Xã Thống Nhất

Tổng quan

Xã Thống Nhất chiếm phần phía đông của vùng Hoành Bồ cũ, nằm giữa trung tâm Trới (nay là phường Hoành Bồ) và vùng mỏ Cẩm Phả, thuộc Thành phố Quảng Ninh. Xã được ghép từ bốn đơn vị cũ — Vũ Oai, Hòa Bình, Thống Nhất và một phần Đồng Lâm — nên có diện tích lớn: 276,12 km², với 17.310 người, mật độ khoảng 63 người/km².

Điểm nhận diện của Thống Nhất là sự đối lập giữa hai đầu: phía nam là dải đất thấp gần Hạ Long, có dân cư đông và hoạt động công nghiệp vật liệu xây dựng; phía bắc là núi rừng, nơi các xã Vũ Oai, Hòa Bình, Đồng Lâm cũ góp phần diện tích vào Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng. Vùng đất này cũng lưu dấu hai tòa thành cổ là thành Lưỡng Kỳ và thành Xích Thổ.

Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở xã Thống Nhất cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên xã Thống Nhất — xã cũ có dân số đông nhất trong bốn đơn vị hợp thành. Bản thân tên Thống Nhất cũng ra đời từ một lần hợp nhất: ngày 5/10/1950, hai xã Cộng Hòa và Đoàn Kết của huyện Hoành Bồ hợp lại thành xã Thống Nhất. Trước đó một năm (1949), xã Đoàn Kết được lập từ ba xã Vũ Oai, Lưỡng Kỳ, Yên Thổ, còn xã Cộng Hòa được lập từ ba xã Xích Thổ, Giang Võng, Đá Trắng. Như vậy cả ba lớp tên — Đoàn Kết, Cộng Hòa, Thống Nhất — đều là tên mang tinh thần thời kháng chiến, đặt ra khi gộp các làng cũ.

Chữ Hán và nghĩa

Thống Nhất là từ Hán Việt thống nhất, viết 統一: chữ thống 統 nghĩa gốc là đầu mối sợi tơ, từ đó là nối liền, cai quản chung; chữ nhất 一 là một. Cả từ nghĩa là hợp nhiều phần thành một khối. Đây là một trong những tên xã phổ biến nhất miền Bắc sau năm 1945, gắn với khát vọng thống nhất đất nước.

Những tên làng cổ còn lại

Lớp tên trước năm 1949 phần lớn là tên chữ của làng xã thời Nguyễn. Năm 1836, tổng Dương Huy của huyện Hoành Bồ có các xã Yên Thổ, Lưỡng Kỳ, Vũ Uy; tổng Yên Mỹ có xã Xích Thổ và phường Giang Võng. Tên Vũ Oai của xã cũ nhiều khả năng là dạng đọc khác của Vũ Uy (chữ 威 trong tiếng Việt có hai âm uy và oai); tên Lưỡng Kỳ và Xích Thổ còn sống trong tên hai thành cổ trên địa bàn.

Trùng tên

Sau sắp xếp năm 2025, ngoài Quảng Ninh còn có xã Thống Nhất ở Đồng Nai và Lạng Sơn, phường Thống Nhất ở Gia Lai và Phú Thọ. Khi ghi địa chỉ cần kèm “Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, xã Thống Nhất giáp các xã Lương Minh, Kỳ Thượng và Ba Chẽ ở phía bắc; phường Hoành Bồ ở phía tây; phường Cao Xanh ở phía nam; các phường Mông Dương và Quang Hanh ở phía đông.

Địa hình thấp dần từ bắc xuống nam. Phần phía bắc là dãy núi chạy theo hướng tây – đông thuộc khối rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng, độ cao có nơi trên 1.000 m; các suối phía nam của khối núi chảy xuống vịnh Cửa Lục. Phần phía nam là đồi thấp, thung lũng và đồng ruộng xen kẽ, dân cư tập trung dọc đường tỉnh.

Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng rộng khoảng 15.593,8 ha, trải trên địa phận năm xã cũ Đồng Sơn, Kỳ Thượng, Đồng Lâm, Vũ Oai và Hòa Bình — tức ba trong số đó nay thuộc Thống Nhất. Kiểu rừng chủ yếu là rừng thường xanh đất thấp và núi thấp, giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn cho vùng Hạ Long – Cẩm Phả.

