Tuần Châu là phường thuộc Thành phố Quảng Ninh, thành lập ngày 1/7/2025 trên cơ sở toàn bộ phường Đại Yên, phường Tuần Châu và một phần phường Hà Khẩu của thành phố Hạ Long cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15. Phường rộng 62,08 km², dân số 14.904 người, gồm đảo du lịch Tuần Châu và vùng đồi Đại Yên với chùa Lôi Âm.
Tổng quan
Phường Tuần Châu là phường cực tây của vùng Hạ Long cũ, thuộc Thành phố Quảng Ninh từ ngày 1/9/2026; khi thành lập (1/7/2025), phường thuộc tỉnh Quảng Ninh. Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND phường đặt tại trụ sở phường Đại Yên cũ.
Diện tích 62,08 km² — rộng nhất trong các phường nội đô Hạ Long cũ — nhưng dân số chỉ 14.904 người, mật độ khoảng 240 người/km², vì phần lớn đất là đồi rừng, mặt hồ Yên Lập và bãi triều.
Phường hợp hai vùng rất khác nhau: đảo Tuần Châu — hòn đảo đất nối liền bờ bằng đường, nay là khu du lịch, cảng tàu khách quốc tế và bến phà đi Cát Bà; và vùng Đại Yên trên đất liền — đồi núi, hồ Yên Lập, chùa Lôi Âm cổ, vốn thuộc huyện Hoành Bồ.
Tên gọi và ý nghĩa
Phường mới lấy tên phường Tuần Châu, tức tên hòn đảo nổi tiếng nhất trong vùng, dù trụ sở đặt ở Đại Yên.
Từ Hòn Tuần đến Tuần Châu
Theo tư liệu địa phương, thời Lê trên đảo đặt tuần ti — trạm kiểm soát và thu thuế thuyền bè qua lại — nên dân gọi đảo là Hòn Tuần. Chữ tuần ở đây là 巡, nghĩa là đi tuần, tuần tra. Chữ châu thường được hiểu là 洲 — bãi nổi, cù lao, đảo — phù hợp với một hòn đảo. Một cách giải thích dân gian khác cho rằng tên ghép từ “lính tuần” và “tri châu”, vì trạm lính canh do viên tri châu quản lý; nếu theo cách này, chữ châu là 州 (đơn vị hành chính châu). Chưa có văn bản Hán Nôm công bố để xác định dứt khoát chữ nào. Mục từ Tuần Châu trên Wiki Ngôn Ngữ ghi tên này là phường thuộc Hạ Long.
Thời Pháp thuộc, đảo được ghi trên bản đồ là Île aux Cerfs (đảo Nai). Năm 1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến đảo và mong muốn trồng nhiều cây, xây dựng khu nghỉ ngơi để biến Tuần Châu thành “Ngọc Châu”.
Đại Yên
Tên đơn vị hợp thành Đại Yên có chữ 大 (đại — lớn); chữ yên nhiều khả năng là 安 (yên ổn) như trong nhiều địa danh vùng này, nhưng chưa có tư liệu xác nhận. Trong cả nước chỉ có một phường Tuần Châu.
Địa lý
Phía đông phường giáp phường Việt Hưng và phường Bãi Cháy; phía tây giáp phường Đông Mai; phía nam giáp phường Hà An và vịnh Hạ Long; phía bắc giáp xã Quảng La và phường Hoành Bồ.
Đảo Tuần Châu nằm cách bờ phía nam khu Bãi Cháy (tính từ quốc lộ 18A) khoảng 2 km, cách núi Bài Thơ khoảng 8 km về phía tây – tây nam; diện tích ghi nhận khoảng 405 ha nhưng liên tục thay đổi do lấn biển, đào vịnh. Địa hình đảo gồm đồi và bãi triều, dải núi đất chạy ở phía đông với đỉnh Mom Diều cao 64 m; cạnh đảo có hai đảo nhỏ không người ở là Hòn Nón và Hòn Trụi.
Vùng Đại Yên trên đất liền là đồi núi thấp, có hồ Yên Lập — hồ thủy lợi lớn, hình thành từ giữa thập niên 1970 để tưới cho vùng Hoành Bồ, Yên Hưng — với nhiều đảo nổi như đảo Bàn Tay, đảo Canh, đảo Cua. Khu vực Đại Yên có đá vôi nhưng nằm trong vùng cấm khai thác khoáng sản than.
