Phường Mông Dương

Tổng quan

Phường Mông Dương chiếm phần đồi núi phía bắc của vùng Cẩm Phả cũ. Phường ghép phường Mông Dương — một khu mỏ, khu công nghiệp điện — với xã Dương Huy, vùng đồi rừng ở phía tây bắc; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của phường Mông Dương.

Với 167,16 km² và 18.953 người, mật độ chỉ khoảng 113 người/km². Đây là phường có diện tích lớn nhất trong bốn phường kế thừa thành phố Cẩm Phả, nhưng phần lớn đất là rừng, đồi và khai trường mỏ.

Mông Dương được biết đến với khai thác than hầm lò và cụm Nhiệt điện Mông Dương 1 (thuộc Tổng công ty Phát điện 3) và Nhiệt điện Mông Dương 2 — dự án nhiệt điện BOT quy mô lớn đầu tiên tại Việt Nam. Đây cũng là đầu mối nơi quốc lộ 18 rời vùng mỏ đi lên phía Tiên Yên, Móng Cái. Từ 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới giữ tên phường Mông Dương cũ, đơn vị đông dân hơn và là trung tâm của khu vực; tên xã Dương Huy không được giữ trong tên đơn vị mới nhưng vẫn còn trong tên các thôn, khu và ký ức của cư dân.

Nguồn gốc tên — một giả thuyết từ tiếng Pháp

Wikipedia tiếng Việt chép một cách giải thích: do việc khai thác than ở dưới mực nước biển, người Pháp gọi khu mỏ là “le fond de mine” (đáy mỏ); cách gọi này được người Việt phiên thành “Moong Dương”, về sau chệch thành “Mông Dương”. Từ “moong” đến nay vẫn được dân vùng mỏ dùng để chỉ hố khai thác lộ thiên. Đây là một giả thuyết dân gian về từ nguyên, chưa có tài liệu lưu trữ thời Pháp được công bố để kiểm chứng.

Nếu đọc theo âm Hán Việt

Hai âm Mông và Dương đều có chữ Hán tương ứng — chẳng hạn 蒙 (che phủ, mờ mịt) và 洋 (biển lớn) hay 陽 (mặt trời, phía sáng). Tuy vậy, không có văn bản nào cho thấy địa danh được đặt từ chữ Hán; nếu đúng là phiên âm từ tiếng Pháp thì mọi cách giải nghĩa theo chữ Hán đều là gán ghép. Bài viết nêu các chữ này chỉ để người đọc thấy rõ sự khác biệt đó.

Dương Huy

Tên xã cũ Dương Huy không rõ gốc; cần phân biệt với nhân vật Dương Huy, thứ sử châu Vũ Ninh thời nhà Ngô thế kỷ X — chưa có tài liệu nào gắn nhân vật này với vùng đồi Cẩm Phả.

Theo dữ liệu hành chính sau 1/7/2025, cả nước chỉ có một phường tên Mông Dương.

Địa lý

Theo bản đồ hành chính sau sắp xếp, Mông Dương giáp xã Ba Chẽ ở phía bắc; Quang Hanh, Cẩm Phả và Cửa Ông ở phía nam; xã Hải Hòa và đặc khu Vân Đồn ở phía đông; xã Thống Nhất ở phía tây.

Địa hình chủ yếu là đồi núi thấp và trung bình thuộc cánh cung Đông Triều – Móng Cái, xen thung lũng hẹp và các suối nhỏ chảy ra vùng cửa sông ven biển phía đông. Lòng đất là phần phía bắc của bể than Cẩm Phả, nơi các mỏ hầm lò khai thác ở độ sâu lớn. Vùng xã Dương Huy cũ có tỷ lệ rừng cao, gồm rừng trồng và rừng phòng hộ.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông chịu gió mùa đông bắc, lạnh hơn vùng ven biển; mùa hè mưa nhiều, thường xảy ra mưa lớn cục bộ ở vùng đồi.

