Xã Yên Phúc

Tổng quan

Hồi là cây thế mạnh của xã Yên Phúc, tỉnh Lạng Sơn. Cả ba xã cũ hợp thành — Yên Phúc, Bình Phúc và An Sơn — đều nằm trong danh sách vùng hồi chủ lực mà cổng thông tin xã Văn Quan nêu tên.

Xã được lập từ 1/7/2025, trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND đặt tại trụ sở cũ của xã Yên Phúc. Diện tích 117,93 km², dân số 16.585 người, mật độ khoảng 141 người/km² — đông dân nhất trong bốn xã thuộc vùng Văn Quan cũ và đông hơn cả xã Văn Quan, nơi đặt huyện lỵ trước đây.

Thôn Bản Dạ của xã có nhà thờ họ Hà thổ ty — một điểm trên tuyến tham quan của Công viên địa chất Lạng Sơn — và lễ hội Lồng tồng Khòn Khẻ – Bản Dạ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên xã Yên Phúc cũ. Hai trong ba xã cũ hợp thành cùng có chữ “Phúc” (Yên Phúc, Bình Phúc). Theo Wikipedia, Yên Phúc và Bình Phúc là hai trong 6 xã của huyện Bằng Mạc cũ được nhập vào huyện Văn Quan khi huyện này được tái lập ngày 16/12/1964; tên Yên Phúc vì vậy đã có ít nhất từ trước năm đó. Chưa tra được văn bản ghi năm đặt tên hay lý do chọn tên.

Âm Hán Việt: theo từ điển wiki.ngonngu.com, âm “yên” có các chữ 安 (yên ổn, bình an), 燕 (chim én), 煙 (khói)…; âm “phúc” có 福 (phúc lành, may mắn), 復 (lặp lại), 腹 (bụng)… Từ điển nhà có mục Yên Phúc, ghi đây là tên xã ở huyện Văn Quan (Lạng Sơn) và huyện Ý Yên (Nam Định). Chưa tra được văn bản ghi chữ Hán của tên xã, nên bài chỉ nêu nghĩa từ điển của từng âm.

Tên các xã cũ: An Sơn là tên đặt năm 2019 cho xã gộp từ Chu Túc, Đại An và Tràng Sơn; nghị quyết không giải thích lý do chọn tên. Chu Túc vốn là tên một trong 9 tổng của huyện Văn Quan thời Nguyễn (Wikipedia).

Trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã sau sắp xếp 2025 chỉ có một xã Yên Phúc — xã ở Lạng Sơn.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Điềm He ở phía bắc, Bằng Mạc ở phía nam, Khánh Khê và Tân Đoàn ở phía đông, Văn Quan và Tri Lễ ở phía tây.

Wikipedia mô tả địa hình phổ biến của Lạng Sơn là núi thấp và đồi, độ cao trung bình 252 m; khí hậu cận nhiệt đới ẩm, phân mùa rõ, nhiệt độ trung bình năm 17–23 °C. Huyện Văn Quan cũ nằm ở trung tâm tỉnh, giáp thành phố Lạng Sơn và Cao Lộc ở phía đông, Chi Lăng ở phía nam — Yên Phúc là xã phía đông nam của vùng ấy.

Lịch sử

Đất Yên Phúc thuộc châu, rồi huyện Văn Quan thời Nguyễn; năm 1894 huyện Văn Quan bị giải thể, đất chia cho các châu Bình Gia, Bằng Mạc và Văn Uyên; năm 1917 lập thêm châu Điềm He; đến 16/12/1964 huyện Văn Quan được tái lập từ huyện Điềm He và 6 xã của huyện Bằng Mạc. Theo Wikipedia, Yên Phúc và Bình Phúc thuộc huyện Bằng Mạc cho đến khi được nhập vào huyện Văn Quan năm 1964; sau khi tái lập, huyện Văn Quan gồm 23 xã, trong đó có Yên Phúc, Bình Phúc, Chu Túc, Đại An, Tràng Sơn và Xuân Mai. Trong kháng chiến chống Pháp, Yên Phúc, Bình Phúc và An Sơn đều thuộc danh sách 11 xã Văn Quan được đề nghị công nhận vùng an toàn khu (hội thảo khoa học năm 2022).

