 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Món đặc sản nào gắn với Bình Gia?
Lợn quay và vịt quay ướp lá mắc mật, khâu nhục, xôi, bánh chưng dài — các món chung của người Tày, Nùng xứ Lạng.
Cùng Huyện Bình Gia trước đây
- Xã Hoa Thám 6.131
- Xã Hồng Phong 6.885
- Xã Quý Hòa 3.001
- Xã Tân Văn 9.497
- Xã Thiện Hòa 6.771
- Xã Thiện Long 5.774
- Xã Thiện Thuật 7.305
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới