Phường Cửa Ông

Tổng quan

Phường Cửa Ông nằm ở mút phía đông của dải đô thị mỏ Cẩm Phả, nơi đất liền gặp lạch biển ngăn cách với quần đảo Vân Đồn. Phường được hợp thành từ toàn bộ bốn phường cũ — Cẩm Phú, Cẩm Thịnh, Cẩm Sơn và Cửa Ông — thuộc thành phố Cẩm Phả; trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường đặt tại trụ sở cũ của phường Cẩm Sơn.

Theo số liệu sắp xếp, phường có diện tích 41,07 km² và 66.504 người, mật độ khoảng 1.619 người/km². Đây là phường đông dân nhất trong sáu đơn vị cấp xã hình thành trên đất Cẩm Phả cũ.

Ba điểm nhận diện chính của Cửa Ông: đền Cửa Ông trên sườn núi nhìn ra vịnh, di tích quốc gia đặc biệt thờ Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng; khu sàng tuyển và cảng than Cửa Ông, đầu mối chế biến, xuất than của bể than Cẩm Phả từ thời Pháp thuộc; và vị trí cửa ngõ đường bộ ra đảo Cái Bầu của đặc khu Vân Đồn.

Từ ngày 1/9/2026, khi tỉnh Quảng Ninh chuyển thành Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương theo Nghị quyết 36/2026/QH16, phường Cửa Ông là đơn vị hành chính cấp xã của thành phố này.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới giữ nguyên tên phường Cửa Ông cũ — tên địa danh lâu đời và được biết đến rộng rãi nhất trong bốn phường hợp thành, gắn với ngôi đền nổi tiếng của vùng. Ba phường còn lại đều thuộc lớp tên đặt theo khuôn “Cẩm + một chữ” của thời kỳ thị xã Cẩm Phả, nên việc chọn Cửa Ông giữ được một địa danh có chiều sâu lịch sử.

Tên Nôm, không phải tên Hán Việt

Cửa Ông là tên thuần Việt. Cửa ở đây là cửa biển, cửa lạch — cách người ven biển gọi chỗ dòng nước thông ra vịnh; tương đương với chữ Hán Việt môn (門) hay khẩu trong các địa danh chữ Hán, nhưng tên này không được dịch sang chữ Hán. Chữ Ông cũng là từ Việt dùng để tôn xưng; âm Hán Việt cùng âm là 翁 (ông lão, người đàn ông lớn tuổi), song không có văn bản xưa nào cho thấy tên được ghi bằng chữ này.

Cách hiểu phổ biến cho rằng “Ông” là cách dân vùng biển gọi tôn vị thần được thờ ở ngôi đền trên núi ven cửa biển. Đền ban đầu thờ Hoàng Cần, một nhân vật địa phương được truyền tụng có công đánh giặc biển; về sau Trần Quốc Tảng trở thành vị thần chính. Đây là cách giải thích dân gian, chưa có tài liệu ghi rõ thời điểm tên Cửa Ông xuất hiện.

Tên khác

Ngôi đền còn được gọi là đền Cửa Suốt, theo tên lạch biển gần đó. Trong thời Pháp thuộc, Cửa Ông là một trung tâm mỏ quan trọng; năm 1957, hai đơn vị Cẩm Phả và Cửa Ông hợp nhất thành thị xã Cẩm Phả, nên tên Cửa Ông từng ngang hàng với tên Cẩm Phả trong hệ thống hành chính vùng mỏ.

Theo dữ liệu đơn vị hành chính sau ngày 1/7/2025, cả nước chỉ có một phường tên Cửa Ông, nên địa chỉ không dễ nhầm; vẫn nên ghi đầy đủ “phường Cửa Ông, Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Cửa Ông nằm ở phía đông Cẩm Phả cũ. Theo bản đồ hành chính sau sắp xếp, phường giáp phường Cẩm Phả ở phía tây, phường Mông Dương ở phía bắc, đặc khu Vân Đồn ở phía đông và mặt vịnh ở phía nam.

Địa hình là dải đồi núi thấp chạy theo hướng tây – đông, phía nam là vùng ven biển hẹp bị chia cắt bởi các lạch triều. Phần đồi phía bắc thuộc bể than Cẩm Phả, nhiều nơi là moong khai thác lộ thiên và bãi thải đã được cải tạo trồng rừng. Đền Cửa Ông dựng trên một quả đồi cao khoảng 100 m sát biển, từ đó nhìn ra vịnh Bái Tử Long với các đảo đá vôi.

Khí hậu là khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng duyên hải Đông Bắc: mùa đông lạnh, có sương mù và mưa phùn; mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều, chịu ảnh hưởng của bão từ vịnh Bắc Bộ. Theo số liệu chung của Cẩm Phả cũ, nhiệt độ trung bình năm khoảng 23 °C, lượng mưa trung bình khoảng 2.300 mm.

Lịch sử

Vùng Cẩm Phả – Cửa Ông đầu thế kỷ XIX thuộc huyện Tiên Yên; năm 1831, dưới thời Minh Mạng, Cẩm Phả thành một tổng của huyện Hoành Bồ. Sau Hòa ước Patenôtre (1884), vùng này nằm dưới quyền bảo hộ của Pháp; từ năm 1886 các công ty Pháp bắt đầu khai thác than ở đây, và Cửa Ông dần trở thành nơi đặt nhà máy sàng, bến xuất than cho cả khu mỏ.

