Phường Cẩm Phả

Tổng quan

Phường Cẩm Phả là lõi đô thị của vùng than Cẩm Phả, nơi trước ngày 1/7/2025 đặt Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Cẩm Phả; trụ sở phường mới nay dùng chính khu trụ sở này. Phường ôm trọn năm phường trung tâm cũ — Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Bình, Cẩm Tây và Cẩm Đông — trải dọc quốc lộ 18 giữa sườn đồi mỏ và bờ vịnh.

Diện tích 17,52 km², dân số 61.506 người, mật độ khoảng 3.510 người/km². Đây là phường nhỏ nhất về diện tích nhưng đông đúc nhất về mật độ trong sáu đơn vị cấp xã kế thừa thành phố Cẩm Phả cũ, đồng thời là nơi tập trung chợ, trường học, bệnh viện và cơ quan của vùng.

Tên phường giữ lại địa danh Cẩm Phả, vốn gắn với hình ảnh “thủ phủ than” của Việt Nam. Từ 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương (Nghị quyết 36/2026/QH16).

Tên gọi và ý nghĩa

Khác với năm phường hợp thành mang tên ghép “Cẩm + phương vị/ý tốt” (Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Bình, Cẩm Tây, Cẩm Đông), phường mới được đặt bằng tên gốc Cẩm Phả — tên của tổng, của thị xã rồi thành phố từng quản lý cả vùng. Chọn tên này giữ cho địa danh lịch sử không biến mất khi cấp thành phố Cẩm Phả chấm dứt từ ngày 1/7/2025.

Chữ Hán và nghĩa

Chữ Cẩm thường được hiểu là 錦 — gấm, thứ vải dệt hoa nhiều màu, nghĩa bóng là đẹp đẽ, rực rỡ (như trong “cẩm tú”). Chữ Phả khó xác định hơn. Wikipedia tiếng Việt ghi tên chữ là 锦普 (dạng giản thể), tức chữ thứ hai là 普 — chữ này nghĩa là rộng khắp, phổ biến và thường đọc là “phổ”; các tự điển cũng ghi âm “phả” cho những chữ khác như 譜 (sổ ghi chép, gia phả). Chưa có văn bản gốc thời Nguyễn được công bố rộng để đối chiếu, nên nghĩa cả tên chỉ nên hiểu gần đúng: một vùng “gấm vóc” — cách hiểu theo chữ Cẩm, không nên suy diễn thêm từ chữ Phả.

Nguồn gốc tên

Có hai cách giải thích được nhắc đến. Truyền thuyết địa phương gắn việc đặt tên với tướng nhà Mạc là Mạc Ngọc Liễn ở thế kỷ XVI. Nhà ngôn ngữ học Trần Trí Dõi thì dựa vào tư liệu cuối thế kỷ XVIII để liên hệ tên này với cộng đồng cư dân thuyền chài (người Đản) ven biển. Cả hai đều là giả thuyết. Người Pháp ghi địa danh này trên bản đồ hành chính là “Cam-phả”.

Tên Cẩm Phả xuất hiện chắc chắn từ đầu thế kỷ XIX với tư cách một xã thuộc tổng Hà Môn, huyện Tiên Yên; năm 1831 thành tổng thuộc huyện Hoành Bồ. Tên này sau đó dùng cho châu Cẩm Phả, huyện Cẩm Phả (nay là đặc khu Vân Đồn), thị xã (1957) và thành phố Cẩm Phả (2012). Theo dữ liệu hành chính sau 1/7/2025, cả nước chỉ có một đơn vị cấp xã tên Cẩm Phả.

Địa lý

Phường Cẩm Phả nằm giữa dải đô thị ven vịnh: phía tây là phường Quang Hanh, phía đông là phường Cửa Ông, phía bắc là phường Mông Dương, phía nam là biển. Khu dân cư nằm trên dải đất thấp hẹp kẹp giữa núi và biển, phía bắc là vùng đồi của các mỏ than lộ thiên lớn.

Do địa hình dốc từ bắc xuống nam, mùa mưa nước từ các khai trường và bãi thải chảy qua khu dân cư ra biển; việc làm hồ lắng, mương thoát nước, trồng lại rừng trên bãi thải là một phần quen thuộc của quản lý đô thị nơi đây. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, mùa đông có sương mù và gió mùa đông bắc, mùa hè mưa nhiều, có bão.

Ngoài khơi là vịnh Bái Tử Long với hàng trăm đảo đá vôi; một số điểm cảnh quan mà Cẩm Phả cũ giới thiệu cho du khách là hang Hanh, Vũng Đục, đảo Rều (đảo khỉ), Hòn Hai, đảo Nêm.

