Kỳ Thượng là xã vùng cao thuộc Thành phố Quảng Ninh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở xã Kỳ Thượng (TP Hạ Long) và hai xã Đạp Thanh, Thanh Lâm (huyện Ba Chẽ). Xã rộng 273,5 km², dân số 5.918 người, mật độ thấp nhất trong nhóm xã phía bắc Hạ Long cũ.
Tổng quan
Xã Kỳ Thượng nằm sâu trong vùng núi phía bắc Thành phố Quảng Ninh, giáp Lạng Sơn. Xã mới ghép một xã vùng cao của Hoành Bồ cũ (Kỳ Thượng) với hai xã phía tây của huyện Ba Chẽ (Đạp Thanh và Thanh Lâm). Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở xã Đạp Thanh cũ — vị trí gần trục đường đi Ba Chẽ, thuận tiện hơn cho phần đông dân cư.
Với 273,5 km² và 5.918 người, mật độ chỉ khoảng 22 người/km². Xã cũ Kỳ Thượng là lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng, có đỉnh Thiên Sơn cao khoảng 1.100 m — “nóc nhà” của khu rừng; cư dân ở đây gần như hoàn toàn là người Dao.
Hai đặc điểm khiến Kỳ Thượng được nhắc nhiều trong những năm gần đây là rừng tự nhiên còn tốt và mô hình du lịch cộng đồng của thanh niên Dao, cùng với cây trà hoa vàng ở vùng Đạp Thanh – Thanh Lâm.
Tên gọi và ý nghĩa
Xã mới giữ tên xã Kỳ Thượng của vùng Hoành Bồ cũ, dù trụ sở đặt ở Đạp Thanh. Lựa chọn này giữ lại cái tên đã gắn với khu bảo tồn và được biết đến rộng rãi qua báo chí, du lịch.
Phân tích chữ
Chữ Thượng trong địa danh hầu như luôn là 上 — trên, phía trên, thượng nguồn; tên Kỳ Thượng hợp với vị trí vùng cao đầu nguồn của xã. Âm Kỳ có rất nhiều chữ (奇 lạ, 旗 cờ, 祈 cầu, 其…), và chưa tra được bản chữ Hán của tên xã, nên không thể khẳng định nghĩa cả tên. Một số địa danh cổ trong vùng có chữ Kỳ, như làng Lưỡng Kỳ của tổng Dương Huy thời Nguyễn, nhưng chưa có tài liệu nào nối hai tên này với nhau.
Tên các xã hợp thành
Đạp Thanh là tên làng có từ thời Nguyễn: năm 1836, xã Đạp Thanh thuộc tổng Dương Huy, huyện Hoành Bồ; đến năm 1946 vùng này chuyển sang châu Hải Chi, sau là huyện Ba Chẽ. Nếu viết theo từ Hán Việt đạp thanh (踏青, “giẫm cỏ xanh”) thì tên gợi tục đi chơi xuân dịp Thanh minh — như câu Kiều “Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”; đây là cách đọc khả dĩ, chưa có văn bản xác nhận chữ dùng cho tên làng. Thanh Lâm thường hiểu là “rừng xanh” (lâm 林 là rừng); năm 1984 xã này được chia ra để lập thêm xã Thanh Sơn.
Trùng tên
Hà Tĩnh cũng có xã Kỳ Thượng; khi ghi địa chỉ cần kèm “Thành phố Quảng Ninh”.
Địa lý
Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, xã Kỳ Thượng giáp Lạng Sơn ở phía bắc, xã Ba Chẽ ở phía đông, xã Lương Minh ở phía tây và xã Thống Nhất ở phía nam.
Địa hình núi cao và trung bình, chia cắt mạnh bởi các khe suối. Dải núi chạy hướng tây – đông ở phía nam xã là khối rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng; độ cao khu bảo tồn từ khoảng 150 m tới hơn 1.000 m, cao nhất là đỉnh Thiên Sơn (theo báo chí khoảng 1.096 m), ngoài ra còn các đỉnh Khe Ru, Đèo Kinh, Đồng Trà, Am Váp. Suối ở sườn bắc chảy về sông Ba Chẽ; ở vùng Kỳ Thượng cũ, các thôn nằm dọc ba con khe lớn là Khe Tre, Khe Lương và Khe Phương.
Khu bảo tồn rộng khoảng 15.593,8 ha, có 546 loài cây thân gỗ thuộc 332 chi, 97 họ; trong khu có hai loài đặc hữu được nêu là thằn lằn cá sấu và cá cóc Việt Nam. Khí hậu vùng núi mát, mùa đông lạnh, nhiều sương mù.
Lịch sử
Thời Nguyễn, vùng Đạp Thanh thuộc tổng Dương Huy, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Yên. Năm 1946, chính quyền cách mạng lập châu Hải Chi (sau là huyện Hải Chi, rồi Đình Hải, rồi Ba Chẽ từ năm 1954) từ các xã tách khỏi châu Cẩm Phả, Hoành Bồ, Tiên Yên và huyện Sơn Động; Đạp Thanh và Thanh Lâm thuộc Ba Chẽ từ đó. Năm 1984, xã Thanh Lâm được chia thành Thanh Lâm và Thanh Sơn.
