Xã Hoa Quân

Tổng quan

Những ốc đảo chè nổi giữa lòng hồ Cầu Cau — hình ảnh thường gặp nhất khi nói tới du lịch Thanh Chương — thuộc địa bàn xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An. Xã nằm ở trung tâm phía nam vùng Thanh Chương cũ, có đường Hồ Chí Minh chạy qua.

Hoa Quân gồm bốn xã cũ Thanh An, Thanh Hương, Thanh Quả, Thanh Thịnh; trụ sở đặt tại trụ sở xã Thanh Thịnh cũ. Diện tích 107,67 km², dân số 32.149 người, mật độ khoảng 300 người/km². Đây cũng là quê của nho sĩ Hồ Sĩ Tạo (1841–1907), người được truyền tụng trong câu “Văn Giao, phú Tạo, thơ Thành”.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: Hoa Quân là tên mới; không xã nào trong bốn xã hợp thành có chữ “Hoa” hay “Quân”, và các nguồn đã tra (nghị quyết, tin báo về đặt tên xã ở Nghệ An) không ghi lý do chọn tên. Bài vì vậy chỉ phân tích nghĩa chữ, không suy đoán nguồn gốc.

Phân tích Hán Việt: âm hoa thường là 花 (bông hoa) hoặc 華 (rực rỡ, vẻ đẹp; cũng chỉ Trung Hoa). Âm quân có 君 (vua, người quân tử), 軍 (quân đội) và 均 (đều, cân bằng). Các tổ hợp cho nghĩa khác nhau rõ rệt, nên khi chưa có văn bản chính thức thì không thể khẳng định chữ nào; hộp thông tin để trống phần chữ Hán.

Lịch sử tên gần đây: bốn tên cũ theo lối “Thanh + chữ” của Thanh Chương. Riêng Thanh Quả chỉ mới có từ ngày 1/12/2024, do hợp nhất Thanh Chi và Thanh Khê. Thời Nguyễn, làng Lai Nhã (xã Thái Nhã) của vùng này thuộc tổng Võ Liệt, theo bài Wikipedia về Hồ Sĩ Tạo.

Trùng tên: theo danh mục sau sắp xếp, Hoa Quân là tên duy nhất trên cả nước.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Đại Đồng và Xuân Lâm ở phía đông, Kim Bảng ở phía nam, Sơn Lâm ở phía tây, Tam Đồng ở phía bắc.

Hồ Cầu Cau là hồ thủy lợi xây năm 1963, mặt nước hơn 83 ha, dung tích khoảng 3 triệu m³, do Công ty TNHH Thủy lợi Thanh Chương quản lý (Wikipedia). Sau khi lòng hồ ngập nước, người dân khai phá đồi để trồng chè; đến năm 2023 vùng này có khoảng 450 ha chè, trong đó chừng 80 ha được nước hồ bao quanh thành các ốc đảo — chính là danh thắng “Đảo Chè” mà bài huyện Thanh Chương ghi ở Thanh An và Thanh Thịnh. Phần tây của xã là đồi núi; năm 2009 một phần đất Thanh Hương, Thanh Thịnh đã được cắt sang xã Ngọc Lâm.

Lịch sử

• Sau Cách mạng Tháng Tám: Thanh An, Thanh Chi, Thanh Hương, Thanh Khê, Thanh Thịnh là xã của huyện Thanh Chương.
• Ngày 9/2/2009: 5.269,79 ha của Thanh Hương và 3.652,85 ha của Thanh Thịnh được cắt để lập xã Ngọc Lâm, đón dân tái định cư thủy điện Bản Vẽ (nay thuộc xã Sơn Lâm).
• Ngày 1/12/2024: Thanh Chi và Thanh Khê hợp nhất thành xã Thanh Quả.
• Ngày 16/6/2025: Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 nhập Thanh An, Thanh Hương, Thanh Quả, Thanh Thịnh thành xã Hoa Quân.

Đường Hồ Chí Minh đoạn qua Thanh Chương hoàn thành năm 2003, đi ngang khu vực hồ Cầu Cau; từ đó vùng hồ được nhiều du khách biết đến. Năm 2017 tỉnh phê duyệt quy hoạch một khu du lịch, dịch vụ nghỉ dưỡng Cầu Cau trên hơn 449 ha ở Thanh An, nhưng theo Wikipedia đến năm 2023 dự án vẫn chưa triển khai.

Dân cư và xã hội

Xã có 32.149 người, chủ yếu người Kinh, sống ở các làng chân đồi quanh hồ và dọc đường. Wikipedia ghi Hồ Sĩ Tạo (tự Tiểu Khê) quê làng Lai Nhã, xã Thái Nhã, tổng Võ Liệt, sau là xã Thanh Khê, nay thuộc xã Hoa Quân. Ông là học trò cụ tú Tôn Đức Tiến (ông nội Tôn Quang Phiệt), đỗ Giải nguyên năm 1868, từng làm Tri phủ Quảng Trạch, nổi tiếng giỏi phú, là thầy của nhiều nhà khoa bảng xứ Nghệ và giúp đỡ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trên đường khoa cử.

Huyện Thanh Chương cũ có khoảng 3,7% dân số theo Công giáo; phần lớn dân cư thờ cúng tổ tiên, trọng dòng họ.

Kinh tế

Chè là cây chủ lực: theo Wikipedia, chè quanh hồ Cầu Cau được trồng để cung cấp nguyên liệu cho hai nhà máy chè Ngọc Lâm và Thanh Mai. Bên cạnh là lúa, sắn, ngô, cây ăn quả, rừng trồng và chăn nuôi gà đồi. Du lịch ở hồ Cầu Cau hiện chủ yếu là các hoạt động tự phát do người dân khai thác.

Đường Hồ Chí Minh qua xã thuận lợi cho vận chuyển chè, nông sản. Số liệu sản xuất của xã mới chưa có trong nguồn chính thức đã tra.

Văn hóa

Xứ Nghệ có câu “Văn Giao, phú Tạo, thơ Thành” — văn hay có Nguyễn Văn Giao, phú giỏi có Hồ Sĩ Tạo, thơ đặc sắc có Nguyễn Nguyên Thành. Wikipedia còn chép lời Phan Bội Châu khuyên học trò về tài văn của Hồ Sĩ Tạo, ví ông như “con rồng”. Bạn đồng môn của ông gồm tiến sĩ Nguyễn Tài Tuyển và Phan Sĩ Thục. Khi từ quan, ông về dạy học ở Xuân Tường; mộ ông nằm trên một quả đồi ở đó (nay thuộc xã Xuân Lâm).

Cảnh quan “đảo chè” hồ Cầu Cau là điểm chụp ảnh, dã ngoại quen thuộc của du khách đến Thanh Chương.

Giao thông

Đường Hồ Chí Minh (đoạn qua Thanh Chương hoàn thành năm 2003) chạy qua khu vực hồ Cầu Cau, là trục giao thông chính của xã, nối lên Tân Kỳ ở phía bắc và vào Hà Tĩnh ở phía nam.

Bản đồ Xã Hoa Quân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hoa Quân được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thanh Chương trước đây

• Xã Bích Hào 33.960
• Xã Cát Ngạn 22.995
• Xã Đại Đồng 63.131
• Xã Hạnh Lâm 13.699
• Xã Kim Bảng 27.936
• Xã Sơn Lâm 12.331
• Xã Tam Đồng 26.382
• Xã Xuân Lâm 40.624