Lịch sử
Trên đảo Tuần Châu có di tích thời đồ đá mới thuộc văn hóa Hạ Long (khoảng 5.000–3.000 năm trước), với rìu đá, bàn mài, mảnh tước, đồ gốm. Thời Lê, đảo là trạm tuần ti. Năm Minh Mạng thứ 12 (1831), khi lập tỉnh Quảng Yên, đảo thuộc làng Hoàng Lỗ, huyện Yên Hưng.
Về thời điểm đảo chuyển về Hòn Gai, tư liệu ghi hai mốc: một quyết định của Ủy ban Hành chính khu Hồng Quảng ngày 6/7/1957 tách đảo khỏi huyện Yên Hưng đưa về thị xã Hòn Gai; và Quyết định 106-CP ngày 2/7/1964 của Hội đồng Chính phủ sáp nhập xã Tuần Châu vào thị xã Hồng Gai. Từ đó Tuần Châu là xã đảo của Hồng Gai – Hạ Long; ngày 1/10/2003 xã chuyển thành phường Tuần Châu.
Đại Yên vốn là xã của huyện Hoành Bồ; ngày 16/8/2001 xã chuyển về thành phố Hạ Long, ngày 5/2/2010 thành phường Đại Yên. Phường Hà Khẩu được lập năm 1981 khi chia thị trấn Giếng Đáy.
Theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, toàn bộ phường Đại Yên, phường Tuần Châu và một phần phường Hà Khẩu (phần còn lại vào phường Việt Hưng) hợp thành phường Tuần Châu, hoạt động từ 1/7/2025. Từ 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.
Dân cư – xã hội
Dân cư trên đảo Tuần Châu theo ghi nhận đều là người Kinh, trước kia chia năm xóm (xóm Cát, xóm Đình, xóm Nam, xóm Đông, xóm Kèo), sống bằng chài lưới thô sơ và làm ruộng. Đến cuối thập niên 1990, đảo chưa có điện lưới, nước sạch, đường chỉ là đường mòn; từ khi khu du lịch được xây dựng (2002), hạ tầng điện, nước, đường, trường học, trạm y tế được đầu tư đồng bộ.
Vùng Đại Yên có cộng đồng dân cư nông nghiệp lâu đời của Hoành Bồ; theo thống kê của thành phố Hạ Long cũ, Đại Yên là một trong các phường có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tập trung hơn cả. Mật độ dân số thấp khiến phường có dáng một vùng ven đô hơn là phố thị.
Kinh tế
Du lịch – dịch vụ là ngành mũi nhọn trên đảo Tuần Châu: khu du lịch, khách sạn, khu biểu diễn, bãi tắm nhân tạo, bến du thuyền, cảng tàu du lịch quốc tế Tuần Châu và bến phà nối sang đảo Cát Bà (Hải Phòng). Cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2004 được tổ chức tại đây. Từ năm 2014, dịch vụ thủy phi cơ của Hàng không Hải Âu từng khai thác tuyến từ Tuần Châu.
Vùng Đại Yên theo quy hoạch của Hạ Long cũ thuộc vùng nông – lâm – ngư nghiệp: trồng rừng, cây ăn quả, lúa màu ở thung lũng, nuôi trồng thủy sản ven bãi triều. Hồ Yên Lập vừa là nguồn nước tưới, vừa là cảnh quan thu hút khách lễ chùa Lôi Âm.
Văn hóa – di tích
Chùa Lôi Âm
Chùa Lôi Âm, tên chữ Linh Thứu Kỳ Sơn Lôi Âm tự, nằm trên núi ở Đại Yên, nhìn xuống hồ Yên Lập. Bia đá còn lại cho thấy chùa từng là danh thắng của xứ Hải Đông, có từ thời Trần; bia năm Vĩnh Tộ thứ 8 (1626) ghi việc trùng tu với sự đóng góp của các tổng thuộc Yên Hưng, Hoành Bồ, Hoa Phong. Chùa còn 14 tháp mộ, cây hương đá cao 2,48 m chạm hoa sen, hoa cúc và nhiều bia mang phong cách Lê – Mạc thế kỷ XVII. Đại Nam nhất thống chí chép hội chùa Lôi Âm tháng Giêng là hội lớn một vùng; ngày giỗ tổ chùa 27 tháng Giêng vẫn thu hút đông người. Khách lên chùa có lệ xách đôi viên gạch đỏ công đức để góp sức trùng tu.