Xã Kỳ Thượng ở lại huyện Hoành Bồ; đến ngày 1/1/2020 thuộc thành phố Hạ Long khi Hoành Bồ giải thể (Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14). Báo chí ghi nhận tới khoảng năm 2019 Kỳ Thượng còn là xã đặc biệt khó khăn thuộc Chương trình 135, đường vào chỉ đi xe máy được trong ngày khô; cuối 2019 đường được bê tông hóa và giữa năm 2020 xã ra khỏi diện 135.
Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ ba xã Thanh Lâm, Đạp Thanh và Kỳ Thượng thành xã Kỳ Thượng, hoạt động từ 1/7/2025. Từ 1/9/2026, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.
Dân cư – xã hội
Ở xã Kỳ Thượng cũ, báo chí cho biết trên 98% dân cư là người Dao, sống thành các thôn dọc khe suối. Vùng Đạp Thanh – Thanh Lâm thuộc huyện Ba Chẽ cũ, nơi có 14 dân tộc, đông nhất là Dao (khoảng 45%), tiếp đến Kinh, Sán Chay, Tày. Dân cư thưa, khoảng cách giữa các thôn lớn, nên trường học và trạm y tế của từng xã cũ vẫn giữ vai trò phục vụ tại chỗ.
Đời sống tinh thần gắn với tín ngưỡng thờ tổ tiên, thờ Bàn Vương, các nghi lễ vòng đời của người Dao, cùng sinh hoạt đình làng ở các thôn có người Kinh, người Sán Chay.
Kinh tế
Rừng là nguồn thu chính: trồng keo, quế lấy gỗ và vỏ, bảo vệ rừng theo khoán, khai thác lâm sản ngoài gỗ như măng, mật ong. Ở vùng Đạp Thanh, trà hoa vàng là cây đặc sản tiêu biểu — báo Nhân Dân năm 2016 kể về một hộ ở Đạp Thanh phát hiện giá trị cây này từ năm 2006 rồi phát triển vườn trồng, ươm giống; trà hoa vàng Ba Chẽ sau đó được chứng nhận sản phẩm OCOP. Ba kích, sâm cau và các cây dược liệu khác cũng được trồng dưới tán rừng.
Du lịch cộng đồng là hướng mới: từ đầu năm 2022, thanh niên Dao ở thôn Khe Phương mở điểm Am Váp Farm với nhà sàn đón khách, các hoạt động đi bộ trong rừng, tắm suối, trải nghiệm văn hóa Dao. Tuyến đường kết nối Quảng Ninh với Lạng Sơn qua vùng này được báo chí nhắc tới như động lực giao thông của xã.
Văn hóa
Văn hóa Dao là nét nổi bật: lễ cấp sắc, nghề dệt và thêu trang phục, nghi lễ lấy mật ong rừng, trò ném còn. Ẩm thực gồm cá, ốc suối, nhộng ong, măng rừng.
Ở vùng Thanh Lâm, các trang giới thiệu du lịch Ba Chẽ nhắc tới đình Làng Dạ với hội đình vào mùng 9–10 tháng Giêng âm lịch; chi tiết về niên đại và xếp hạng di tích cần đối chiếu thêm với hồ sơ chính thức.
Du lịch
Điểm đến chính là rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng: đi bộ xuyên rừng, chinh phục đỉnh Thiên Sơn (có tầm nhìn về phía vịnh Hạ Long), tắm suối, nghỉ nhà sàn của người Dao. Từ trung tâm Hạ Long lên Kỳ Thượng khoảng 50 km đường đồi núi.
Bản đồ Xã Kỳ Thượng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Kỳ Thượng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Kỳ Thượng | Thành phố Hạ Long | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
| Xã Đạp Thanh | Huyện Ba Chẽ | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
| Xã Thanh Lâm | Huyện Ba Chẽ | Tỉnh Quảng Ninh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Kỳ Thượng (Quảng Ninh) gồm những xã cũ nào?
Xã Kỳ Thượng (thuộc TP Hạ Long, vùng Hoành Bồ cũ) và hai xã Đạp Thanh, Thanh Lâm (huyện Ba Chẽ).
Tên Kỳ Thượng có nghĩa là gì?
Thượng (上) là trên, phía trên; chữ Kỳ chưa xác định được chữ Hán nên nghĩa cả tên chưa thống nhất. Xã mới giữ tên xã Kỳ Thượng cũ.
Diện tích và dân số xã Kỳ Thượng?
273,5 km², 5.918 người, mật độ khoảng 22 người/km².
Trụ sở xã Kỳ Thượng đặt ở đâu?
Tại trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã Đạp Thanh cũ.
Kỳ Thượng có gì để tham quan?
Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng, đỉnh Thiên Sơn khoảng 1.100 m, du lịch cộng đồng người Dao ở thôn Khe Phương.
Cùng Thành phố Hạ Long, Huyện Ba Chẽ trước đây
- Phường Bãi Cháy 42.108
- Phường Cao Xanh 32.809
- Phường Hà Lầm 47.747
- Phường Hạ Long 52.905
- Phường Hà Tu 29.643
- Phường Hoành Bồ 28.534
- Phường Hồng Gai 51.333
- Phường Tuần Châu 14.904
- Phường Việt Hưng 51.787
- Xã Ba Chẽ 17.504
- Xã Lương Minh 5.608
- Xã Quảng La 9.183
- Xã Thống Nhất 17.310
← Toàn bộ 54 xã, phường của Quảng Ninh Tra tên xã cũ → mới