Phường Hạ Long

Tổng quan

Phường Hạ Long là phường trung tâm hành chính – văn hóa của Thành phố Quảng Ninh, nằm trên dải ven vịnh phía đông khu Hòn Gai. Trụ sở chính quyền thành phố đặt tại 73 Nguyễn Văn Cừ, phường Hạ Long. Khi phường ra đời ngày 1/7/2025, Quảng Ninh còn là tỉnh; từ 1/9/2026 tỉnh được tổ chức thành Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương, và phường Hạ Long trở thành nơi đặt trung tâm hành chính của thành phố mới.

Phường có diện tích 6,08 km², dân số 52.905 người — đông nhất trong các phường tách từ thành phố Hạ Long cũ — mật độ khoảng 8.701 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND phường đặt tại trụ sở phường Hồng Hải cũ.

Khác với khu phố cổ Hồng Gai liền kề, phường Hạ Long mang dáng một đô thị hành chính mới: các khối cơ quan, quảng trường, bảo tàng, thư viện, khu đô thị lấn biển dọc đường Trần Quốc Nghiễn, xen với các khu dân cư hình thành từ thời thị trấn mỏ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường không kế thừa tên đơn vị hợp thành nào (Hồng Hà, Hồng Hải), mà lấy lại tên Hạ Long — tên vịnh di sản và tên thành phố Hạ Long (1993–2025), đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động từ 1/7/2025. Đặt tên này cho phường trung tâm hành chính là cách giữ lại một địa danh đã thành thương hiệu quốc tế trong hệ thống tên gọi hành chính.

Nghĩa chữ Hán

Hạ Long viết là 下龍: hạ 下 là dưới, đi xuống, hạ xuống; long 龍 là rồng (khác với 隆 nghĩa hưng thịnh). Cả tên nghĩa là “rồng hạ xuống” (xem mục từ Hạ Long). Truyền thuyết kể Ngọc Hoàng sai Rồng Mẹ cùng đàn rồng con xuống giúp người Việt đánh giặc; rồng phun lửa, nhả ngọc thành đảo đá chặn thuyền giặc, rồi ở lại hạ giới — chỗ Rồng Mẹ đáp xuống là Hạ Long, chỗ rồng con là Bái Tử Long.

Lịch sử tên

Thời Bắc thuộc và các triều Lý, Trần, Lê, vùng vịnh từng mang những tên như Lục Hải, Hải Đông, An Bang, Vân Đồn; tên Hạ Long chỉ xuất hiện trong thư tịch và hải đồ của người Pháp từ cuối thế kỷ XIX. Ở cấp phường, tên Hạ Long đã từng dùng một lần: năm 1981 thị xã Hồng Gai lập phường Hạ Long ở khu phố cổ; năm 1996 phường này đổi thành Hồng Gai. Năm 2025, tên Hạ Long quay lại, nhưng cho vùng đất phía đông — Hồng Hà, Hồng Hải.

Hai tên cũ Hồng Hà, Hồng Hải

Hai phường hợp thành đều mang chữ Hồng, gợi tên đô thị Hồng Gai: Hồng Hà và Hồng Hải được đặt khi chia thị trấn Cọc 5 năm 1981. Một giả thuyết địa danh học cho rằng chính địa danh “Hồng Hải” ở khu vực này đã bị người Pháp ghi thành Hongay, từ đó ra Hòn Gai – Hồng Gai. Trùng tên: tỉnh Ninh Bình có phường Hạ Long cũ (Nam Định) nay đã nhập vào phường khác; hiện Thành phố Quảng Ninh là nơi duy nhất có phường mang tên Hạ Long.

Địa lý

Phường nằm giữa phường Hồng Gai ở phía tây và phường Hà Tu ở phía đông; phía bắc là vùng mỏ Hà Lầm, phía nam là vịnh Hạ Long. Địa hình chia hai phần rõ rệt: phía bắc quốc lộ 18 (đường Nguyễn Văn Cừ) là chân đồi thoải dần từ dãy đồi than; phía nam là dải đất thấp ven biển, phần lớn được san lấp, lấn biển trong hai thập niên gần đây để làm đường bao biển, khu văn hóa và khu đô thị.

Các suối nhỏ từ sườn đồi phía bắc chảy thẳng ra vịnh, ngắn và dốc, nên khi mưa lớn nước lên nhanh và rút nhanh. Khí hậu ven biển Đông Bắc với mùa đông lạnh, khô và mùa hè nóng ẩm, mưa tập trung tháng 7–8.

Lịch sử

Vùng đất này thời Pháp thuộc là khu mỏ và khu dân cư dọc đường từ Hòn Gai đi Hà Tu. Sau năm 1975, thị xã Hồng Gai có thị trấn Cọc 5; tên “cọc/cột” gắn với các cột mốc dọc đường, đến nay người dân vẫn quen gọi các khu như Cột 3, Cột 5.