Lịch sử

Mông Dương là một trong những khu mỏ hình thành từ thời Pháp thuộc trong bể than Cẩm Phả. Sau năm 1955, khu mỏ được khôi phục và mở rộng, thành một thị trấn công nghiệp thuộc thị xã Cẩm Phả. Ngày 10/9/1981, phường Mông Dương được thành lập trên cơ sở một phần thị trấn Mông Dương cũ.

Xã Dương Huy là xã vùng đồi phía tây bắc thị xã, rồi thành phố Cẩm Phả, chủ yếu sống bằng nông – lâm nghiệp. Từ tháng 11/2024 (khi Cẩm Hải và Cộng Hòa nhập thành xã Hải Hòa) đến tháng 6/2025, Dương Huy và Hải Hòa là hai xã duy nhất của thành phố Cẩm Phả.

Khoản 45 Điều 1 Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số phường Mông Dương và xã Dương Huy thành phường Mông Dương. Phường mới hoạt động từ 1/7/2025; từ 1/9/2026 thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Dân cư – xã hội

Dân cư phân bố không đều: khu Mông Dương cũ là các khu phố công nhân mỏ, công nhân điện, đông đúc dọc quốc lộ 18; vùng Dương Huy cũ là các thôn rải rác trong thung lũng, sống bằng trồng rừng, chăn nuôi, làm vườn.

Theo mặt bằng chung của Cẩm Phả cũ, người Kinh chiếm đa số, người Sán Dìu là cộng đồng dân tộc thiểu số đông nhất (khoảng 4% dân số thành phố năm 2019), sống chủ yếu ở các vùng đồi ven đô thị như Dương Huy. Sự đan xen giữa nếp sống công nghiệp và nếp sống nông thôn vùng đồi là nét riêng của phường.

Kinh tế

Mông Dương là một trung tâm năng lượng:

• Than hầm lò: phường nằm trên khu vực các mỏ hầm lò lớn của vùng Cẩm Phả, trong đó có mỏ Mông Dương; than được vận chuyển về khu sàng tuyển và cảng Cửa Ông.
• Nhiệt điện: Nhiệt điện Mông Dương 1 thuộc Tổng công ty Phát điện 3 (EVNGENCO3) và Nhiệt điện Mông Dương 2 đầu tư theo hình thức BOT, cả hai dùng than vùng mỏ làm nhiên liệu.
• Nông – lâm nghiệp ở vùng Dương Huy cũ: trồng rừng sản xuất (keo, bạch đàn, thông), cây ăn quả, chăn nuôi quy mô hộ.

Dịch vụ, thương mại phát triển quanh các khu công nhân và dọc quốc lộ.

Văn hóa

Văn hóa phường mang hai lớp: văn hóa công nhân mỏ – điện với các thiết chế văn hóa, thể thao của doanh nghiệp, và văn hóa làng vùng đồi của cư dân Dương Huy với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, lễ hội đầu năm của thôn. Cộng đồng Sán Dìu trong vùng Cẩm Phả còn giữ tiếng nói, hát soọng cô — lối hát giao duyên đặc trưng của dân tộc này.

Như cả vùng Cẩm Phả, cư dân Mông Dương đón ngày truyền thống công nhân vùng mỏ 12/11 và tham gia mùa lễ hội đền Cửa Ông mỗi mùa xuân.

Giao thông

Quốc lộ 18 đi qua phường, từ Mông Dương đường rẽ lên hướng Tiên Yên – Móng Cái (đoạn quốc lộ 18 Mông Dương – Móng Cái). Các tuyến đường sắt chuyên dùng, băng tải đưa than từ mỏ về cảng và nhà máy điện. Cao tốc Vân Đồn – Móng Cái và cao tốc Hạ Long – Vân Đồn đi qua vùng phụ cận, rút ngắn đường lên các vùng biên giới phía đông bắc.

Bản đồ Phường Mông Dương

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Mông Dương được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Cẩm Phả trước đây

• Phường Cẩm Phả 61.506
• Phường Cửa Ông 66.504
• Phường Quang Hanh 52.750
• Xã Hải Hòa 5.731
• Xã Hải Lạng 9.827