Lịch sử

Sau Hòa ước Patenôtre năm 1884, vùng Cẩm Phả nằm trong khu nhượng địa khai mỏ của Pháp; từ năm 1886 việc khai thác than được đẩy mạnh và một đô thị mỏ dần hình thành. Năm 1945 chính quyền cách mạng được lập; Pháp tái chiếm năm 1946 và rút hẳn năm 1955. Năm 1957, Cẩm Phả và Cửa Ông hợp nhất thành thị xã Cẩm Phả, năm 1963 thuộc tỉnh Quảng Ninh.

Các phường Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Bình, Cẩm Tây, Cẩm Đông thuộc lớp phường được thành lập trong các đợt chuyển thị trấn, khu mỏ thành phường của thị xã Cẩm Phả (từ năm 1981 trở đi). Năm 2012 thị xã được nâng lên thành phố; năm 2015 được công nhận đô thị loại II.

Khoản 47 Điều 1 Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số năm phường trên thành phường Cẩm Phả. Chính quyền mới hoạt động từ 1/7/2025; từ 1/9/2026 phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Hơn sáu vạn người sống trên chưa đầy 18 km² khiến phường Cẩm Phả có mật độ kiểu đô thị lớn. Dân cư là công nhân, cán bộ ngành than đã nghỉ hưu hoặc đang làm việc, người buôn bán, làm dịch vụ và gia đình họ. Nhiều khu phố hình thành từ khu tập thể mỏ thời bao cấp.

Số liệu năm 2019 của thành phố Cẩm Phả cũ cho thấy người Kinh chiếm khoảng 95,2%, người Sán Dìu khoảng 3,9%; phần lớn người Sán Dìu sống ở các xã, phường ven đồi hơn là khu trung tâm. Là trung tâm cũ của thành phố, phường tập trung nhiều trường phổ thông, cơ sở y tế và thiết chế văn hóa phục vụ cả vùng Cẩm Phả.

Kinh tế

Kinh tế phường xoay quanh hai trục: ngành than và dịch vụ đô thị. Phía bắc phường là vùng các mỏ lộ thiên lớn của bể than Cẩm Phả như Cọc Sáu, Đèo Nai, Cao Sơn — nhiều trụ sở, xưởng, kho của các công ty than nằm trong hoặc sát địa bàn. Phía nam, dọc quốc lộ 18 là chợ, phố buôn bán, ngân hàng, khách sạn và các dịch vụ phục vụ người lao động mỏ.

Công nghiệp phụ trợ gồm cơ khí, sửa chữa thiết bị mỏ, vận tải; thủy sản chỉ là nghề phụ, chủ yếu khai thác gần bờ. Theo định hướng của địa phương, khu trung tâm Cẩm Phả cũ chuyển dần sang thương mại, dịch vụ khi các mỏ lộ thiên giảm sản lượng và chuyển xuống khai thác hầm lò.

Văn hóa

Đời sống văn hóa của phường mang đặc trưng đô thị mỏ: phong trào văn nghệ, thể thao công nhân, ngày truyền thống ngành than 12/11 gắn với cuộc tổng bãi công năm 1936 của công nhân vùng mỏ. Cư dân phường thường về đền Cửa Ông ở phía đông dịp đầu năm.

Trong các điểm du lịch Cẩm Phả cũ có nhắc tới chùa Phả Thiên; ngoài ra vịnh Bái Tử Long ngoài khơi với các đảo, hang là không gian tham quan bằng tàu. Ẩm thực đường phố của Cẩm Phả gắn với hải sản vùng vịnh và các món quen thuộc của dân lao động mỏ.

Giao thông

Quốc lộ 18 là trục xương sống, xuyên qua phường theo hướng tây – đông, nối về Hạ Long (khoảng 30 km) và ra Cửa Ông, Mông Dương. Tuyến đường sắt chuyên dùng chở than và băng tải than chạy qua vùng đồi phía bắc. Các tuyến xe buýt nội tỉnh nối Cẩm Phả với Hạ Long và các vùng lân cận.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: …, phường Cẩm Phả, Thành phố Quảng Ninh. Người dân các phường Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Bình, Cẩm Tây, Cẩm Đông cũ nay làm thủ tục cấp xã tại trụ sở phường Cẩm Phả (khu trụ sở cũ của thành phố Cẩm Phả).

Bản đồ Phường Cẩm Phả

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Cẩm Phả được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Cẩm Phả trước đây

• Phường Cửa Ông 66.504
• Phường Mông Dương 18.953
• Phường Quang Hanh 52.750
• Xã Hải Hòa 5.731
• Xã Hải Lạng 9.827