Ngày 10/9/1981, Quyết định 63-HĐBT chia thị trấn Cọc 5 thành hai phường Hồng Hà và Hồng Hải. Năm 1993, thị xã Hồng Gai trở thành thành phố Hạ Long; hai phường nằm trong vùng thương mại – dịch vụ trung tâm của thành phố. Từ năm 2010, tỉnh quy hoạch Khu văn hóa thể thao Cột 3 tại phường Hồng Hải, nơi xây Bảo tàng, Thư viện và Trung tâm hội chợ triển lãm tỉnh, khánh thành dịp kỷ niệm 50 năm thành lập tỉnh (10/2013). Các cơ quan cấp tỉnh dần tập trung về trục Nguyễn Văn Cừ – Trần Quốc Nghiễn.

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số hai phường Hồng Hà và Hồng Hải thành phường Hạ Long, hoạt động từ 1/7/2025. Với Nghị quyết 36/2026/QH16 lập Thành phố Quảng Ninh (hiệu lực 1/9/2026), phường trở thành nơi đặt trung tâm hành chính của thành phố trực thuộc trung ương.

Dân cư – xã hội

52.905 người sống trên hơn 6 km² khiến phường Hạ Long là một trong những nơi đông dân nhất của Quảng Ninh. Cư dân phần lớn là công chức, viên chức, người làm dịch vụ, công nhân và gia đình thợ mỏ của các mỏ than lân cận; những khu tập thể mỏ cũ nằm cạnh các dãy nhà mới trên đất lấn biển. Người Kinh chiếm đa số tuyệt đối.

Là nơi tập trung nhiều cơ quan cấp thành phố, phường có mật độ cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa cao. Thư viện tỉnh và Bảo tàng Quảng Ninh là thiết chế văn hóa lớn, phục vụ cả người dân lẫn học sinh trong vùng.

Kinh tế

Cơ cấu kinh tế chủ yếu là dịch vụ công, thương mại, tài chính – ngân hàng và du lịch. Trục quốc lộ 18 (Nguyễn Văn Cừ) qua phường là dãy phố thương mại dài; dọc đường Trần Quốc Nghiễn và đường bao biển là các khu đô thị, khách sạn, nhà hàng hướng vịnh. Trung tâm hội chợ triển lãm tỉnh là nơi tổ chức các hội chợ thương mại, hội chợ sản phẩm OCOP thường niên.

Phường không có mỏ than lớn, nhưng nằm sát vùng mỏ Hà Lầm – Hà Tu – Núi Béo; nhiều văn phòng công ty than và dịch vụ phục vụ ngành mỏ đặt trụ sở ở đây. Ngư nghiệp chỉ còn ở quy mô nhỏ, chủ yếu gắn với chợ hải sản phục vụ dân đô thị và du khách.

Văn hóa – công trình tiêu biểu

Bảo tàng Quảng Ninh (đường Trần Quốc Nghiễn) là công trình nhận diện của phường: khối hộp lớn bọc 14.000 m² kính đen, lấy cảm hứng từ than đá, do kiến trúc sư Salvador Pérez Arroyo thiết kế; tòa nhà nhận giải Ashui Awards 2013 và Giải thưởng Kiến trúc quốc gia 2014. Bảo tàng trưng bày bộ xương cá voi dài trên 20 m, hiện vật các nền văn hóa Soi Nhụ, Cái Bèo, Hạ Long và lịch sử vùng mỏ. Cạnh bảo tàng là Thư viện tỉnh và Trung tâm hội chợ triển lãm, cùng do kiến trúc sư này thiết kế.

Đời sống văn hóa đô thị gắn với các quảng trường, công viên ven biển — nơi tổ chức các sự kiện như Carnaval Hạ Long, lễ hội chợ hoa xuân của thành phố. Ẩm thực theo kiểu đô thị biển: chả mực, bề bề, ngán, sá sùng có mặt ở các chợ và phố ăn uống quanh phường.

Giao thông

Quốc lộ 18 (đoạn đường Nguyễn Văn Cừ) chạy xuyên phường theo hướng tây – đông, nối Hòn Gai với Hà Tu, Cẩm Phả. Đường Trần Quốc Nghiễn và đường bao biển chạy song song phía nam, kết nối khu Cột 3 với núi Bài Thơ và cầu Bãi Cháy. Từ phường đi cao tốc Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái và cao tốc về Hải Phòng – Hà Nội đều thuận tiện; sân bay quốc tế Vân Đồn phục vụ khu vực từ cuối năm 2018.

Hành chính

Địa chỉ ghi theo dạng: [số nhà, đường/khu phố], phường Hạ Long, Thành phố Quảng Ninh. Địa chỉ cũ “phường Hồng Hà” và “phường Hồng Hải, TP Hạ Long” nay đều thuộc phường này; lưu ý không nhầm với phường Hồng Gai ở phía tây. Thủ tục cấp xã làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường (trụ sở phường Hồng Hải cũ).

Bản đồ Phường Hạ Long

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hạ Long được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hạ Long trước đây

• Phường Bãi Cháy 42.108
• Phường Cao Xanh 32.809
• Phường Hà Lầm 47.747
• Phường Hà Tu 29.643
• Phường Hoành Bồ 28.534
• Phường Hồng Gai 51.333
• Phường Tuần Châu 14.904
• Phường Việt Hưng 51.787
• Xã Kỳ Thượng 5.918
• Xã Lương Minh 5.608
• Xã Quảng La 9.183
• Xã Thống Nhất 17.310