Khuất Xá là xã biên giới ở đông nam tỉnh Lạng Sơn, nơi sông Bản Thín đổ vào sông Kỳ Cùng; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 từ hai xã Tam Gia và Khuất Xá của huyện Lộc Bình cũ. Diện tích 124,91 km², dân số 9.283 người.
Tổng quan
Sông Kỳ Cùng sinh ra ở vùng núi Đình Lập rồi chảy ngược lên phía tây bắc; một trong những đoạn đầu tiên nó đi qua là đất Khuất Xá. Tại bản Chu của xã, sông nhận thêm nước của sông Bản Thín — phụ lưu chảy từ Quảng Tây sang. Xã nằm sát biên giới phía đông, giữa vùng núi Mẫu Sơn ở phía bắc và vùng Đình Lập ở phía nam.
Từ 1/7/2025, xã Khuất Xá gồm hai xã cũ Tam Gia và Khuất Xá; diện tích 124,91 km², dân số 9.283 người, mật độ khoảng 74 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Khuất Xá.
Đây là một trong những xã có lịch sử ghép – tách dày đặc nhất vùng Lộc Bình: riêng phần Tam Gia đã trải qua hai lần hợp nhất (1981, 2024) trước đợt năm 2025.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Khuất Xá cũ; tên Tam Gia không còn là tên đơn vị hành chính.
Về chữ và nghĩa: các tư liệu đã tra không ghi chữ Hán gốc của tên Khuất Xá, cũng không giải thích nghĩa. Theo từ điển, âm “khuất” có các chữ như 屈 (cong, chịu khuất), âm “xá” có 舍 (nhà, quán trọ) — nhưng không có căn cứ để nói tên đất dùng các chữ đó. Vì vậy nghĩa của tên Khuất Xá chưa được xác nhận.
Tên Tam Gia: xã Tam Gia ra đời ngày 10/6/1981, khi xã Tĩnh Gia bị giải thể và tám xóm của nó (Khòn Xè, Khòn Tồng, Khòn Cảm, Khòn Chào, Khòn Cuồng, Pò Nâm, Nà Ơ, Co Lượt) nhập vào xã Tam Lộng. Hai chữ của tên mới trùng với chữ đầu của Tam Lộng và chữ cuối của Tĩnh Gia. Bốn xóm còn lại của Tĩnh Gia (Bản Chắt, Nà Lầm, Nậm Chang, Khuổi Dài) chuyển sang xã Bính Xá, huyện Đình Lập. Ngày 1/12/2024, xã Tĩnh Bắc nhập vào Tam Gia.
Các tên thôn “Khòn…”, “Nà…”, “Pò…”, “Khuổi…” là dạng địa danh Tày – Nùng phổ biến ở Lạng Sơn. Trong cả nước, chỉ Lạng Sơn có xã tên Khuất Xá.
Địa lý
Phía bắc xã giáp Mẫu Sơn; phía nam giáp Lợi Bác, Đình Lập và Kiên Mộc; phía đông giáp Trung Quốc; phía tây giáp Na Dương.
Sông Kỳ Cùng bắt nguồn từ vùng núi xã Kiên Mộc (độ cao khoảng 1.166 m), chảy qua Khuất Xá rồi Lợi Bác, Na Dương. Sông Bản Thín (sông Ba Thín) bắt nguồn từ Quảng Tây, vào Việt Nam ở vùng Tam Gia cũ, chảy qua Mẫu Sơn rồi đổ vào bờ phải Kỳ Cùng ở bản Chu, xã Khuất Xá. Địa hình đồi núi, thung lũng ven hai con sông là nơi tập trung ruộng nước và dân cư.
Kỳ Cùng dài khoảng 243 km trên đất Việt Nam, lưu vực khoảng 6.660 km², là con sông duy nhất ở miền Bắc chảy theo hướng đông nam – tây bắc rồi sang Trung Quốc nhập hệ thống Tây Giang; vì thế xứ Lạng còn được gọi là “nơi dòng sông chảy ngược”. Khuất Xá nằm ở khúc thượng nguồn của dòng sông ấy, nơi lòng sông còn hẹp, chảy giữa các dãy đồi.
