Phường Hà Lầm

Tổng quan

Phường Hà Lầm là phường nội đô phía bắc khu Hòn Gai của Thành phố Quảng Ninh, trải từ chân đồi phía bắc quốc lộ 18 lên vùng đồi mỏ. Phường ra đời ngày 1/7/2025, khi Quảng Ninh còn là tỉnh; từ 1/9/2026 thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Diện tích 11,99 km², dân số 47.747 người, mật độ khoảng 3.982 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND phường đặt tại trụ sở phường Cao Thắng cũ.

Đặc điểm riêng của Hà Lầm là một đô thị mỏ đúng nghĩa: phía nam là phố phường đông đúc nối liền Hồng Gai và Hạ Long; phía bắc là khai trường, bãi thải, nhà sàng, đường goòng của mỏ than Hà Lầm — một trong những mỏ hầm lò lớn của ngành than.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới giữ tên phường Hà Lầm, một trong ba đơn vị hợp thành và cũng là tên gắn với mỏ than lâu đời nhất vùng này. Các tài liệu về lịch sử Hạ Long ghi rằng sau khi làng chài Bãi Hàu đổi thành xã Mẫu Lệ đầu thời Nguyễn, quanh đó lần lượt hình thành các xã Hà Lầm, Lũng Phong, Giang Võng, Trúc Võng — tức tên Hà Lầm đã có từ cấp xã thời phong kiến, trước khi người Pháp mở mỏ.

Phân tích tên

Âm hà có nhiều chữ Hán, phổ biến nhất trong địa danh là 河 (sông) hoặc 荷 (sen). Âm lầm không có chữ Hán Việt tương ứng (tra trên Wiki Ngôn Ngữ) — trong tiếng Việt “lầm” còn có nghĩa bùn lầy, nhưng không có tư liệu nào cho thấy tên đất mang nghĩa ấy. Vì vậy Hà Lầm nhiều khả năng là tên Nôm hoặc tên ghi âm từ một tên gọi bản địa; nghĩa gốc chưa xác định, không nên suy diễn.

Họ tên “Hà” của vùng mỏ

Hà Lầm là một trong hai địa danh gốc (cùng Hà Tu) mà từ đó sinh ra cả loạt tên phường mang chữ “Hà” năm 1981: thị trấn Hà Lầm chia thành ba phường Hà Lầm, Hà Trung và Hà Khánh; thị trấn Hà Tu chia thành Hà Tu và Hà Phong. Tên Hà Trung theo lối ấy được hiểu là “Hà ở giữa” — chữ 中 (trung) nghĩa là giữa. Tên Cao Thắng (thị trấn Cao Thắng, chia năm 1981 thành Cao Thắng và Cao Xanh) là tên Hán Việt, chữ thắng 勝 nghĩa là thắng lợi; lý do đặt tên chưa tìm được tư liệu. Trong cả nước chỉ có một phường Hà Lầm.

Địa lý

Phường nằm ở rìa nam dãy đồi than chạy từ Yên Lập đến Hà Tu, cao trung bình 150–250 m và thấp dần về phía biển. Phía bắc và phía tây giáp phường Cao Xanh; phía đông giáp phường Hà Tu; phía nam giáp các phường Hồng Gai và Hạ Long. Hà Lầm không có bờ biển.

Địa chất là trầm tích chứa than: than antraxit và bán antraxit nằm ở phía bắc và đông bắc khu Hòn Gai, trên địa bàn các phường Hà Lầm, Hà Trung, Hà Khánh, Hà Tu, Hà Phong cũ. Nhiều năm khai thác lộ thiên trước đây để lại các bãi thải đất đá lớn; một phần đã được cải tạo, trồng cây phục hồi môi trường. Khí hậu là khí hậu ven biển Đông Bắc, mùa đông lạnh và khô, mùa hè mưa nhiều.

Lịch sử

Từ sau năm 1883, khi người Pháp chiếm vùng vịnh và mở mỏ, Hà Lầm trở thành một khu khai thác than của Công ty Than Bắc Kỳ. Lớp thợ mỏ hình thành tại đây là một phần của đội ngũ công nhân sớm nhất Việt Nam; truyền thống đấu tranh của thợ mỏ Hòn Gai gắn liền với các khu mỏ Hà Lầm, Hà Tu.

Sau năm 1975, thị xã Hồng Gai có các thị trấn Hà Lầm và Cao Thắng. Theo Quyết định 63-HĐBT ngày 10/9/1981, thị trấn Hà Lầm chia thành ba phường Hà Lầm, Hà Trung, Hà Khánh; thị trấn Cao Thắng chia thành hai phường Cao Thắng, Cao Xanh. Từ năm 1993, các phường này thuộc thành phố Hạ Long, nằm trong vùng công nghiệp – lâm nghiệp (Hà Lầm, Hà Trung) và vùng thương mại – dịch vụ (Cao Thắng) theo quy hoạch thành phố.

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ ba phường Cao Thắng, Hà Trung và Hà Lầm thành phường Hà Lầm; phường hoạt động từ 1/7/2025 và thuộc Thành phố Quảng Ninh từ 1/9/2026 theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Dân cư – xã hội

Gần 48 nghìn người sống trên khoảng 12 km², nhưng phân bố rất lệch: dân cư dồn ở dải phố phía nam (khu Cao Thắng cũ và các tổ dân phố ven đường), còn phía bắc là đất mỏ. Phường chia thành 22 khu phố mang tên các phường cũ — Cao Thắng, Hà Lầm, Hà Trung — kèm số thứ tự.

Một tỷ lệ lớn hộ gia đình có người làm việc trong ngành than hoặc dịch vụ phụ trợ (vận tải, cơ khí, cung ứng vật tư). Lớp cư dân này có gốc gác từ nhiều tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, lên vùng mỏ qua nhiều thế hệ. Đời sống văn hóa mang dấu ấn thợ mỏ: nhà văn hóa khu phố, phong trào văn nghệ – thể thao công nhân, các ngày lễ của ngành than.

Kinh tế

Ngành chủ lực là khai thác than hầm lò. Mỏ than Hà Lầm (Công ty CP Than Hà Lầm – Vinacomin) là mỏ hầm lò cơ giới hóa đồng bộ, công suất khoảng 1,2 triệu tấn than mỗi năm, khai thác ở độ sâu khoảng 300 m dưới mực nước biển — được giới thiệu là mỏ hầm lò cơ giới hóa có công suất lớn nhất Việt Nam. Việc chuyển từ khai thác lộ thiên xuống hầm lò sâu là hướng đi chung của các mỏ quanh Hòn Gai nhằm giảm bãi thải và bụi.

Khu Cao Thắng phía nam là phố buôn bán, dịch vụ ăn uống, sửa chữa, vận tải phục vụ dân cư đô thị và công nhân mỏ. Nông nghiệp gần như không còn.

Văn hóa

Văn hóa Hà Lầm là văn hóa công nhân mỏ: các tập thể mỏ, nhà văn hóa công nhân, các hoạt động kỷ niệm ngày truyền thống ngành than (12/11). Lễ hội lớn của cư dân thường diễn ra ở các di tích chung của khu Hòn Gai liền kề — chùa Long Tiên, đền Đức Ông dưới chân núi Bài Thơ — chứ không có lễ hội riêng nổi tiếng mang tên phường.

Ẩm thực trong khu dân cư là ẩm thực phố thị miền mỏ: quán cơm, quán bún, quán nhậu phục vụ ca kíp thợ lò; các món biển của Hạ Long như chả mực, ngán, sá sùng có ở các chợ trung tâm khu Hòn Gai gần đó.

Hành chính

Địa chỉ ghi theo dạng: [số nhà, đường/khu phố], phường Hà Lầm, Thành phố Quảng Ninh. Địa chỉ cũ “phường Cao Thắng”, “phường Hà Trung” hay “phường Hà Lầm, TP Hạ Long” đều thuộc phường này. Thủ tục cấp xã làm tại trung tâm phục vụ hành chính công đặt ở trụ sở phường Cao Thắng cũ.

Bản đồ Phường Hà Lầm

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hà Lầm được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hạ Long trước đây

• Phường Bãi Cháy 42.108
• Phường Cao Xanh 32.809
• Phường Hạ Long 52.905
• Phường Hà Tu 29.643
• Phường Hoành Bồ 28.534
• Phường Hồng Gai 51.333
• Phường Tuần Châu 14.904
• Phường Việt Hưng 51.787
• Xã Kỳ Thượng 5.918
• Xã Lương Minh 5.608
• Xã Quảng La 9.183
• Xã Thống Nhất 17.310