Lương Minh là xã vùng núi thuộc Thành phố Quảng Ninh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở xã Đồng Sơn (vùng Hoành Bồ cũ, TP Hạ Long) và xã Lương Minh (huyện Ba Chẽ). Xã rộng 225,28 km², dân số 5.608 người, là một trong những xã thưa dân nhất thành phố.
Tổng quan
Xã Lương Minh là xã vùng cao ở phía bắc Thành phố Quảng Ninh, nối hai vùng núi trước kia thuộc hai đơn vị cấp huyện khác nhau: xã Đồng Sơn của thành phố Hạ Long (huyện Hoành Bồ cũ) và xã Lương Minh của huyện Ba Chẽ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Lương Minh cũ.
Xã rộng 225,28 km² nhưng chỉ có 5.608 người, mật độ khoảng 25 người/km². Phần lớn diện tích là rừng núi; một phần đáng kể của Đồng Sơn cũ nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng, khối rừng tự nhiên lớn vào bậc nhất vùng Đông Bắc của Quảng Ninh.
Lương Minh là một xã “hai lần sáp nhập” chỉ trong vòng tám tháng: ngày 1/11/2024 xã được lập từ Lương Mông và Minh Cầm; ngày 1/7/2025 xã tiếp tục nhận thêm Đồng Sơn để thành xã Lương Minh hiện nay.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên Lương Minh là một tên ghép mới. Theo Nghị quyết 1199/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (hiệu lực từ 1/11/2024), hai xã Lương Mông và Minh Cầm của huyện Ba Chẽ hợp lại; tên xã mới lấy chữ đầu của mỗi xã: Lương (Lương Mông) + Minh (Minh Cầm). Khi sắp xếp năm 2025, xã Lương Minh và xã Đồng Sơn hợp nhất và tiếp tục giữ tên Lương Minh; tên Đồng Sơn không còn là tên đơn vị hành chính.
Nguồn gốc hai tên cũ
Lương Mông là tên làng có từ thời Nguyễn: danh mục năm 1836 ghi xã Lương Mông thuộc tổng Dương Huy, huyện Hoành Bồ, cùng tổng với Đạp Thanh, Lưỡng Kỳ, Vũ Uy. Năm 1946, chính quyền cách mạng lập châu Hải Chi từ các xã tách khỏi châu Cẩm Phả, Hoành Bồ, Tiên Yên và huyện Sơn Động, sau đó thành huyện Ba Chẽ; vùng Lương Mông vì thế chuyển từ Hoành Bồ sang Ba Chẽ. Như vậy, việc nhập Đồng Sơn (Hoành Bồ) với Lương Minh (Ba Chẽ) năm 2025 thực ra đưa hai vùng đất vốn cùng thuộc huyện Hoành Bồ thời Nguyễn trở lại chung một đơn vị.
Đồng Sơn là xã lập năm 1983 khi xã Đồng Quặng chia thành Đồng Lâm và Đồng Sơn; chữ Đồng lấy từ tên xã mẹ, Sơn là núi.
Phân tích chữ
Chữ Minh trong địa danh thường ứng với 明 — sáng, rõ. Âm Lương có nhiều chữ, thường gặp trong tên đất là 良 (tốt lành, hiền) hoặc 梁 (cầu, xà nhà). Vì Lương Minh là tên ghép từ âm đầu của hai tên cũ, nó không mang một nghĩa Hán Việt được chủ định từ đầu; nếu đọc theo nghĩa đẹp có thể hiểu là “tốt lành và sáng sủa”. Chưa tra được chữ Hán của tên làng Lương Mông, nên không khẳng định chữ nào.
Trên cả nước chỉ có một xã mang tên Lương Minh.
Địa lý
Xã nằm trên sườn của dãy núi chạy theo hướng tây – đông ở phía bắc Hạ Long. Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, phía đông giáp xã Kỳ Thượng; phía tây và phía bắc giáp địa phận Bắc Ninh (vùng Sơn Động cũ của Bắc Giang); phía nam giáp phường Hoành Bồ, các xã Quảng La và Thống Nhất.
Khối núi Đồng Sơn – Kỳ Thượng có độ cao từ khoảng 150 m tới hơn 1.000 m; theo tài liệu về khu bảo tồn, các suối ở sườn bắc chảy về sông Ba Chẽ, còn suối sườn nam chảy xuống phía Hạ Long rồi ra vịnh. Rừng tự nhiên thuộc kiểu rừng thường xanh đất thấp và núi thấp, có các loài cây gỗ như sao hồng gai, trám trắng, sến mật; xen kẽ là rừng thứ sinh và rừng trồng keo, thông.
Khí hậu mát hơn vùng ven biển, mùa đông lạnh, có sương mù; mùa mưa có thể gây lũ quét ở các khe suối.