Lịch sử
Vùng đất này thuộc châu Lộc Bình — một trong bảy châu của tỉnh Lạng Sơn khi tỉnh được lập năm 1831. Thời kháng chiến chống Pháp, tháng 7/1947 huyện Lộc Bình được tạm chuyển về tỉnh Hải Ninh, đến 7/6/1949 trở lại Lạng Sơn; quân Pháp rút khỏi Lộc Bình ngày 19/10/1950.
Sau năm 1975, huyện Lộc Bình thuộc tỉnh Cao Lạng gồm 27 xã, trong đó có Khuất Xá, Tam Lộng, Tĩnh Bắc, Tĩnh Gia. Các mốc của vùng này:
- 10/6/1981 — giải thể xã Tĩnh Gia: tám xóm nhập vào Tam Lộng thành xã Tam Gia, bốn xóm chuyển về xã Bính Xá (Đình Lập).
- 1/12/2024 — xã Tĩnh Bắc nhập vào Tam Gia (theo đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã 2023–2025).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 hợp Tam Gia và Khuất Xá thành xã Khuất Xá, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy, xã Khuất Xá hiện nay bao gồm đất của năm xã thời 1976: Khuất Xá, Tam Lộng, Tĩnh Bắc và phần lớn Tĩnh Gia.
Dân cư – xã hội
Hơn 9.200 người, chủ yếu là người Tày, Nùng — hai dân tộc chiếm phần lớn dân số vùng Lộc Bình cũ (theo cổng thông tin huyện năm 2023: Tày khoảng 57%, Nùng khoảng 28%). Dân cư sống thành bản dọc thung lũng sông Kỳ Cùng, sông Bản Thín và các khe suối. Là xã biên giới, địa bàn có các lực lượng biên phòng đóng quân, phối hợp với dân quân địa phương.
Kinh tế
Theo mô tả chung của huyện Lộc Bình cũ, kinh tế các xã như Khuất Xá dựa vào lúa nước ở thung lũng, cây ăn quả trên sườn đồi và lâm nghiệp ở vùng núi; rừng trồng chủ yếu là thông mã vĩ, ngoài ra có hồi. Xã nằm gần quốc lộ 4B và khu công nghiệp than – điện Na Dương ở phía tây.
Văn hóa
Lễ hội Bản Chu (Khuất Xá) có tên trong danh sách các lễ hội tiêu biểu của huyện Lộc Bình cũ, cùng với lễ hội Háng Đắp, Háng Cáu, Rinh Chùa, lễ hội Thần Rắn. Bản Chu cũng là nơi hai con sông Kỳ Cùng và Bản Thín gặp nhau. Người Tày, Nùng trong xã giữ các điệu sli, lượn, hát giao duyên và hát then.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Khuất Xá, tỉnh Lạng Sơn. Người dân Khuất Xá và Tam Gia (gồm cả Tĩnh Bắc cũ) làm thủ tục tại UBND xã Khuất Xá.
Bản đồ Xã Khuất Xá
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Khuất Xá được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tam Gia | Huyện Lộc Bình | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Khuất Xá | Huyện Lộc Bình | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Khuất Xá mới gồm những xã cũ nào?
Hai xã Tam Gia và Khuất Xá của huyện Lộc Bình cũ (Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025). Tam Gia đã gồm cả xã Tĩnh Bắc từ 1/12/2024.
Tên Khuất Xá có nghĩa là gì?
Tư liệu đã tra không ghi chữ Hán gốc hay giải thích nghĩa của tên, nên nghĩa chưa được xác nhận.
Xã Tam Gia được lập từ đâu?
Ngày 10/6/1981, khi giải thể xã Tĩnh Gia, tám xóm của Tĩnh Gia nhập vào xã Tam Lộng thành xã Tam Gia.
Sông Bản Thín đổ vào sông Kỳ Cùng ở đâu?
Ở bản Chu, xã Khuất Xá.
Diện tích, dân số xã Khuất Xá?
124,91 km² và 9.283 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Lộc Bình trước đây
- Xã Lộc Bình 23.316
- Xã Lợi Bác 7.163
- Xã Mẫu Sơn 9.655
- Xã Na Dương 24.369
- Xã Thống Nhất 14.336
- Xã Xuân Dương 6.621
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới