Tam Nông là xã thuộc tỉnh Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Hưng Hóa và hai xã Dân Quyền, Hương Nộn — trung tâm cũ của huyện Tam Nông, nơi từng là tỉnh lỵ Hưng Hóa thời Nguyễn. Diện tích 28,25 km², dân số 26.412 người.
Tổng quan
Tam Nông là một xã ven sông của tỉnh Phú Thọ, nằm ở góc đông nam vùng Phú Thọ cũ, nơi sông Đà đổ vào sông Thao và đất Phú Thọ giáp Hà Nội. Xã kế thừa thị trấn Hưng Hóa — huyện lỵ của huyện Tam Nông cũ — và trụ sở xã đặt tại số 9 đường Hồ Thiên Hương, trụ sở HĐND – UBND huyện trước đây. Xã rộng 28,25 km², có 26.412 người, mật độ khoảng 935 người/km².
Lõi lịch sử của xã là Hưng Hóa: từ năm 1831 đây là tỉnh lỵ tỉnh Hưng Hóa — một tỉnh lớn quản cả vùng Tây Bắc — và là thành do Nguyễn Quang Bích trấn giữ khi quân Pháp tấn công năm 1884. Di tích cột cờ Hưng Hóa và đền thờ Nguyễn Quang Bích còn ở đây.
Quốc lộ 32 từ Hà Nội vào Phú Thọ qua cầu Trung Hà trên sông Đà đi qua địa bàn xã. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã chia 34 khu: 15 khu Dân Quyền, 6 khu Hưng Hóa, 13 khu Hương Nộn.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới không lấy tên đơn vị nào trong ba đơn vị hợp thành (Hưng Hóa, Dân Quyền, Hương Nộn) mà lấy tên huyện Tam Nông — huyện tồn tại tới 30/6/2025 và có trung tâm chính ở đây. Đây là cách đặt tên phổ biến cho xã kế thừa huyện lỵ trong đợt sắp xếp năm 2025.
Phân tích Hán Việt. Tam là 三 — ba. Nông phổ biến nhất là 農 — nghề nông, người làm ruộng. Ghép lại thường được hiểu là “ba (vùng/làng) làm nông”; tuy nhiên tư liệu đã tra không có văn bản giải thích ý nghĩa hay nguồn gốc tên huyện, nên đây chỉ là cách đọc theo âm, chưa ghi chữ Hán vào hộp thông tin. Tên Tam Nông cũng là tên một huyện cũ ở Đồng Tháp (nay là xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp).
Hưng Hóa — tên đã lùi về lịch sử. Hưng Hóa (興化: dấy lên, giáo hóa) từng là tên trấn, tỉnh, thị xã, xã rồi thị trấn; từ 1/7/2025 tên này không còn là tên đơn vị hành chính nhưng vẫn còn trong tên khu dân cư và di tích.
Trùng tên: tỉnh Đồng Tháp có xã Tam Nông. Khi ghi địa chỉ cần ghi kèm tỉnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Tam Nông giáp các xã Bản Nguyên, Phùng Nguyên ở phía bắc; Đào Xá ở phía nam; Vạn Xuân và Thọ Văn ở phía tây; thủ đô Hà Nội ở phía đông (qua sông Đà).
Địa hình là vùng bán sơn địa: đồi gò thấp xen cánh đồng và bãi bồi ven sông. Đây là khu vực hợp lưu của hai dòng lớn — sông Đà chảy từ phía nam lên và sông Thao (sông Hồng) chảy từ tây bắc xuống — nên bờ sông chịu tác động lũ và xói lở; năm 2025 Báo Phú Thọ đưa tin sạt lở nghiêm trọng ven sông ở hai xã Hiền Quan và Tam Nông.
Dân số các xã cũ trước năm 2019 (Wikipedia): Hồng Đà 4.095 người trên 3,99 km², Dậu Dương 2.201 người trên 2,87 km², Thượng Nông 3.961 người trên 7,56 km² — ba xã hợp thành Dân Quyền năm 2020.
Lịch sử
Tỉnh lỵ Hưng Hóa. Theo Wikipedia, khi lập các tỉnh ở Bắc Kỳ năm 1831, huyện Tam Nông được tách khỏi Sơn Tây để nhập vào tỉnh Hưng Hóa và làm nơi đặt tỉnh lỵ. Thành Hưng Hóa do Nguyễn Quang Bích trấn giữ bị quân Pháp chiếm ngày 12/4/1884. Thị xã Hưng Hóa được lập ngày 1/5/1895 trên đất thành cũ, tại xã Trúc Khê; năm 1903 tỉnh lỵ chuyển lên làng Phú Thọ và tỉnh đổi tên thành tỉnh Phú Thọ.
Thế kỷ XX. Sau năm 1975 huyện Tam Nông có 19 xã, trong đó có Hưng Hóa, Hương Nộn, Hồng Đà, Dậu Dương, Thượng Nông. Năm 1977 huyện nhập với Thanh Thủy thành huyện Tam Thanh. Ngày 28/5/1997 xã Hưng Hóa được chuyển thành thị trấn Hưng Hóa, huyện lỵ huyện Tam Thanh. Năm 1999 (Nghị định 59/1999/NĐ-CP) huyện Tam Nông được tái lập, thị trấn Hưng Hóa là huyện lỵ.