Lịch sử
Thời Nguyễn, cả vùng đất nay là xã Lương Minh thuộc huyện Hoành Bồ, phủ Sơn Định, tỉnh Quảng Yên. Năm 1946, phần phía bắc (Lương Mông, Minh Cầm) được tách vào châu Hải Chi; năm 1948 Hải Chi thành huyện, năm 1951 hợp với Đình Lập thành huyện Đình Hải, năm 1954 tách ra thành huyện Ba Chẽ, từ năm 1963 thuộc tỉnh Quảng Ninh. Phần phía nam ở lại Hoành Bồ: năm 1956 xã Song Huy chia thành bốn xã trong đó có Đồng Quặng; năm 1983 Đồng Quặng chia thành Đồng Lâm và Đồng Sơn.
Ngày 1/1/2020, huyện Hoành Bồ nhập vào thành phố Hạ Long, Đồng Sơn thành xã của Hạ Long. Ngày 1/11/2024, Lương Mông và Minh Cầm hợp thành xã Lương Minh thuộc huyện Ba Chẽ; trước sắp xếp năm 2025, xã này rộng khoảng 98,28 km² với 2.310 người.
Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ xã Đồng Sơn và xã Lương Minh thành xã Lương Minh, hoạt động từ 1/7/2025. Từ 1/9/2026, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.
Dân cư – xã hội
Dân cư sống rải rác thành các thôn ven khe suối và chân núi. Huyện Ba Chẽ cũ có 14 dân tộc, trong đó người Dao chiếm khoảng 45%, tiếp đến người Kinh, Sán Chay và Tày; vùng núi Đồng Sơn – Kỳ Thượng phía Hoành Bồ cũng là địa bàn cư trú lâu đời của đồng bào Dao. Tài liệu khảo sát khu bảo tồn từng ghi các làng Tân Ốc và Phú Liên thuộc xã Đồng Sơn nằm trong ranh giới đề xuất bảo tồn — Tân Ốc vốn là tên một xã của tổng Trí Xuyên thời Nguyễn.
Đây là vùng từng thuộc diện đặc biệt khó khăn của Quảng Ninh; đường bê tông, điện lưới và trường học bán trú là những hạ tầng được đầu tư trong hơn một thập kỷ gần đây. Người dân giữ tín ngưỡng thờ tổ tiên, thờ Bàn Vương và các nghi lễ vòng đời của người Dao.
Kinh tế
Sinh kế chính là trồng rừng (keo, quế, thông), khai thác lâm sản ngoài gỗ như măng, mật ong, cây dược liệu; chăn nuôi gia súc, gia cầm thả đồi và một ít lúa nước ở thung lũng. Vùng Ba Chẽ cũ nổi tiếng với các cây dược liệu và đặc sản rừng như ba kích, trà hoa vàng, sâm cau — các mô hình này cũng có mặt ở vùng phía bắc xã.
Phần diện tích trong khu bảo tồn được bảo vệ theo quy chế rừng đặc dụng; người dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng. Du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Dao và rừng tự nhiên đang được hình thành ở vùng Kỳ Thượng lân cận, mở hướng mới cho các thôn phía Đồng Sơn.
Văn hóa
Văn hóa xã mang đậm nét người Dao vùng Đông Bắc: lễ cấp sắc cho nam giới, trang phục thêu tay, hát giao duyên, các trò chơi như ném còn, tri thức cây thuốc nam. Lễ Tết theo lịch nông nghiệp, cúng rừng, cúng thần bản mệnh được duy trì ở các thôn.
Ẩm thực dựa vào sản vật núi rừng: măng, cá suối, ong rừng, gà đồi, rượu ngô. Các di tích cụ thể trên địa bàn chưa được ghi nhận trong nguồn tra cứu.
Bản đồ Xã Lương Minh
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Lương Minh được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đồng Sơn | Thành phố Hạ Long | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
| Xã Lương Minh | Huyện Ba Chẽ | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Lương Minh gồm những xã cũ nào?
Xã Đồng Sơn (thuộc TP Hạ Long, vùng Hoành Bồ cũ) và xã Lương Minh (thuộc huyện Ba Chẽ), theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15.
Tên Lương Minh có nghĩa là gì?
Là tên ghép năm 2024 từ Lương Mông và Minh Cầm. Đọc theo Hán Việt có thể hiểu là tốt lành, sáng sủa, nhưng tên vốn được tạo từ âm đầu hai xã cũ.
Diện tích và dân số xã Lương Minh?
225,28 km², 5.608 người, mật độ khoảng 25 người/km².
Xã Lương Minh có thuộc khu bảo tồn không?
Một phần diện tích của xã Đồng Sơn cũ nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng.
Cùng Thành phố Hạ Long, Huyện Ba Chẽ trước đây
- Phường Bãi Cháy 42.108
- Phường Cao Xanh 32.809
- Phường Hà Lầm 47.747
- Phường Hạ Long 52.905
- Phường Hà Tu 29.643
- Phường Hoành Bồ 28.534
- Phường Hồng Gai 51.333
- Phường Tuần Châu 14.904
- Phường Việt Hưng 51.787
- Xã Ba Chẽ 17.504
- Xã Kỳ Thượng 5.918
- Xã Quảng La 9.183
- Xã Thống Nhất 17.310
← Toàn bộ 54 xã, phường của Quảng Ninh Tra tên xã cũ → mới