Lịch sử

Vùng đất xã Thống Nhất thuộc huyện Hoành Bồ từ thời Lê. Thời Nguyễn, các làng trên địa bàn nằm trong hai tổng Dương Huy và Yên Mỹ. Hai tòa thành cổ Lưỡng Kỳ và Xích Thổ cho thấy đây từng là vùng có vị trí quân sự – hành chính đáng kể trong lịch sử vùng Đông Bắc.

Năm 1949, các làng cũ được gom thành hai xã Đoàn Kết và Cộng Hòa; ngày 5/10/1950 hai xã này hợp thành xã Thống Nhất. Năm 1956, xã Song Huy của huyện Hoành Bồ được chia thành bốn xã, trong đó có xã Hòa Bình và xã Đồng Quặng; năm 1983, Đồng Quặng lại chia thành Đồng Lâm và Đồng Sơn. Ngày 1/1/2020, theo Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14, toàn huyện Hoành Bồ nhập vào thành phố Hạ Long.

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ các xã Vũ Oai, Hòa Bình, Thống Nhất và một phần xã Đồng Lâm thành xã Thống Nhất; phần còn lại của Đồng Lâm nhập vào phường Hoành Bồ. Xã mới hoạt động từ 1/7/2025. Từ ngày 1/9/2026, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Dân cư – xã hội

Xã có 17.310 người, là xã đông dân nhất vùng Hoành Bồ cũ. Dân cư phân bố không đều: tập trung ở các thôn phía nam gần Hạ Long và dọc trục giao thông, thưa dần về phía rừng núi phía bắc. Ngoài người Kinh, vùng Hoành Bồ có cộng đồng người Dao sinh sống lâu đời, nhiều nhất ở các thôn vùng cao giáp khu bảo tồn, cùng một số dân tộc khác như Tày, Sán Dìu.

Đời sống tín ngưỡng gồm thờ cúng tổ tiên, thờ thần ở đình miếu làng của người Kinh, và các nghi lễ vòng đời của người Dao. Trường học và trạm y tế của các xã cũ tiếp tục phục vụ theo cụm dân cư; với các dịch vụ y tế, giáo dục cấp cao hơn, người dân đi về Hạ Long hoặc trung tâm Hoành Bồ.

Kinh tế

Kinh tế xã kết hợp công nghiệp và lâm nghiệp. Vùng Hoành Bồ cũ giàu đá vôi và đất sét, nơi hình thành các nhà máy xi măng, gạch ngói và mỏ vật liệu; phần phía nam xã Thống Nhất nằm trong không gian công nghiệp đó và gắn với vùng than Hạ Long – Cẩm Phả ở phía đông.

Nông – lâm nghiệp vẫn là sinh kế của nhiều hộ: trồng rừng keo, thông lấy gỗ, khai thác lâm sản ngoài gỗ, trồng lúa và rau màu ở thung lũng, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Khu vực trong và giáp khu bảo tồn được quản lý theo quy chế rừng đặc dụng, nên hoạt động khai thác bị hạn chế, ưu tiên bảo vệ rừng và phát triển du lịch sinh thái.

Văn hóa – di tích

Hai di tích đáng chú ý nhất trên địa bàn là thành cổ Lưỡng Kỳ và thành cổ Xích Thổ, mang tên hai làng cổ của tổng Dương Huy và tổng Yên Mỹ xưa. Niên đại và chức năng cụ thể của hai thành cần được tra cứu thêm theo hồ sơ di tích của Quảng Ninh.

Cảnh quan rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng với hệ thống suối, thác và các đỉnh núi cao là tài nguyên văn hóa – sinh thái chung của vùng. Văn hóa người Dao với lễ cấp sắc, nghề thêu trang phục, các bài thuốc nam và trò ném còn hiện diện trong đời sống các thôn vùng cao.

Bản đồ Xã Thống Nhất

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Thống Nhất được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hạ Long trước đây

• Phường Bãi Cháy 42.108
• Phường Cao Xanh 32.809
• Phường Hà Lầm 47.747
• Phường Hạ Long 52.905
• Phường Hà Tu 29.643
• Phường Hoành Bồ 28.534
• Phường Hồng Gai 51.333
• Phường Tuần Châu 14.904
• Phường Việt Hưng 51.787
• Xã Kỳ Thượng 5.918
• Xã Lương Minh 5.608
• Xã Quảng La 9.183