Xã Thiện Thuật

Tổng quan

Trên địa bàn xã có Pác Khuông — tên của chợ phiên và trường trung học phổ thông thứ hai của huyện Bình Gia cũ. Từ 1/7/2025, khu vực ấy thuộc xã Thiện Thuật của tỉnh Lạng Sơn, hợp từ hai xã Thiện Thuật và Quang Trung.

Xã có diện tích 134,5 km², dân số 7.305 người, mật độ khoảng 54 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND đặt tại trụ sở cũ của xã Thiện Thuật. Đây là xã đông dân thứ ba trong vùng Bình Gia cũ, sau Bình Gia và Tân Văn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Thiện Thuật cũ; tên xã cũ Quang Trung không còn là tên đơn vị hành chính. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã được đặt tên theo Nguyễn Thiện Thuật, thủ lĩnh nghĩa quân của khởi nghĩa Bãi Sậy. Đây là xã duy nhất trong vùng Bình Gia cũ có nguồn ghi rõ gốc tên; chưa tra được năm đặt tên.

Về Nguyễn Thiện Thuật: theo Wikipedia, ông sinh ngày 23/3/1844, mất ngày 25/5/1926, tên tự Mạnh Hiếu, còn gọi Tán Thuật vì từng giữ chức Tán tương quân vụ; quê làng Xuân Dục, huyện Đường Hào (nay thuộc Hưng Yên). Ông đỗ cử nhân năm 1876, từng làm Tri phủ Từ Sơn. Khi Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ hai, ông kháng lệnh triều đình, năm 1883 lập căn cứ Bãi Sậy cùng Đinh Gia Quế. Ông cũng có thời gian chiến đấu ở Lạng Sơn: năm 1884, sau khi thành Hưng Hóa thất thủ, ông rút lên thành Lạng Sơn, phối hợp với Tuần phủ Lạng Bình Lã Xuân Oai chống Pháp cho tới khi thành mất năm 1885 thì sang Long Châu (Trung Quốc). Tháng 7/1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương, ông trở về lãnh đạo nghĩa quân Bãi Sậy; cuộc khởi nghĩa lan rộng khắp Hưng Yên và sang Thái Bình, Hải Dương trong những năm 1885–1889. Năm 1888, khi Pháp cho Hoàng Cao Khải đem quân đàn áp, ông trao quyền chỉ huy cho em trai Nguyễn Thiện Kế và tùy tướng Đốc Tít, sang Trung Quốc tìm gặp Tôn Thất Thuyết bàn cách tăng viện nhưng không thành, rồi mất vì bệnh ở Nam Ninh (Quảng Tây). Năm 2005 mộ ông được đưa về quê.

Âm Hán Việt: theo từ điển wiki.ngonngu.com, âm “thiện” có chữ 善 (tốt lành, có đức) và các chữ khác như 擅, 羨; âm “thuật” có 述 (kể lại, thuật lại) và 術 (kỹ thuật, phép). Chưa tra được nguồn ghi chữ Hán trong tên Nguyễn Thiện Thuật, nên bài này không gán chữ cụ thể. Từ điển nhà có mục Thiện Thuật ghi đây là một xã của Bình Gia.

Chữ “Thiện” lặp lại: hai xã láng giềng Thiện Hòa và Thiện Long cũng mở đầu bằng “Thiện”; chưa tra được tài liệu nào nói về quan hệ giữa ba tên.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Thiện Thuật.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Hồng Phong ở phía đông và đông bắc, Thiện Hòa ở phía tây và tây bắc, Thiện Long và Bình Gia ở phía nam.

Địa hình đồi núi xen thung lũng, khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi phía Bắc, mùa đông rét. Wikipedia ghi sông ngòi vùng Bình Gia chủ yếu là suối nhỏ, sông lớn nhất là sông Văn Mịch.

Huyện Bình Gia cũ — theo Wikipedia rộng 1.047,3 km², dân số năm 2019 là 52.689 người — có ba chợ chính họp theo lịch âm: chợ thị trấn Bình Gia, chợ Pác Khuông ở xã Thiện Thuật và chợ Văn Mịch ở xã Hồng Phong. Hai trường trung học phổ thông của huyện cũ là THPT Bình Gia và THPT Pác Khuông. Như vậy, cùng với khu trung tâm xã Bình Gia, Thiện Thuật là xã duy nhất trong vùng vừa có chợ chính vừa có trường trung học phổ thông.

Lịch sử

Trước năm 1894, vùng đất thuộc châu Văn Quan; từ 1894 thuộc châu Bình Gia, sau 1945 là huyện Bình Gia. Giai đoạn 1975–1978, huyện thuộc tỉnh Cao Lạng, rồi trở lại Lạng Sơn từ 29/12/1978.

Hai xã Thiện Thuật và Quang Trung tồn tại đến năm 2025, không bị điều chỉnh trong đợt sắp xếp 2019–2020.

• 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số xã Quang Trung và xã Thiện Thuật thành xã Thiện Thuật.
• 1/7/2025: xã mới chính thức hoạt động.

Dân cư – xã hội

Xã có 7.305 người. Vùng Bình Gia cũ, theo Wikipedia, có các dân tộc Kinh, Nùng, Tày, Dao và Hoa cùng sinh sống.

Trường THPT Pác Khuông là một trong hai trường trung học phổ thông của vùng Bình Gia cũ.

Kinh tế

Chợ Pác Khuông là một trong ba chợ chính của vùng Bình Gia, họp theo phiên âm lịch.

Kinh tế xã dựa vào nông – lâm nghiệp. Cây hồi và cây mắc mật được Wikipedia nêu là cây rừng đặc trưng của vùng Bình Gia; ở vùng Văn Quan liền kề, hoa hồi được cổng thông tin xã Văn Quan giới thiệu là cây thế mạnh.

Văn hóa

Lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) của người Tày cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; ở vùng Bình Gia lễ này họp vào tháng Giêng, kéo dài một đến hai ngày.

Wikipedia liệt kê các đặc sản ẩm thực của huyện Bình Gia cũ: lợn quay, vịt quay, khâu nhục, bánh giầy và bánh chưng dài; món quay thường dùng lá mắc mật.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Thiện Thuật, tỉnh Lạng Sơn. Người dân hai xã cũ Quang Trung và Thiện Thuật làm thủ tục tại UBND xã Thiện Thuật (trụ sở cũ của xã Thiện Thuật).

Bản đồ Xã Thiện Thuật

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Thiện Thuật được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bình Gia trước đây

• Xã Bình Gia 15.008
• Xã Hoa Thám 6.131
• Xã Hồng Phong 6.885
• Xã Quý Hòa 3.001
• Xã Tân Văn 9.497
• Xã Thiện Hòa 6.771
• Xã Thiện Long 5.774