Di tích trên đảo
Đảo Tuần Châu có đền Khe Ngổ thờ Thạch Vương và miếu Cây Đa thờ Chúa Thủy, chưa rõ năm xây dựng; cùng di chỉ khảo cổ văn hóa Hạ Long và khu nhà nghỉ từ những năm 1960 gắn với các lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về nghỉ.
Du lịch
Tuần Châu là một cửa ra vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ: cảng tàu du lịch Nam Tuần Châu đón các du thuyền ngủ đêm trên vịnh; bến phà Tuần Châu – Gia Luận đưa khách sang Cát Bà (khoảng 45 phút). Trên đất liền, chùa Lôi Âm và hồ Yên Lập là điểm du xuân, lễ chùa quen thuộc của người dân Hạ Long và Quảng Yên.
Giao thông
Đảo Tuần Châu nối với đất liền bằng đường bộ (trước đây phải đi đò), đấu vào quốc lộ 18 ở phía tây Bãi Cháy. Quốc lộ 18 và cao tốc Hạ Long – Hải Phòng đi qua vùng Đại Yên, là cửa ngõ vào Hạ Long từ hướng Quảng Yên, Hải Phòng. Đường thủy có cảng tàu khách quốc tế Tuần Châu và bến phà đi Cát Bà.
Hành chính
Địa chỉ ghi theo dạng: [số nhà, tổ/khu phố], phường Tuần Châu, Thành phố Quảng Ninh. Địa chỉ cũ “phường Đại Yên, TP Hạ Long” nay thuộc phường Tuần Châu; địa chỉ cũ “phường Hà Khẩu” có thể thuộc Tuần Châu hoặc Việt Hưng tùy khu. Thủ tục cấp xã làm tại trung tâm phục vụ hành chính công đặt ở trụ sở phường Đại Yên cũ.
Bản đồ Phường Tuần Châu
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Tuần Châu được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Đại Yên | Thành phố Hạ Long | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
| Phường Hà Khẩu | Thành phố Hạ Long | Tỉnh Quảng Ninh | một phần |
| Phường Tuần Châu | Thành phố Hạ Long | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Phường Tuần Châu gồm những phường cũ nào?
Toàn bộ phường Đại Yên, phường Tuần Châu và một phần phường Hà Khẩu của thành phố Hạ Long cũ, theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15.
Tên Tuần Châu có nghĩa là gì?
Thời Lê, đảo có trạm tuần ti kiểm soát thuyền bè nên gọi Hòn Tuần. Tuần 巡 là tuần tra; châu thường hiểu là 洲 (bãi, đảo). Dân gian còn giải thích là ghép từ “lính tuần” và “tri châu”.
Chùa Lôi Âm thuộc phường nào?
Chùa Lôi Âm ở vùng Đại Yên cũ, nay thuộc phường Tuần Châu, bên hồ Yên Lập.
Trụ sở phường Tuần Châu ở đâu?
Tại trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường Đại Yên cũ, không phải trên đảo.
Từ Tuần Châu đi Cát Bà bằng cách nào?
Bằng phà từ bến Tuần Châu sang bến Gia Luận (Cát Bà), thời gian khoảng 45 phút; giờ phà thay đổi theo mùa.
Cùng Thành phố Hạ Long trước đây
- Phường Bãi Cháy 42.108
- Phường Cao Xanh 32.809
- Phường Hà Lầm 47.747
- Phường Hạ Long 52.905
- Phường Hà Tu 29.643
- Phường Hoành Bồ 28.534
- Phường Hồng Gai 51.333
- Phường Việt Hưng 51.787
- Xã Kỳ Thượng 5.918
- Xã Lương Minh 5.608
- Xã Quảng La 9.183
- Xã Thống Nhất 17.310
← Toàn bộ 54 xã, phường của Quảng Ninh Tra tên xã cũ → mới