Xã Đại Đồng

Tổng quan

Đại Đồng là xã kế thừa vùng huyện lỵ Thanh Chương cũ, nằm bên sông Lam ở phía tây nam tỉnh Nghệ An. Với 63.131 người trên 77,87 km² (mật độ khoảng 810 người/km²), đây là xã đông dân nhất của vùng Thanh Chương cũ và là một trong những xã đông dân nhất tỉnh. Trụ sở xã đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân huyện Thanh Chương trước đây.

Theo Wikipedia tiếng Việt, trung tâm lịch sử của xã là chợ Dùng (Thanh Đồng cũ), còn trung tâm hành chính ở bờ hồ Dùng; địa danh “Dùng” cũng là tên thị trấn huyện lỵ từ ngày 1/12/2024. Năm đơn vị hợp thành là thị trấn Dùng và các xã Đồng Văn, Thanh Ngọc, Thanh Phong, Đại Đồng.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên xã Đại Đồng — một trong năm đơn vị hợp thành. Theo Wikipedia tiếng Việt (bài xã), năm 1919, khi bỏ cấp phủ, “cái tên Đại Đồng chính thức ra đời và là một tổng thuộc huyện Thanh Chương”; sau Cách mạng Tháng Tám, tổng Đại Đồng chia thành hai xã Đại Đồng và Đồng Văn; năm 1954 xã Đại Đồng lại chia thành năm xã Thanh Hưng, Thanh Văn, Thanh Tường, Thanh Đồng, Thanh Phong. Ngày 1/1/2020, ba xã Thanh Hưng, Thanh Tường, Thanh Văn hợp nhất và lấy lại tên Đại Đồng. Như vậy năm 2025 phần lớn địa bàn tổng Đại Đồng cũ (cả Đồng Văn, Thanh Phong, Thanh Đồng) trở lại chung một tên. Bài huyện Đô Lương còn chép một “tổng Đại Đồng” thuộc huyện Nam Đường đầu thế kỷ XIX — hai nguồn chưa khớp về thời điểm tên xuất hiện.

Phân tích Hán Việt: đại là 大 — lớn; đồng là 同 — cùng, chung. Từ điển wiki.ngonngu.com giải nghĩa đại đồng là tính chất lý tưởng của một thế giới không còn phân biệt quốc gia, giai cấp — gốc từ thiên Lễ vận trong sách Lễ ký (“thiên hạ vi công… thị vị đại đồng”). Là tên tổng đặt thời Nguyễn, chữ 大同 được hiểu theo nghĩa hòa đồng, cùng chung.

Trùng tên: cả nước còn xã Đại Đồng ở Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ; khi viết địa chỉ nên ghi “xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An”.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Thuần Trung ở phía bắc, Bạch Hà ở phía đông, Xuân Lâm ở phía đông nam, Hoa Quân ở phía nam và tây nam, Tam Đồng ở phía tây bắc.

Xã nằm bên bờ sông Lam, xen kẽ đồng bằng trung du và đồi núi; có hồ Dùng ở khu trung tâm và Rú Nguộc, Rú Trè trong danh sách địa danh của Wikipedia. Khí hậu nóng từ cuối xuân đến hết mùa thu, đặc biệt tháng 4 – 8 do gió phơn tây nam (gió Lào); mùa đông và đầu xuân lạnh, mưa do gió mùa đông bắc; bão từ biển Đông có thể ảnh hưởng từ tháng 5 đến tháng 10.

Lịch sử

Wikipedia ghi vùng đất này là một trong những cái nôi của văn hóa Việt Thường, thuộc Châu Hoan thời Bắc thuộc; nghĩa quân Mai Hắc Đế thường xuyên hoạt động ở đây trong khởi nghĩa chống nhà Đường (714–723). Năm 1490 vua Lê Thánh Tông xếp vào phủ Đức Quang; năm 1831 (theo bài xã) chuyển vào phủ Anh Sơn.

Đầu năm 1941, đồn Chợ Rạng là nơi binh lính người Việt do Đội Cung chỉ huy nổi dậy trước khi đánh chiếm đồn Đô Lương — sự kiện gọi là binh biến Đô Lương.