Hợp nhất. Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/1/2020) hợp Hồng Đà, Dậu Dương, Thượng Nông thành xã Dân Quyền. Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp thị trấn Hưng Hóa, xã Dân Quyền và xã Hương Nộn thành xã Tam Nông, hoạt động từ 1/7/2025. Theo Wikipedia, phần thị trấn cũ được xác định là đô thị loại III theo nghị quyết phân loại đô thị cuối năm 2025.
Dân cư và xã hội
26.412 người sống trong 34 khu. Khu thị trấn cũ là nơi tập trung cơ quan, trường học, bệnh viện, chợ của vùng Tam Nông; các khu Dân Quyền, Hương Nộn là làng nông nghiệp ven sông và đồi. Nhiều làng có tuổi đời lâu: theo Báo Phú Thọ, làng Mai Lĩnh (khu 1) hình thành hơn ba thế kỷ, còn đủ “cây đa, giếng nước, mái đình”, có chùa, hai đền, hai miếu, hai giếng cổ và một cây đa được công nhận cây di sản.
Danh sách nghề của huyện cũ (Wikipedia) ghi nghề buôn tóc ở xã Dân Quyền (Hồng Đà cũ).
Kinh tế
Theo Wikipedia, huyện Tam Nông cũ được tỉnh xác định là vùng trọng điểm công nghiệp, với Khu công nghiệp Trung Hà, Khu công nghiệp Tam Nông và cụm công nghiệp Cổ Tiết; lợi thế lớn là tiếp giáp Hà Nội qua cầu Trung Hà và nằm trên các quốc lộ 32, 32C. Trên địa bàn xã hiện nay có nhà máy gạch tuynel Hương Nộn được nêu trong danh sách doanh nghiệp tiêu biểu của huyện. Tuyến cao tốc Phú Thọ – Ba Vì được Wikipedia ghi là đang triển khai qua vùng này.
Nông nghiệp gồm lúa, rau màu trên bãi, chăn nuôi lợn, gia cầm. Thương mại – dịch vụ tập trung ở khu Hưng Hóa cũ.
Văn hóa
Wikipedia liệt kê trong số di tích tiêu biểu của huyện cũ: Cột cờ Hưng Hóa và đền thờ danh nhân Nguyễn Quang Bích ở thị trấn Hưng Hóa; cụm di tích chùa Phúc Thánh, đền Đức Bà ở xã Hương Nộn. Nguyễn Quang Bích (1832–1890), tuần phủ Hưng Hóa, là thủ lĩnh Cần Vương ở Tây Bắc; sau khi thành mất, ông lên Tiên Động (nay thuộc xã Tiên Lương) lập căn cứ.
Tháng Giêng, các làng tổ chức hội làng; năm 2026 làng Mai Lĩnh khởi công dựng lại đình làng bằng nguồn xã hội hóa, theo kiến trúc mái cong truyền thống. Cùng vùng Tam Nông cũ còn có nhiều di sản lân cận: hội Phết Hiền Quan, lễ hội Cướp Kén Dị Nậu (xã Thọ Văn), khu lăng mộ – đền thờ Lý Nam Đế (xã Vạn Xuân).
Giao thông
Quốc lộ 32 nối Hà Nội với Phú Thọ qua cầu Trung Hà (sông Đà), đi qua xã rồi lên Vạn Xuân, Thanh Sơn. Đường thủy trên sông Đà, sông Thao từng là lý do Hưng Hóa được chọn làm tỉnh lỵ. Cao tốc Phú Thọ – Ba Vì đang được đầu tư qua vùng này.
Bản đồ Xã Tam Nông
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tam Nông được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hương Nộn | Huyện Tam Nông | Tỉnh Phú Thọ | toàn bộ |
| Thị trấn Hưng Hóa | Huyện Tam Nông | Tỉnh Phú Thọ | toàn bộ |
| Xã Dân Quyền | Huyện Tam Nông | Tỉnh Phú Thọ | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tam Nông gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm thị trấn Hưng Hóa, xã Dân Quyền và xã Hương Nộn của huyện Tam Nông cũ, theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025.
Tên Tam Nông có nghĩa là gì?
Tên lấy theo huyện Tam Nông. “Tam” (三) là ba, “nông” thường hiểu là nghề nông (農); chưa có văn bản giải thích nguồn gốc tên huyện.
Thị trấn Hưng Hóa nay thuộc xã nào?
Thị trấn Hưng Hóa (lập năm 1997) nay là một phần xã Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.
Thành Hưng Hóa xưa ở đâu?
Ở vùng thị trấn Hưng Hóa cũ, nay thuộc xã Tam Nông — tỉnh lỵ tỉnh Hưng Hóa từ năm 1831, thất thủ trước quân Pháp năm 1884.
Diện tích và dân số xã Tam Nông?
28,25 km² và 26.412 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Tam Nông trước đây
- Xã Hiền Quan 27.476
- Xã Thọ Văn 15.281
- Xã Vạn Xuân 31.353
← Toàn bộ 148 xã, phường của Phú Thọ Tra tên xã cũ → mới