Năm 1945, chính quyền cách mạng ở Cẩm Phả và Cửa Ông được thành lập. Năm 1957, hai đơn vị hợp nhất thành thị xã Cẩm Phả; từ năm 1963 thị xã thuộc tỉnh Quảng Ninh mới lập. Phường Cửa Ông được thành lập năm 1981 (Quyết định 63/1981/QĐ-HĐBT), cùng đợt chuyển nhiều thị trấn, khu mỏ trong thị xã thành phường. Cẩm Phả lên thành phố năm 2012.

Ngày 16/6/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15, khoản 48 Điều 1 sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Cẩm Phú, Cẩm Thịnh, Cẩm Sơn và Cửa Ông thành phường mới tên Cửa Ông. Chính quyền phường mới hoạt động từ 1/7/2025, khi cấp huyện chấm dứt hoạt động trên cả nước. Ngày 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Với 66.504 người trên 41,07 km², Cửa Ông là phường đông đúc, dân cư tập trung dọc trục đường chính và các khu tập thể, khu dân cư hình thành quanh mỏ và nhà máy. Phần lớn cư dân là công nhân mỏ, công nhân tuyển than, cảng và gia đình họ — nhiều người có gốc từ các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ ra vùng mỏ lập nghiệp qua nhiều thế hệ.

Theo số liệu năm 2019 của thành phố Cẩm Phả cũ, người Kinh chiếm khoảng 95%, người Sán Dìu khoảng 4%, còn lại là một số dân tộc khác. Đời sống văn hóa mang đậm sắc thái “phố thợ mỏ”: nhà văn hóa khu phố, câu lạc bộ thể thao công nhân, các hoạt động gắn với ngày truyền thống ngành than.

Tín ngưỡng tiêu biểu là thờ các danh tướng nhà Trần, gắn với đền Cửa Ông. Hệ thống trường học các cấp, trạm y tế và cơ sở y tế của ngành than phục vụ người dân; tên cụ thể từng cơ sở cần tra tại cổng thông tin địa phương.

Kinh tế

Cửa Ông là một trong những đầu mối quan trọng nhất của ngành than Việt Nam. Than từ các mỏ lộ thiên và hầm lò ở Cẩm Phả (Cọc Sáu, Đèo Nai, Cao Sơn, Mông Dương…) được đưa về khu sàng tuyển Cửa Ông bằng đường sắt chuyên dùng và băng tải để sàng, tuyển, pha trộn rồi xuất qua cảng. Cảng Cửa Ông nhận được tàu than trọng tải lớn.

Bên cạnh than, kinh tế phường còn có cơ khí sửa chữa thiết bị mỏ, vận tải, dịch vụ thương mại phục vụ đông đảo công nhân. Gần đây địa phương định hướng chuyển dịch sang thương mại, dịch vụ, du lịch tâm linh gắn với đền Cửa Ông và logistics cảng biển; một số dự án được nhắc đến trong định hướng phát triển là nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh và cảng Con Ong – Hòn Nét.

Hoạt động nuôi trồng, đánh bắt thủy sản có ở các lạch triều ven biển nhưng quy mô nhỏ, chủ yếu khai thác gần bờ.

Văn hóa – di tích

Đền Cửa Ông

Đền Cửa Ông thờ Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng (1252–1313), con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, cùng một số nhân vật thời Trần. Quần thể gồm ba tầng đền theo thế núi: đền Hạ (thờ Mẫu), đền Trung (thờ Hoàng Cần) và đền Thượng (thờ Trần Quốc Tảng); cạnh đền Thượng có chùa. Đền Hạ và đền Trung từng bị bom Mỹ phá hủy trong chiến tranh, chỉ đền Thượng còn lại; giai đoạn 2015–2017 quần thể được tu bổ, xây dựng lại đền Trung. Tượng đồng Trần Quốc Tảng cao khoảng 10 m được đặt trên đỉnh đồi từ đầu năm 2018.

Lễ hội đền Cửa Ông được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016; cuối năm 2017 đền được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Mùa hội kéo dài suốt mùa xuân, khách thập phương đến dâng hương từ những ngày đầu năm mới; ngày chính hội vào tháng Hai âm lịch, có rước kiệu, trò chơi dân gian, múa rồng.

Văn hóa vùng mỏ

Không gian văn hóa của Cửa Ông là sự giao thoa giữa tín ngưỡng thờ danh tướng nhà Trần của cư dân ven biển và nếp sống công nhân mỏ hình thành hơn một thế kỷ qua. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân vùng than, gắn với cuộc tổng bãi công năm 1936, là phần ký ức chung của cả vùng Cẩm Phả.

Giao thông

Quốc lộ 18 chạy qua phường, nối Cửa Ông với trung tâm Cẩm Phả, Hạ Long ở phía tây và Mông Dương ở phía bắc. Từ Cửa Ông có đường nối sang cầu Vân Đồn ra đảo Cái Bầu. Mạng đường sắt chuyên dùng chở than và cảng Cửa Ông là hạ tầng đặc thù của phường.

Hành chính

Địa chỉ theo đơn vị hành chính mới ghi: …, phường Cửa Ông, Thành phố Quảng Ninh, không ghi “thành phố Cẩm Phả” nữa. Thủ tục hành chính cấp xã giải quyết tại Trung tâm phục vụ hành chính công của phường, đặt cùng trụ sở UBND phường (trụ sở cũ của phường Cẩm Sơn).

Bản đồ Phường Cửa Ông

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Cửa Ông được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Cẩm Phả trước đây

• Phường Cẩm Phả 61.506
• Phường Mông Dương 18.953
• Phường Quang Hanh 52.750
• Xã Hải Hòa 5.731
• Xã Hải Lạng 9.827