• Ngày 15/9/1969: Thanh Luân và Thanh Tài hợp nhất thành xã Đồng Văn.
• Tháng 3/1974: hàng nghìn hộ dời nhà lên vùng cao, đồi núi để mở rộng đất canh tác; Wikipedia ghi việc này làm đảo lộn quy hoạch giao thông, thương mại có từ thời Pháp thuộc.
• Ngày 27/10/1984: lập thị trấn Thanh Chương (huyện lỵ) trên một phần Đồng Văn, Thanh Đồng, Thanh Ngọc.
• Ngày 1/1/2020: Thanh Hưng, Thanh Tường, Thanh Văn hợp thành xã Đại Đồng.
• Ngày 1/12/2024: thị trấn Thanh Chương, Thanh Đồng, Thanh Lĩnh hợp thành thị trấn Dùng.
• Ngày 16/6/2025: Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Dùng, Đồng Văn, Thanh Ngọc, Thanh Phong, Đại Đồng thành xã Đại Đồng.

Dân cư và xã hội

Là trung tâm cũ của huyện, xã tập trung chợ, trường học và cơ sở y tế của cả vùng Thanh Chương. Wikipedia mô tả Đại Đồng là trung tâm văn hóa quan trọng của huyện cũ, “đậm chất nho giáo, đề cao họ tộc”; Trường THCS Tôn Quang Phiệt là ngôi trường được nhắc tên. Một bộ phận dân cư theo Công giáo ở Thanh Đồng, Thanh Phong cũ; toàn huyện cũ có khoảng 3,7% dân số Công giáo thuộc Giáo phận Vinh.

Danh nhân Wikipedia nêu gắn với xã gồm Phúc Khánh quận công Nguyễn Cảnh Huy, Cường quận công Nguyễn Cảnh Vạn, nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ, nhà ngôn ngữ học Nguyễn Tài Cẩn, các ông Võ Thúc Đồng và Trần Văn Hằng.

Kinh tế

Theo Wikipedia, kinh tế xã chủ yếu là nông nghiệp, thương mại và dịch vụ nhỏ; công nghiệp có Nhà máy chế biến tinh bột sắn Thanh Chương (Thanh Ngọc cũ) và Nhà máy may Thanh Phong. Bài viết cũng ghi nguồn thu đáng kể đến từ lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Vùng Thanh Chương nói chung có sản phẩm chủ lực là gạo, ngô, khoai, sắn, cam và chè. Chợ Dùng là đầu mối buôn bán lâu đời của huyện.

Văn hóa

Wikipedia liệt kê các địa danh, di tích: phủ Đàng Cao (Thanh Văn cũ), phủ thờ Nguyễn Cảnh Huy (Thanh Hưng cũ), cầu treo Dùng, cụm hầm trú ẩn Rú Trè – cây sui Diên Tràng – nhà thờ họ Nguyễn Duy (Thanh Phong cũ), chợ Dùng, đền Bà Chúa, Rú Nguộc, đồn Chợ Rạng.

Ẩm thực được nhắc tên: bánh mướt chợ Vịnh, gà nấu xáo, nhút Thanh Chương — món mít muối gắn với câu “Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn”. Nguồn cũng ghi hầu hết chùa chiền, miếu mạo trong vùng đã bị phá trong giai đoạn cải cách ruộng đất 1953–1956.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi “…, xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An”. Người dân thị trấn Dùng cũ đổi “thị trấn Dùng, huyện Thanh Chương” thành “xã Đại Đồng”. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công đặt ở khu trụ sở huyện cũ.

Bản đồ Xã Đại Đồng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đại Đồng được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thanh Chương trước đây

• Xã Bích Hào 33.960
• Xã Cát Ngạn 22.995
• Xã Hạnh Lâm 13.699
• Xã Hoa Quân 32.149
• Xã Kim Bảng 27.936
• Xã Sơn Lâm 12.331
• Xã Tam Đồng 26.382
• Xã Xuân Lâm 40.624