• 21/11/2019: Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/1/2020) lập xã An Sơn từ toàn bộ xã Chu Túc (15,46 km², 2.328 người), Đại An (20,39 km², 2.227 người) và Tràng Sơn (17,22 km², 1.695 người) — xã mới rộng 53,07 km², 6.250 người; đồng thời điều chỉnh 12,79 km² và 1.316 người của xã Xuân Mai vào xã Bình Phúc, nâng Bình Phúc lên 37,24 km², 3.868 người. Theo Wikipedia, phần này gồm 5 thôn Cưởm Trên, Cưởm Dưới, Bản Dạ, Khòn Đon, Khòn Khẻ.
• 16/6/2025: Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã An Sơn, Bình Phúc và Yên Phúc thành xã Yên Phúc; hoạt động từ 1/7/2025.

Tính ngược lại, xã Yên Phúc ngày nay gồm đất của các xã trước 2020: Yên Phúc, Bình Phúc, Chu Túc, Đại An, Tràng Sơn và một phần Xuân Mai.

Dân cư – xã hội

16.585 người — đông nhất vùng Văn Quan cũ. Ở cấp tỉnh, theo Wikipedia, người Nùng chiếm khoảng 43% dân số Lạng Sơn, người Tày khoảng 35%, người Kinh khoảng 15%. Mật độ của xã (khoảng 141 người/km²) cao hơn mức 99 người/km² của cả huyện Văn Quan năm 2019.

Trường trung học phổ thông gần nhất là THPT Lương Văn Tri ở xã Văn Quan.

Kinh tế

Hoa hồi là nguồn thu lớn nhất. Cổng thông tin xã Văn Quan liệt kê Yên Phúc, Bình Phúc, An Sơn trong vùng hồi chủ lực; hồi Văn Quan dùng làm gia vị, dược liệu và từng được xếp vào nhóm 100 đặc sản, quà tặng Việt Nam 2020–2021. Ở cấp tỉnh, theo Wikipedia, hồi là cây có giá trị kinh tế cao nhất của Lạng Sơn, năm 2025 toàn tỉnh có khoảng 36.224,5 ha; hồi và tinh dầu hồi đem về chừng 1.700 tỷ đồng mỗi năm từ xuất khẩu.

Danh sách đặc sản vùng Văn Quan còn có cao khô Chợ Bãi — bánh phở khô làm từ gạo địa phương, mang nhãn hiệu tập thể — cùng xôi trám, bánh sì tải, khẩu sli.

Văn hóa

Nhà thờ họ Hà thổ ty ở thôn Bản Dạ (xã Bình Phúc cũ) là điểm số 20 trên tuyến du lịch số 3 của Công viên địa chất Lạng Sơn, chủ đề “Cuộc sống dân dã nơi trần thế”; tháng 7/2024 Ban quản lý công viên đã khảo sát để thiết kế không gian trưng bày. Niên đại và kiến trúc công trình chưa được công bố chi tiết.

Lễ hội Lồng tồng Khòn Khẻ – Bản Dạ được cổng thông tin xã Văn Quan đưa tin là lễ hội của xã Bình Phúc; Khòn Khẻ và Bản Dạ là hai thôn chuyển từ xã Xuân Mai sang Bình Phúc năm 2020. Lồng tồng (xuống đồng), theo Wikipedia, là lễ hội của người Tày cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, tổ chức tại thửa ruộng được coi là tốt nhất.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Yên Phúc, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ An Sơn, Bình Phúc, Yên Phúc làm thủ tục tại UBND xã Yên Phúc (trụ sở cũ của xã Yên Phúc).

Bản đồ Xã Yên Phúc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Yên Phúc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Văn Quan trước đây

• Xã Điềm He 11.340
• Xã Khánh Khê 13.373
• Xã Tân Đoàn 10.589
• Xã Tri Lễ 10.071
• Xã Văn Quan 9.955